เหงือกบวมแดง เจ็บตุบ ๆ หรือมีเลือดออกตอนแปรงฟัน ทำให้หลายคนเริ่มกังวลว่าเป็นมากแค่ไหน ขูดหินปูนแล้วจะหายไหม หรือต้องผ่าตัด
ส่วนใหญ่ต้นเหตุคือคราบและหินปูนที่สะสมตามขอบเหงือก ระยะนี้เรียกว่าเหงือกอักเสบ ซึ่งกลับมาแข็งแรงได้เมื่อเอาสาเหตุออก ถ้าลุกลามถึงระยะปริทันต์อักเสบ ก็ยังรักษาเป็นขั้นตอนได้ และยิ่งเริ่มเร็วก็ยิ่งรักษากระดูกรอบฟันไว้ได้มาก ที่ต้องรู้ไว้อย่างเดียวคือ หินปูนแปรงเองไม่ออก ต้องให้ทันตแพทย์เอาออกให้
สรุปสั้น
- เหงือกบวมที่ไม่มีหนอง ไม่มีไข้ และไม่ลามไปที่ใบหน้า เริ่มจากทำความสะอาดที่บ้านให้ดีขึ้น แล้วนัดตรวจเหงือก
- มีหนอง ฟันโยก หรือบวมลามเร็ว ควรพบทันตแพทย์ภายใน 1–2 วัน ถ้ากลืนหรือหายใจลำบาก ให้ไปโรงพยาบาลทันที
- ทันตแพทย์รักษาทีละขั้น เริ่มจากขูดหินปูน และผ่าตัดเฉพาะจุดที่ยังไม่ดีขึ้น
ควรไปหาทันตแพทย์เมื่อไร
เหงือกบวมแต่ละแบบเร่งด่วนไม่เท่ากัน ลองดูว่าคุณอยู่ข้อไหน
ไปโรงพยาบาลทันที ถ้าบวมลามไปที่ตา ใต้คาง ลงคอ หรือพื้นปากใต้ลิ้น ถ้ากลืน หายใจ หรืออ้าปากลำบาก หรือมีไข้สูงและรู้สึกไม่สบายมาก
พบทันตแพทย์ภายใน 1–2 วัน ถ้ามีก้อนบวมเจ็บตุบ ๆ หรือมีหนอง ฟันโยก มีแผลเปื่อยที่ปุ่มเหงือกระหว่างฟัน เจ็บ เลือดออกง่ายและกลิ่นปากแรง หรือเหงือกที่คลุมฟันกรามซี่ในสุดบวมจนอ้าปากแล้วตึง
นัดตรวจเหงือกภายในไม่กี่สัปดาห์ ถ้าเหงือกแดงบวมหลายซี่และเลือดออกตอนแปรง แต่ไม่มีหนองและไม่มีไข้ หรือบวมเกิน 2 สัปดาห์ทั้งที่ดูแลความสะอาดดีขึ้นแล้ว
ถ้าเป็นก้อนซี่เดียวที่มีหนอง อ่านต่อที่ เหงือกบวมเป็นหนอง ถ้าอาการหลักคือเลือดออกตอนแปรง อ่านที่ เลือดออกตามไรฟัน
เหงือกบวมเกิดจากอะไร
สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือคราบจุลินทรีย์และหินปูนที่ขอบเหงือก ซึ่งมักทำให้เหงือกบวมหลายซี่พร้อมกัน
ถ้าบวมเฉพาะจุด มักมีเหตุเฉพาะ เช่น อาหารติดซอกฟัน (บวมเจ็บระหว่างฟันสองซี่) เหงือกคลุมฟันคุด (บวมเจ็บด้านในสุด ดู ฟันคุดต้องผ่าทุกซี่ไหม) หรือฝีที่เหงือก (เป็นก้อนเจ็บตุบ ๆ) นอกจากนี้ ขอบอุดหรือครอบที่หยาบ ฟันซ้อนเก เครื่องมือจัดฟัน และฟันปลอม ก็ทำให้เหงือกรอบจุดนั้นบวมได้
ฮอร์โมนที่เปลี่ยนไป เช่นช่วงตั้งครรภ์ และยาบางกลุ่ม ทำให้เหงือกหนาตัวได้เหมือนกัน
เบาหวานและการสูบบุหรี่ทำให้โรคเหงือกลุกลามเร็วขึ้น เบาหวานกับโรคเหงือกส่งผลต่อกันทั้งสองทาง ควรบอกทั้งทันตแพทย์และแพทย์ที่ดูแลเบาหวาน ส่วนคนสูบบุหรี่ ถ้าลดหรือเลิกได้ เหงือกจะตอบสนองต่อการรักษาดีขึ้น
เหงือกอักเสบกับปริทันต์อักเสบต่างกันอย่างไร
สองอย่างนี้คือโรคเดียวกันคนละระยะ ต่างกันที่การอักเสบลงไปถึงกระดูกและเอ็นยึดฟันแล้วหรือยัง
เหงือกอักเสบ อักเสบเฉพาะที่เหงือก แดง บวม เลือดออก และมักไม่ปวด ระยะนี้กลับเป็นปกติได้เมื่อเอาคราบและหินปูนออก
ปริทันต์อักเสบ ลึกถึงเอ็นยึดฟันและกระดูกรอบราก เริ่มเห็นเหงือกร่น ฟันดูยาวขึ้น ซอกฟันกว้าง มีกลิ่นปาก หรือฟันโยก การรักษาเน้นให้โรคสงบและรักษากระดูกที่เหลืออยู่ไว้
มองกระจกแล้วบอกระยะไม่ได้ เพราะโรคเหงือกมักเงียบ คนที่ไม่ปวดก็อาจเป็นลึกกว่าที่เห็น ทันตแพทย์จึงวัดร่องเหงือกและเอกซเรย์ดูกระดูกประกอบ
ดูแลที่บ้าน
ที่บ้านทำได้และควรทำ 3 อย่าง
- แปรงฟันวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ แล้วบ้วนฟองออก แต่ไม่ต้องใช้น้ำล้างปากตาม และไม่ควรใช้น้ำยาบ้วนปากทันทีหลังแปรง
- เอียงขนแปรงเข้าหาแนวเหงือก ขยับสั้น ๆ เบา ๆ ไม่ต้องถูแรง
- ทำความสะอาดซอกฟันวันละครั้งด้วยไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟัน เลือกชนิดที่พอดีกับช่องฟันของคุณ
น้ำยาบ้วนปากใช้เสริมได้ตามที่ทันตแพทย์แนะนำ แต่แทนการเอาหินปูนออกไม่ได้
สิ่งที่ไม่ควรทำ คือซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง บีบ เจาะ หรือกรีดก้อนที่เหงือก ขูดหินปูนเองด้วยอุปกรณ์ที่ซื้อทางออนไลน์ หรือใช้สูตรบ้านแทนการไปตรวจ
ทันตแพทย์รักษาอย่างไร
เริ่มจากการตรวจและวางแผน ทันตแพทย์จะซักประวัติ ถามเรื่องโรคประจำตัวและยาที่ใช้ วัดร่องเหงือก และเอกซเรย์ดูกระดูก ที่คลินิกใช้ระบบดิจิทัล และถ่ายเท่าที่จำเป็น
ถ้าเป็นเหงือกอักเสบ ทันตแพทย์ขูดหินปูนและขัดฟัน เอาคราบออกจากแนวเหงือก และสอนวิธีทำความสะอาดที่บ้าน ที่คลินิกมี GBT ที่ย้อมคราบให้เห็นจุดที่แปรงไม่ถึง กรณีนี้มักไม่ต้องฉีดยาชา อ่านเพิ่มที่ ขูดหินปูน เจ็บไหม บ่อยแค่ไหน
ถ้าเป็นปริทันต์อักเสบ ต้องเกลารากฟัน คือทำความสะอาดใต้เหงือกตามร่องของแต่ละซี่และเกลาผิวรากให้เรียบ มักทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่ ทำเสร็จในครั้งเดียวหรือแบ่งเป็น 2–3 ครั้ง ดู เกลารากฟัน ต่างจากขูดหินปูนอย่างไร
เกลารากฟัน ต่างจากขูดหินปูนอย่างไร
หลังจากทำความสะอาดครบทั้งปาก ทันตแพทย์นัดตรวจซ้ำราว 2 สัปดาห์ และประเมินอีกครั้งราว 1 เดือน เพื่อดูว่าตำแหน่งไหนดีแล้ว ตำแหน่งไหนต้องทำเพิ่ม โรคเหงือกกลับมาได้ จึงต้องนัดตรวจและทำความสะอาดเป็นระยะต่อไป
ผ่าตัดเหงือกและเลเซอร์
ผ่าตัดเหงือกใช้เฉพาะตำแหน่งที่ร่องเหงือกยังลึกหลังทำความสะอาดและประเมินซ้ำแล้ว ส่วนใหญ่คือการเปิดเหงือกให้เห็นรากและกระดูกตรง ๆ ทำความสะอาดจุดที่เครื่องมือเข้าไปไม่ถึงตอนเกลา แล้วเย็บปิด บางรายมีการสร้างกระดูกและเนื้อเยื่อรอบราก หรือตกแต่งเหงือกด้วย งานเหล่านี้ที่กิจจาคลินิกทันตกรรมวางแผนโดยทันตแพทย์ที่ผ่านการศึกษาต่อด้านปริทันตวิทยา รวมถึงปริญญาโทและปริญญาเอก
เหงือกร่นไม่ใช่เหงือกบวม แต่มักเกิดควบคู่กัน คือขอบเหงือกเลื่อนลงจนเห็นรากฟัน ถ้าเหงือกยังอักเสบอยู่ ต้องทำให้สงบก่อน แล้วค่อยประเมินว่าควรปลูกเหงือกหรือไม่ ดู ปลูกเหงือก แก้เหงือกร่น
ส่วนเลเซอร์ ที่คลินิกมีเลเซอร์ Waterlase ทันตแพทย์ใช้เป็นตัวเสริมในบางเคส เช่นช่วยตกแต่งขอบเหงือก ตัวหลักของการรักษาโรคเหงือกยังเป็นการเอาคราบและหินปูนออกให้สะอาด เลเซอร์ใช้แทนการขูดหินปูนหรือเกลารากฟันไม่ได้ ดู ทันตกรรมเลเซอร์
ตั้งครรภ์ กินยาประจำ หรือมีรากเทียม
ตั้งครรภ์ ฮอร์โมนทำให้เหงือกอักเสบง่ายขึ้นแม้คราบไม่มาก แจ้งทันตแพทย์ว่าตั้งครรภ์ แล้วทันตแพทย์จะวางแผนให้ ดู ตั้งครรภ์ ทำฟันได้ไหม
ยาที่ทำให้เหงือกโต ยาลดความดันบางกลุ่ม ยากันชัก และยากดภูมิคุ้มกันบางตัวทำให้เหงือกหนาตัวได้ ถ้าเหงือกโตจนรบกวน ทันตแพทย์อาจปรึกษาแพทย์ที่สั่งยา อย่าหยุดหรือปรับยาเอง
ยาละลายลิ่มเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด บางกรณีไม่ต้องหยุดยา บางกรณีทันตแพทย์อาจขอปรึกษาแพทย์ประจำตัวที่ดูแลท่านอยู่ก่อน อย่าหยุดยาเอง
มีรากเทียม เหงือกรอบรากเทียมก็อักเสบได้ ถ้าบวม แดง หรือเลือดออก ให้นัดตรวจ ไม่ต้องรอให้เจ็บ ที่คลินิกแนะนำขูดหินปูนทุก 6 เดือน และเช็กรากเทียมปีละครั้ง ดู รากเทียมอักเสบ
คำถามที่พบบ่อย
เหงือกบวมกี่วันหาย และหายเองได้ไหม
ถ้าเกิดจากอาหารติดซอกฟันหรือรอยขีดข่วนเล็กน้อย มักสงบภายในไม่กี่วันเมื่อทำความสะอาดดี ถ้าเกิดจากหินปูน อาการอาจดีขึ้นเมื่อคุณดูแลดีขึ้น แต่หินปูนที่แข็งแล้วต้องให้ทันตแพทย์ขูดออก ไม่อย่างนั้นอาการมักกลับมาอีก
ขูดหินปูนหรือเกลารากฟันเจ็บไหม ต้องฉีดยาชาไหม
เหงือกอักเสบมักไม่ต้องฉีดยาชา ส่วนเกลารากฟันมักทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่ หลังทำเหงือกอาจระบมได้ไม่กี่วัน
ต้องผ่าตัดเหงือกทุกคนไหม
ไม่ต้อง ผ่าตัดใช้เฉพาะตำแหน่งที่ร่องเหงือกยังลึกหลังทำความสะอาดและประเมินซ้ำแล้ว
เป็นโรคเหงือกแล้ว ควรนัดขูดหินปูนบ่อยแค่ไหน
ทันตแพทย์มักนัดติดตามทุก 3 หรือ 6 เดือนตามความรุนแรง แล้วกำหนดช่วงที่เหมาะกับคุณ
ใช้สิทธิประกันสังคมขูดหินปูนได้ไหม
คลินิกให้บริการได้ จ่ายที่คลินิก แล้วคลินิกออกใบรับรองแพทย์และใบเสร็จให้นำไปตั้งเบิกเอง สิทธิและวงเงินให้ตรวจสอบกับประกันสังคมโดยตรง เพราะนโยบายเปลี่ยนได้ ค่าบริการดูที่หน้า ราคา หมวดโรคเหงือก และ หมวดขูดหินปูน
ควรถามทันตแพทย์อะไรบ้าง
ลองถามว่าเหงือกของคุณอยู่ระยะไหน ตำแหน่งไหนต้องดูแลเป็นพิเศษ โรคประจำตัวหรือยาที่ใช้มีผลกับแผนหรือไม่ และต้องมากี่ครั้ง ประเมินซ้ำเมื่อไร
สรุป
- เหงือกบวมส่วนใหญ่เริ่มจากคราบและหินปูน ระยะเหงือกอักเสบกลับมาแข็งแรงได้
- ที่บ้านทำความสะอาดแนวเหงือกและซอกฟันทุกวัน ส่วนหินปูนต้องให้ทันตแพทย์เอาออก
- ทันตแพทย์รักษาทีละขั้น ผ่าตัดเฉพาะตำแหน่งที่ยังไม่ดีขึ้น เลเซอร์เป็นตัวเสริมในบางเคส
- ตั้งครรภ์ เบาหวาน ยาบางชนิด และรากเทียม ควรบอกทันตแพทย์ เพื่อวางแผนให้เหมาะ
อยากให้ทันตแพทย์ตรวจเหงือกและอธิบายแผนรักษา นัดหมายได้ ที่ กิจจาคลินิกทันตกรรม โทร +66 53 200 201 ทัก LINE @kitchaclinic หรือ WhatsApp +66 91 797 7888 ดูข้อมูลบริการที่ รักษาโรคเหงือก
คลินิกเปิดทุกวัน 09:00–20:00 น. ยกเว้น 31 ธันวาคม 1 มกราคม และ 13–15 เมษายน เดินเข้ามาได้ ทันตแพทย์ดูแลคนไข้ตามเวลานัดก่อน จึงอาจต้องรอสักพัก การนัดล่วงหน้าจะได้เวลาที่แน่นอน
ที่มา
- สมาคมปริทันตวิทยาอเมริกัน (AAP) ข้อมูลโรคเหงือกและการผ่าตัดเหงือกสำหรับผู้ป่วย
- NHS สหราชอาณาจักร และ MedlinePlus สหรัฐอเมริกา ข้อมูลโรคเหงือก
- สหพันธ์ปริทันตวิทยายุโรป (EFP) แนวปฏิบัติการรักษาโรคปริทันต์อักเสบ ปี 2020
- คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร รายการวิทยุฟันทอล์ค ปี 2566
- ประสบการณ์การให้บริการของคลินิก และข้อมูลหน้า รักษาโรคเหงือก