ถ้าคุณมีรากเทียม แล้ววันหนึ่งเห็นเลือดติดแปรงตรงเหงือกรอบรากเทียม หรือรู้สึกว่าเหงือกตรงนั้นบวมกว่าปกติ คำถามแรกที่ตามมามักเป็น "รากเทียมของฉันเป็นอะไรไหม ต้องถอดออกหรือเปล่า"
ข่าวดีคือ ส่วนใหญ่ยังไม่ถึงขั้นนั้น ถ้าตรวจพบเร็วและทำความสะอาดรอบรากเทียมให้หมดจด ทันตแพทย์มักตั้งเป้าที่การรักษารากเทียมของคุณไว้ใช้งานต่อ บทความนี้อธิบายด้วยภาษาง่าย ๆ ว่ารากเทียมอักเสบคืออะไร สังเกตอย่างไร ทันตแพทย์ทำอะไรให้บ้าง และคุณดูแลที่บ้านอย่างไร
สรุปสั้น · รากเทียมอักเสบคือการอักเสบของเหงือกรอบรากเทียมที่ลามถึงกระดูก มักเริ่มจากคราบจุลินทรีย์ · สัญญาณที่พบบ่อยคือเลือดออก บวม แดง มีหนอง หลายรายไม่ปวด · ทันตแพทย์ตรวจในปากและดูภาพเอกซเรย์ แล้วรักษาเป็นขั้น เริ่มจากทำความสะอาดรอบรากเทียม แล้วประเมินผล · เลเซอร์เป็นตัวเสริมที่เลือกใช้เป็นรายกรณี ไม่ใช่ตัวแทนการทำความสะอาด · อย่ารอให้หายเอง ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ
สัญญาณที่ควรสังเกต
สิ่งที่พบบ่อยรอบรากเทียมมีดังนี้
- เลือดออกเวลาแปรงฟันหรือใช้แปรงซอกฟัน
- เหงือกแดง บวม หรือนุ่มกว่าปกติ
- มีหนองหรือรสแปลก ๆ กลิ่นปากที่มาจากบริเวณนั้น
- เหงือกร่นจนเห็นเกลียวรากเทียม
- อาหารติดรอบครอบฟันลึกกว่าเดิม
- ในระยะหลังอาจรู้สึกว่ารากเทียมโยก
ข้อสังเกตสำคัญคือ รากเทียมอักเสบในระยะแรกหลายรายไม่ปวดเลย เลือดออกจึงเป็นสัญญาณที่ควรให้ความสำคัญ "ไม่ปวดแปลว่าไม่เป็นไร" ไม่จริงเสมอไป
ลองเทียบกับสิ่งที่คุณเจอ (เป็นแนวทางเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัย)
- เลือดออกนิดหน่อยครั้งสองครั้ง: ทำความสะอาดรอบรากเทียมให้ละเอียดขึ้นตามหัวข้อดูแลด้านล่าง ถ้าไม่ดีขึ้นภายใน 1–2 สัปดาห์ ให้นัดตรวจ
- เลือดออกซ้ำ เหงือกบวมแดงต่อเนื่อง: นัดทันตแพทย์ตรวจและเอกซเรย์ อาการแบบนี้ไม่ควรรอให้หายเอง
- มีหนอง บวมเร็ว ปวดตุบ ๆ หรือรากเทียมโยก: ติดต่อคลินิกโดยเร็ว
รากเทียมอักเสบคืออะไร
รากเทียมไม่ผุเหมือนฟันธรรมชาติ แต่เหงือกและกระดูกรอบรากเทียมเป็นเนื้อเยื่อมีชีวิต จึงอักเสบได้เมื่อมีคราบจุลินทรีย์สะสม แบ่งง่าย ๆ เป็น 2 ระยะ
1. เหงือกรอบรากเทียมอักเสบ (peri-implant mucositis) อักเสบเฉพาะเหงือก ยังไม่กระทบกระดูก ระยะนี้กลับมาดีได้เมื่อทำความสะอาดรอบรากเทียมอย่างละเอียดและต่อเนื่อง
2. รากเทียมอักเสบ (peri-implantitis) การอักเสบลามถึงกระดูกที่ยึดรากเทียม กระดูกค่อย ๆ ละลาย ระยะนี้ต้องได้รับการรักษาจากทันตแพทย์ และไม่แนะนำให้รอ เพราะถ้าปล่อยไว้ กระดูกที่หายไปจะมากขึ้นเรื่อย ๆ
เรื่องนี้เป็นเหตุผลที่การนัดเช็กรากเทียมเป็นประจำมีประโยชน์ เพราะระยะแรกจับได้ตั้งแต่ยังกลับมาดีได้ง่ายกว่า ถ้าอยากอ่านภาพรวมว่ารากเทียมอยู่ได้นานแค่ไหนและดูแลอย่างไร อ่านต่อที่ รากเทียมใช้ได้นานแค่ไหน และ ดูแลหลังทำรากฟันเทียม
ทำไมถึงเกิด
สาเหตุหลักคือคราบจุลินทรีย์ที่สะสมรอบรากเทียมและครอบฟัน ส่วนปัจจัยอื่นทำให้เกิดง่ายขึ้นหรือลุกลามเร็วขึ้น
- ทำความสะอาดรอบรากเทียมไม่ทั่วถึง โดยเฉพาะบริเวณขอบเหงือกและซอกใต้ครอบฟัน
- ไม่ได้มาตรวจและขูดหินปูนเป็นระยะ แม้ไม่มีอาการ
- เคยเป็นโรคเหงือกหรือโรคปริทันต์รุนแรง จึงควรแจ้งทันตแพทย์และรักษาเหงือกของฟันธรรมชาติให้นิ่งด้วย
- ครอบฟันที่ทำความสะอาดยาก หรือมีซีเมนต์ตกค้างใต้เหงือก ทันตแพทย์ตรวจดูให้ และบางรายต้องปรับรูปครอบ
- บุหรี่ เบาหวานที่คุมไม่ดี และการนอนกัดฟัน ผลต่อรากเทียมอักเสบโดยตรงยังไม่ชัดเท่าข้อบน แต่ควรดูแลเป็นส่วนหนึ่งของสุขภาพช่องปาก
ข้อควรรู้: ปัจจัยเหล่านี้อธิบายความเสี่ยง ไม่ได้แปลว่าเป็นความผิดของคนไข้ คนที่ดูแลดีก็เป็นได้ และบางคนที่มีปัจจัยเสี่ยงก็ไม่เป็น ทันตแพทย์จึงดูเป็นรายบุคคล
ทันตแพทย์ทำอะไรบ้าง
ขั้นตรวจ
- ซักประวัติ อาการที่สังเกต วันที่ทำรากเทียมและใส่ครอบ โรคประจำตัว ยาที่ใช้ การสูบบุหรี่ และวิธีทำความสะอาดที่บ้าน
- ตรวจเหงือกรอบรากเทียม ดูสี บวม วัดร่องเหงือกเบา ๆ ด้วยเครื่องมือปลายทู่ ดูว่ามีเลือดออกหรือหนองไหม
- ตรวจครอบฟันและการสบฟัน ดูว่าทำความสะอาดได้ง่ายไหม มีแรงกดหรือการนอนกัดฟันที่ต้องจัดการร่วมไหม
- เอกซเรย์ ดูระดับกระดูกรอบรากเทียม และเทียบกับภาพเก่า ฟิล์มเก่าตั้งแต่ตอนใส่ครอบเสร็จช่วยได้มาก ถ้ามีให้นำมาด้วย
ขั้นรักษา ทำเป็นลำดับ ทันตแพทย์ปรับตามสภาพของคุณ
- ควบคุมสาเหตุและสอนทำความสะอาด สอนวิธีแปรงและใช้แปรงซอกฟันรอบรากเทียมที่บ้าน คุมปัจจัยเสี่ยง เช่น บุหรี่ และปรับครอบฟันถ้าทำความสะอาดยาก
- ทำความสะอาดรอบรากเทียมด้วยเครื่องมือ (ไม่ผ่าตัด) ขจัดคราบและหินปูนรอบรากเทียมทั้งเหนือและใต้ขอบเหงือก แล้วนัดประเมินผลซ้ำหลังผ่านไปไม่กี่สัปดาห์
- ผ่าตัดเปิดเหงือก ถ้ายังไม่ดีขึ้น ทันตแพทย์เปิดแผ่นเหงือกเพื่อทำความสะอาดผิวรากเทียมและเนื้อเยื่ออักเสบให้ถึง บางรายอาจปลูกกระดูกร่วมด้วยตามสภาพของกระดูก
- ถอดรากเทียม (เฉพาะรายที่จำเป็น) พิจารณาเมื่อควบคุมโรคไม่ได้ ทันตแพทย์อธิบายเหตุผลและทางเลือกทดแทนให้ก่อน
- นัดดูแลต่อเนื่อง หลังรักษา โรคกลับเป็นซ้ำได้ จึงต้องนัดตรวจรอบรากเทียมเป็นระยะ
อีก 3 เรื่องที่คนไข้มักสงสัย
- ยาปฏิชีวนะ ไม่ใช่การรักษาหลักและไม่ได้ใช้เป็นประจำ ทันตแพทย์เลือกใช้เฉพาะบางราย
- น้ำยาบ้วนปาก เป็นตัวช่วยในบางกรณีตามที่ทันตแพทย์แนะนำ ไม่ใช่ตัวแทนการทำความสะอาดรอบรากเทียมด้วยเครื่องมือ
- ความรู้สึกระหว่างรักษา ทันตแพทย์แจ้งวิธีดูแลความสบายของคุณก่อนเริ่มทุกครั้ง ส่วนใหญ่ความไม่สบายหลังรักษาอยู่ในระดับน้อยถึงปานกลาง และเด่นในช่วงสองวันแรก
การผ่าตัดรักษารากเทียมอักเสบเป็นงานละเอียด แนวปฏิบัติของทันตแพทย์ยุโรปแนะนำให้ทำโดยทันตแพทย์ที่ผ่านการฝึกเฉพาะทางด้านนี้
ที่คลินิกใช้เลเซอร์อย่างไร
คนไข้หลายคนถามถึงเลเซอร์ จึงอธิบายให้ชัด
คลินิกมีเลเซอร์ Waterlase ทันตแพทย์อาจเลือกใช้เป็นการดูแลเสริมในบางราย ร่วมกับการทำความสะอาดรอบรากเทียมด้วยเครื่องมือตามปกติ
สิ่งที่ควรรู้ตามจริงคือ หลักฐานเรื่องเลเซอร์กับรากเทียมอักเสบยังจำกัด งานวิจัยส่วนใหญ่ติดตามผลในช่วงสั้น ผลที่พบคือช่วยลดการอักเสบได้บ้าง แต่ยังไม่เห็นว่าดีกว่าการทำความสะอาดด้วยเครื่องมืออย่างละเอียด และแนวปฏิบัติของทันตแพทย์ยุโรปยังไม่แนะนำให้ใช้เลเซอร์เป็นประจำ
ดังนั้น เลเซอร์ไม่ใช่ตัวแทนการทำความสะอาดรอบรากเทียม และไม่ใช่สิ่งที่ทำให้หายได้แน่นอน ผลของการรักษาขึ้นกับการทำความสะอาดโดยรวม สภาพกระดูก และการดูแลต่อเนื่องของคุณ ถ้าอยากรู้ว่ากรณีของคุณเหมาะกับเลเซอร์หรือไม่ ทันตแพทย์จะอธิบายหลังตรวจ ดูข้อมูลเลเซอร์ของคลินิกได้ที่ เลเซอร์ทันตกรรม
ดูแลและป้องกันอย่างไร
เหงือกรอบรากเทียมอักเสบกลับมาดีได้ แต่รากเทียมอักเสบที่ถึงกระดูกรักษายากกว่ามาก การป้องกันจึงคุ้มค่ากับรากเทียมของคุณ
ที่บ้าน
- แปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ใช้แปรงขนนุ่ม เอียงขนแปรงเข้าหาขอบเหงือกรอบรากเทียมและครอบฟัน
- ทำความสะอาดซอกรอบรากเทียมทุกวัน ด้วยแปรงซอกฟันขนาดพอดีหรือไหมขัดฟันสำหรับรากเทียม ให้ทันตแพทย์หรือผู้ช่วยช่วยเลือกขนาดและสอนท่า
- ถ้าสูบบุหรี่ การลดหรือเลิกดีต่อเหงือกทั้งปาก
- ถ้านอนกัดฟัน ปรึกษาเรื่องเฝือกสบฟัน
- ถ้าเป็นเบาหวาน ควบคุมน้ำตาลตามที่แพทย์ประจำตัวดูแล
ที่คลินิก
- คลินิกแนะนำขูดหินปูนทุก 6 เดือน และนัดเช็กรากเทียมปีละครั้ง
- ถ้าเคยรักษารากเทียมอักเสบมาแล้ว ทันตแพทย์จะกำหนดให้นัดถี่กว่านี้ตามความเสี่ยงของคุณ
- ภาพเอกซเรย์เทียบเป็นระยะ ช่วยให้เห็นการเปลี่ยนแปลงของกระดูกได้เร็ว
เมื่อไรควรรีบพบทันตแพทย์
ไม่ต้องตกใจ แต่ควรติดต่อเร็วเมื่อ
- เหงือกรอบรากเทียมมีหนองหรือเป็นตุ่มฝี
- บวมเพิ่มขึ้นเร็ว หรือปวดตุบ ๆ
- มีไข้ร่วมกับอาการที่เหงือก
- รู้สึกว่ารากเทียมหรือครอบฟันโยก
- เลือดออกซ้ำทุกวัน หรืออาการไม่ดีขึ้นใน 1–2 สัปดาห์ แม้ทำความสะอาดละเอียดแล้ว
ถ้ามีไข้ร่วมกับบวมที่ใบหน้า หรือกลืนลำบาก ให้ไปพบแพทย์หรือห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุดทันที
คำถามที่พบบ่อย
รากเทียมอักเสบหายเองได้ไหม
ไม่ควรรอให้หายเอง ระยะที่เหงือกอักเสบอย่างเดียวอาจดีขึ้นได้เมื่อทำความสะอาดละเอียด แต่ถ้าลามถึงกระดูกแล้ว ต้องให้ทันตแพทย์รักษา
ต้องถอดรากเทียมทุกรายไหม
ไม่ทุกราย ทันตแพทย์ตั้งเป้าแรกที่การรักษารากเทียมไว้ใช้งานต่อ จะพิจารณาถอดเมื่อควบคุมโรคไม่ได้ ซึ่งตัดสินเป็นรายกรณี
รักษาแล้วเจ็บไหม
ทันตแพทย์ดูแลความสบายของคุณระหว่างทำ หลังรักษาอาจรู้สึกไม่สบายเล็กน้อยถึงปานกลาง ซึ่งเด่นในสองวันแรก ถ้ามีข้อกังวล แจ้งทันตแพทย์ก่อนเริ่มได้
ต้องกินยาปฏิชีวนะไหม
ไม่ใช่ทุกราย ยาปฏิชีวนะไม่ใช่การรักษาหลัก หัวใจคือการทำความสะอาดรอบรากเทียมด้วยเครื่องมือ ทันตแพทย์เลือกใช้ยาเฉพาะรายที่เห็นว่าจำเป็น
รักษาแล้วกลับมาเป็นอีกไหม
เป็นซ้ำได้ จึงต้องทำความสะอาดที่บ้านสม่ำเสมอและนัดตรวจต่อเนื่องหลังรักษา ทันตแพทย์เป็นผู้กำหนดความถี่ของการนัด
ใช้น้ำยาบ้วนปากอย่างเดียวพอไหม
ไม่พอ การกำจัดคราบรอบรากเทียมด้วยการแปรง ทำความสะอาดซอกฟัน และการขูดโดยทันตแพทย์ เป็นหัวใจของการรักษา น้ำยาบ้วนปากเป็นตัวช่วยบางกรณีเท่านั้น
รากเทียมที่ใส่มานานแล้ว ยังเป็นได้ไหม
เป็นได้ทุกช่วงเวลา การอักเสบเกิดจากคราบและปัจจัยของแต่ละคน ไม่ได้ขึ้นกับอายุของรากเทียมอย่างเดียว การนัดเช็กปีละครั้งช่วยจับการเปลี่ยนแปลงได้เร็ว
ค่าใช้จ่ายเท่าไร
ขึ้นกับระดับการอักเสบและขั้นที่ต้องทำ ทันตแพทย์ประเมินแล้วแจ้งให้ทราบก่อนเริ่ม ดูหมวดที่เกี่ยวข้องที่ หน้าราคา และ เลเซอร์
สรุป
- รากเทียมอักเสบคือการอักเสบของเหงือกรอบรากเทียมที่ลามถึงกระดูก ส่วนใหญ่เริ่มจากคราบจุลินทรีย์ และหลายรายไม่ปวด
- เลือดออก บวม มีหนอง คือสัญญาณที่ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ
- การรักษาเป็นขั้น เริ่มจากสอนทำความสะอาดและขูดรอบรากเทียมด้วยเครื่องมือ ประเมินซ้ำ แล้วพิจารณาผ่าตัดถ้ายังไม่ดีขึ้น
- เลเซอร์เป็นตัวเสริมที่ทันตแพทย์เลือกใช้เป็นรายกรณี หลักฐานยังจำกัด และไม่ใช่ตัวแทนการทำความสะอาด
- ป้องกันได้ด้วยการทำความสะอาดรอบรากเทียมทุกวัน ขูดหินปูนทุก 6 เดือน และเช็กรากเทียมปีละครั้ง
อยากให้ทันตแพทย์ตรวจและอธิบายทางเลือก นัดหมายหรือส่งฟิล์มเอกซเรย์มาให้ดูก่อนได้ ที่ กิจจาคลินิกทันตกรรม ทางโทรศัพท์ +66 53 200 201 หรือ LINE @kitchaclinic บริการที่เกี่ยวข้อง: รากฟันเทียม · รักษาโรคเหงือก · เลเซอร์ทันตกรรม
นัดหมายหรือส่งฟิล์มเอกซเรย์มาให้ดูก่อนได้
ที่มา
- แนวปฏิบัติทางคลินิกเรื่องการป้องกันและรักษาโรครอบรากเทียม สหพันธ์ปริทันต์ยุโรป (EFP) ปี 2023
- งานทบทวนวิชาการเรื่องเลเซอร์ในการรักษารากเทียมอักเสบแบบไม่ผ่าตัด ปี 2024 และ 2025
- ข้อมูลเลเซอร์ของคลินิก: หน้า เลเซอร์ทันตกรรม