ตื่นเช้ามารู้สึกว่ากรามตึง เคี้ยวข้าวแล้วเจ็บหน้าหู หรืออ้าปากได้แค่ครึ่งเดียว หลายคนเจอแบบนี้แล้วเริ่มกังวลว่าเป็นอะไรมากไหม ต้องไปหาหมอฟัน หมอทั่วไป หรือรอให้หายเอง
เรื่องที่หมอบอกได้ก่อนเลยคือ ปวดกรามส่วนใหญ่มาจากกล้ามเนื้อเคี้ยวที่ทำงานหนักหรือข้อต่อขากรรไกรที่ไม่สบาย ซึ่งดูแลได้ แต่ก็มีไม่กี่แบบที่ไม่ควรรอ บทความนี้ช่วยให้คุณเดาได้ว่าตัวเองอยู่แบบไหน และควรไปหาใครก่อน
สรุปสั้น
- ปวดตื้อ ๆ ที่กราม ตึงตอนตื่น เมื่อยตอนเคี้ยว มักมาจากกล้ามเนื้อหรือข้อต่อ นัดทันตแพทย์ตามสะดวกได้
- ปวดนานเกิน 2 วัน อ้าปากได้น้อยลง หรือมีฟันหรือเหงือกบวมปวด ควรพบทันตแพทย์เร็ว ๆ นี้
- บวมที่หน้าหรือคอ กลืนหรือหายใจลำบาก ปวดกรามพร้อมเจ็บแน่นหน้าอก หรือหลังถูกกระแทกที่หน้า ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที
- ถ้าไม่แน่ใจ เลือกทางที่ระวังกว่าไว้ก่อน
คุณอยู่ระดับไหน ดูแลเอง พบหมอฟัน หรือไปฉุกเฉิน
เริ่มจากเช็กตัวเองก่อน แบ่งเป็นสามระดับตามว่าควรไปหาใคร
ดูแลเองระหว่างรอ แล้วนัดทันตแพทย์ตามสะดวก ถ้าคุณปวดเมื่อยที่กรามหรือขมับ โดยเฉพาะตอนตื่นนอนหรือหลังเคี้ยวของแข็ง อ้าปากได้ปกติหรือเกือบปกติ ไม่บวม ไม่มีไข้ ปวดตื้อ ๆ และดีขึ้นเมื่อพักกราม กินอาหารอ่อน หรือประคบ และช่วงนี้เครียดหรือนอนน้อย หรือเพิ่งผ่าฟันคุดไม่กี่วันแล้วกรามตึงเล็กน้อยตามที่หมอแจ้งว่าเป็นปกติ
ควรพบทันตแพทย์เร็ว ๆ นี้ ภายในไม่กี่วัน ถ้าปวดกรามนานเกิน 2 วัน หรือกินยาแก้ปวดแล้วไม่ดีขึ้น อ้าปากได้น้อยลงชัดเจนหรือกรามเบี้ยวไปข้างหนึ่ง มีฟันซี่ใดปวดหรือเสียวตอนเคี้ยว เหงือกบวมหรือมีรสเหม็นในปาก เหงือกด้านในสุดตรงฟันคุดบวมแดงเจ็บ หรือปวดหลังถอนฟันแล้วไม่ดีขึ้นใน 2–3 วัน
ไปห้องฉุกเฉินทันที ถ้าบวมที่หน้าแล้วลามลงคอ บวมใต้ลิ้นหรือใกล้ตา กลืนหรือหายใจหรือพูดลำบาก ไข้สูงร่วมกับหน้าบวม ปวดกรามพร้อมเจ็บแน่นหน้าอก หายใจหอบ เหงื่อแตกหรือคลื่นไส้ กรามอ้าค้างหุบไม่ลงแล้วหายใจลำบากหรือเลือดออกมาก หรือถูกกระแทกที่หน้าแล้วปวดบวมและฟันสบไม่เหมือนเดิม นอกจากนี้ถ้าปวดกรามตอนเคี้ยวหรือพูดร่วมกับปวดศีรษะรุนแรงบ่อย ๆ กดเจ็บที่ขมับหรือหนังศีรษะ หรือเห็นภาพซ้อน ก็ควรไปพบแพทย์เร่งด่วน
ถ้าไม่แน่ใจว่าอยู่ระดับไหน ให้เลือกระดับที่ระวังกว่าไว้ก่อน
ปวดกรามมาจากอะไรได้บ้าง
คนส่วนใหญ่เดาว่าเป็นที่ข้อต่อ แต่จริง ๆ อาการเดียวกันมาจากหลายต้นเหตุ
- กล้ามเนื้อเคี้ยวล้า จากการขบฟัน กัดฟันตอนนอน หรือเคี้ยวของแข็งบ่อย มักปวดมากตอนเช้า และดีขึ้นระหว่างวัน อ่านเพิ่มที่ ภาวะนอนกัดฟัน
- ข้อต่อขากรรไกร ปวดหน้าหู มีเสียงคลิก อ้าปากไม่เต็มที่
- ฟันคุดและเหงือกรอบฟันคุดอักเสบ ปวดที่มุมกรามด้านใน บวม อ้าปากลำบาก ดูเรื่อง ฟันคุด
- ฟันผุลึก ฟันติดเชื้อ หรือฝี ปวดที่ซี่ใดซี่หนึ่งแล้วร้าวมาที่กราม อ่านเรื่อง เหงือกบวมเป็นหนอง
- ฟันร้าวหรือฟันกรามแตก เจ็บตอนกัด ดูเรื่อง ฟันร้าว ฟันกรามแตก
- ไซนัส หู หรือเส้นประสาทใบหน้า ปวดบริเวณแก้มและกราม บางแบบปวดแปลบเหมือนไฟช็อตเป็นช่วงสั้น ๆ ข้างเดียว
- อุบัติเหตุกระแทก ถ้าถูกกระแทกที่หน้าหรือกราม แล้วฟันสบไม่เหมือนเดิม อาจเป็นกรามหรือข้อต่อ ควรรีบพบแพทย์
- โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ บางรายกระทบข้อต่อขากรรไกรด้วย แต่ไม่พบบ่อยเท่าสาเหตุอื่น
ข้อสังเกตง่าย ๆ คือ ถ้าปวดข้างเดียวและชี้ได้ว่าปวดที่ฟันหรือเหงือกซี่นั้น ให้ตรวจฟันก่อน ถ้าปวดทั้งสองข้างตอนตื่น เมื่อยกรามตอนเคี้ยว มักเกี่ยวกับกล้ามเนื้อหรือข้อต่อ
ข้อต่อขากรรไกร (TMD)
ข้อต่อขากรรไกรอยู่หน้าหูทั้งสองข้าง เมื่อข้อต่อหรือกล้ามเนื้อรอบข้อทำงานผิดปกติ เรียกรวมว่า TMD อาการที่พบคือปวดรอบกราม หู หรือขมับ เสียงคลิกหรือกรอบแกรบตอนอ้าปาก ปวดศีรษะบริเวณขมับ อ้าปากไม่เต็มที่ หรือกรามล็อก
TMD ดูแลได้ด้วยหลายอย่างร่วมกัน เช่น การดูแลตัวเอง (อาหารอ่อน ประคบ ลดการขบฟัน) การบริหารขากรรไกร และเฝือกสบฟันเมื่อเหมาะกับคุณ ไม่มีวิธีเดียวที่เหมาะกับทุกคน อ่านรายละเอียดเสียงคลิก การล็อก และท่าบริหารที่ กรามค้าง ขากรรไกรมีเสียง หรือหน้าบริการ ปวดข้อต่อขากรรไกร TMD
แต่ข้อต่อไม่ใช่คำตอบของทุกการปวดกราม ถ้าอ้าปากแล้วกรามไม่เบี้ยว ไม่มีเสียง ไม่ปวดหน้าหู แต่ปวดที่ฟันหรือเหงือก ควรตรวจฟันก่อน
กรามค้าง มีสองแบบ
คำว่า "กรามค้าง" ที่คนไทยใช้ หมายถึงได้สองอย่างที่ตรงข้ามกัน และดูแลต่างกัน
อ้าปากไม่ขึ้น คืออ้าได้น้อยลงหรืออ้าไม่ได้ เกิดจากกล้ามเนื้อเกร็ง การอักเสบ หรือข้อต่อติด ควรนัดทันตแพทย์ ถ้ามีไข้ บวม หรือกลืนลำบาก ไปห้องฉุกเฉิน
อ้าปากค้างหุบไม่ลง คือฟันหน้าสบไม่ถึงกัน น้ำลายไหล กรามยื่นไปข้างหน้า แปลว่าข้อต่ออาจหลุดไปด้านหน้า เกิดได้หลังหาวกว้าง หรือหลังบาดเจ็บหรือหัตถการ อย่าพยายามดันกรามกลับเอง ให้ไปให้แพทย์หรือทันตแพทย์ช่วย หลังกรามหลุดแล้ว ควรเลี่ยงการอ้าปากกว้างอยู่ช่วงหนึ่ง และใช้มือประคองกรามเวลาหาวหรือจาม ตามที่แพทย์แนะนำ
อ้าปากไม่ขึ้นหลังทำฟัน
อาการนี้เจอบ่อย และมักเป็นเรื่องชั่วคราว
หลังผ่าฟันคุดหรือถอนฟัน กรามอาจตึง เจ็บ และอ้าได้น้อยลงช่วงแรก บางรายเป็นอยู่ได้ถึงสองสัปดาห์ วันถัดจากฉีดยาชาที่ขากรรไกรล่าง กล้ามเนื้อบางคนก็เกร็งจนอ้าไม่เต็มที่ ซึ่งพบได้บ้างแต่ไม่ได้เกิดทุกคน และถ้าทำฟันนานจนอ้าปากค้างเป็นเวลานาน กรามก็เมื่อยล้าได้เหมือนกัน มักค่อย ๆ ดีขึ้นเอง
สิ่งที่ทำได้คือทำตามคำแนะนำของหมอที่ทำให้ (ดูแลหลังถอนฟัน ผ่าฟันคุด) กินอาหารอ่อน ประคบอุ่นเบา ๆ ตามที่หมอแนะนำ และไม่ฝืนอ้าปากกว้างเพื่อทดสอบ
ให้ติดต่อหมอที่ทำให้ ถ้าเลือดไม่หยุด ปวดและบวมมากขึ้นแม้กินยาแก้ปวด ปวดพร้อมรสเหม็น มีไข้ หรือรู้สึกไม่สบายมากขึ้น
ปวดกรามกับหัวใจ
บางครั้งปวดกรามเป็นส่วนหนึ่งของอาการหัวใจขาดเลือด อาการของหัวใจวายคือเจ็บแน่นที่หน้าอกเหมือนถูกบีบ และอาจร้าวไปที่แขน คอ และกราม ร่วมกับหายใจลำบาก คลื่นไส้ หรือเหงื่อแตก
ถ้าปวดกรามพร้อมอาการเหล่านี้ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่ต้องแวะหาทันตแพทย์ก่อน และไม่ควรขับรถไปเอง ส่วนปวดกรามอย่างเดียวที่สัมพันธ์ชัดกับฟัน การเคี้ยว หรือการอ้าปาก ส่วนใหญ่ไม่ใช่เรื่องหัวใจ แต่ถ้าคุณมีโรคหัวใจอยู่แล้วและไม่แน่ใจ ให้ปรึกษาแพทย์ไว้ก่อน
ไม่ต้องกลัวทุกครั้งที่ปวดกราม แค่รู้ไว้ว่าปวดกรามที่มาพร้อมอาการหัวใจเป็นเรื่องที่รอไม่ได้
ที่คลินิกตรวจอย่างไร
ทันตแพทย์ที่ กิจจาคลินิกทันตกรรม ตรวจให้เห็นทั้งฟัน กล้ามเนื้อ และข้อต่อไปพร้อมกัน เริ่มจากซักประวัติ ว่าปวดมานานเท่าไร ปวดตรงไหน ทำฟันหรือบาดเจ็บมาเมื่อไร กัดฟันหรือกรนไหม จากนั้นตรวจข้อต่อและกล้ามเนื้อเคี้ยว ดูว่าอ้าปากได้กว้างและลื่นแค่ไหน มีเสียงไหม กดแล้วเจ็บตรงไหน แล้วตรวจฟันและเหงือกเพื่อแยกว่าไม่ใช่ฟันผุ ฟันร้าว ฟันติดเชื้อ หรือฟันคุด ถ้าจำเป็นจึงเอกซเรย์ เท่าที่ต้องใช้ และถ้าตั้งครรภ์ให้แจ้งหมอ
เมื่อรู้สาเหตุ หมอจะอธิบายสิ่งที่พบ ทางเลือกที่น่าจะช่วยได้ และสิ่งที่คุณทำเองได้ ถ้าปัญหาอยู่นอกฟันและกราม เช่น หู ไซนัส หรือเส้นประสาท หมอจะบอกและแนะนำให้พบแพทย์ ถ้าเป็นเรื่องของกล้ามเนื้อและข้อต่อ การดูแลมักได้ผลดีเมื่อทำหลายอย่างร่วมกัน ได้แก่ การดูแลตัวเอง การบริหารกราม ลดการขบฟัน และเฝือกสบฟันเมื่อเหมาะ ดูเรื่อง เฝือกสบฟันกับ MAD และ นอนกัดฟัน เฝือกสบฟัน
ค่าใช้จ่ายดูที่หมวดตรวจและดูแลขากรรไกรในหน้า ราคา หมอจะแจ้งค่าใช้จ่ายก่อนเริ่มทุกครั้ง
เตรียมตัวก่อนพบหมอ
ก่อนมา ลองจดเรื่องเหล่านี้ไว้ จะช่วยให้หมอตรวจได้ตรงจุด
- เริ่มปวดตั้งแต่เมื่อไร ปวดตอนไหนมากที่สุด (ตื่นนอน ตอนเคี้ยว ตอนอ้าปาก)
- ปวดข้างเดียวหรือสองข้าง ปวดตรงไหน มีเสียงคลิกไหม
- ทำฟัน ถอนฟัน หรือถูกกระแทกมาเมื่อไร
- กัดฟัน กรน หรือขบฟันตอนเครียดหรือเปล่า
- ยาที่กินอยู่ โรคประจำตัว
คำถามที่พบบ่อย
ปวดกราม ควรไปหาหมอฟันหรือหมอทั่วไป
ถ้าปวดสัมพันธ์กับฟัน เหงือก การเคี้ยว หรือการอ้าปาก เริ่มที่ทันตแพทย์ ถ้ามีอาการหัวใจ บวมที่คอ หายใจลำบาก หรือปวดศีรษะรุนแรงพร้อมกรามเจ็บ ไปห้องฉุกเฉินหรือแพทย์ก่อน
กรามค้างอ้าไม่ขึ้น หายเองได้ไหม
ถ้าเกิดจากกล้ามเนื้อเกร็งหลังทำฟัน มักค่อย ๆ ดีขึ้น แต่ถ้าไม่ดีขึ้น มีไข้ บวม หรือกลืนลำบาก ควรพบหมอ
ปวดกรามข้างเดียว เกิดจากอะไร
ได้หลายอย่าง เช่น ฟันซี่ใดซี่หนึ่ง ฟันคุด เหงือก กล้ามเนื้อ หรือข้อต่อข้างนั้น ให้หมอตรวจเพื่อแยกว่าอยู่ที่ฟันหรือกราม
ปวดกรามตอนเช้าเพราะนอนกัดฟันหรือเปล่า
เป็นไปได้ โดยเฉพาะถ้าปวดมากตอนตื่นแล้วดีขึ้นระหว่างวัน ลองให้หมอดูรอยสึกของฟัน
ปวดกรามแล้วเป็นอาการหัวใจได้จริงไหม
ได้ แต่พบเมื่อมาพร้อมเจ็บแน่นหน้าอก หายใจหอบ เหงื่อแตก คลื่นไส้ ถ้าเป็นแบบนั้นให้ไปห้องฉุกเฉินทันที
เฝือกสบฟันช่วยปวดกรามได้ไหม
ช่วยได้ในบางคน โดยเฉพาะเมื่อมีการกัดหรือขบฟัน แต่ได้ผลดีเมื่อทำร่วมกับการดูแลตัวเองและการบริหารกราม หมอจะบอกว่าเหมาะกับคุณหรือไม่
กรามหลุดบ่อย ๆ ต้องทำอะไร
อย่าพยายามดันกรามกลับเอง ให้ไปให้แพทย์หรือทันตแพทย์ช่วย และปรึกษาหมอเรื่องวิธีป้องกันไม่ให้หลุดซ้ำ
ต้องผ่าตัดไหม
ส่วนใหญ่ไม่ต้อง การดูแลแบบไม่ผ่าตัดช่วยได้ในคนส่วนใหญ่ ถ้าหมอเห็นว่าต้องผ่าตัดขากรรไกร จะส่งต่อโรงพยาบาลและอธิบายให้ฟัง
สรุป
ปวดกรามส่วนใหญ่มาจากกล้ามเนื้อหรือข้อต่อ และดูแลได้ ถ้าปวดนานเกิน 2 วัน อ้าปากได้น้อยลง หรือมีฟันและเหงือกผิดปกติ ควรพบทันตแพทย์เร็ว ๆ นี้ แต่ถ้าบวมที่หน้าหรือคอ หายใจหรือกลืนลำบาก ปวดกรามพร้อมเจ็บแน่นหน้าอก หรือถูกกระแทกที่หน้า ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที
ไม่แน่ใจว่าตัวเองอยู่แบบไหน มาให้หมอดูได้เลย นัดหมายได้ ที่ กิจจาคลินิกทันตกรรม โทร +66 53 200 201 ทัก LINE @kitchaclinic หรือ WhatsApp +66 91 797 7888 ดูข้อมูลบริการที่ การสบฟันและขากรรไกร
คลินิกเปิดทุกวัน 09:00–20:00 น. ยกเว้น 31 ธันวาคม 1 มกราคม และ 13–15 เมษายน เดินเข้ามาได้ ทันตแพทย์ดูแลคนไข้ตามเวลานัดก่อน จึงอาจต้องรอสักพัก การนัดล่วงหน้าจะได้เวลาที่แน่นอน
ที่มา
- NIDCR (สหรัฐอเมริกา) ข้อมูลเรื่อง TMD และ NHS (สหราชอาณาจักร) เรื่อง TMD
- MedlinePlus: Temporomandibular disorders และ Jaw – broken or dislocated
- คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล เรื่องโรคของข้อต่อขากรรไกรและกล้ามเนื้อรอบข้อต่อ
- Schiffman et al. DC/TMD ปี 2014
- NHS: หัวใจวาย, ปวดฟัน, ไซนัสอักเสบ, อาการปวดเส้นประสาทใบหน้า (trigeminal neuralgia), หลอดเลือดแดงอักเสบที่ขมับ, การผ่าฟันคุด
- งานทบทวนเรื่องภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าฟันคุด (Bouloux ปี 2007) และเหงือกรอบฟันคุดอักเสบ (Schmidt ปี 2021)
- ประสบการณ์การให้บริการของคลินิก