กรามค้าง ขากรรไกรมีเสียง เกิดจากอะไร ดูแลตัวเองอย่างไร เมื่อไรควรพบหมอ

อ้าปากกินข้าวทีไรมีเสียงคลิกทุกครั้ง หาวแล้วมีเสียงป๊อกจนคนข้าง ๆ ได้ยิน หรือเช้าวันหนึ่งอ้าปากได้ไม่กว้างเท่าเมื่อวาน หรือหาวกว้างแล้วหุบปากไม่ได้ เสียงขากรรไกรและอาการกรามค้างทำให้ใจไม่ดี ส่วนหนึ่งเพราะข้อต่ออยู่หน้าหูพอดี เสียงทุกเสียงจึงดังชัด

ข่าวดีก่อน ขากรรไกรที่มีเสียงคลิกแต่ไม่ปวดพบได้บ่อยมาก และมักไม่อันตราย งานทบทวนการศึกษาความชุกพบภาวะของข้อต่อขากรรไกรในผู้ใหญ่ราว 3 ใน 10 คน และอีกงานทบทวนขนาดใหญ่พบว่าภาวะหมอนรองข้อต่อเลื่อนแล้วคลิกกลับเข้าที่ พบในคนราวหนึ่งในห้าถึงหนึ่งในสาม และส่วนใหญ่เป็นเสียงที่อยู่ไปตลอดโดยไม่ปวด สถาบันวิจัยทันตกรรมแห่งชาติสหรัฐฯ (NIDCR) ระบุว่าเสียงคลิกที่ไม่ปวดไม่ต้องรักษา ส่วนอาการค้างหรือเจ็บเป็นอีกเรื่อง ควรได้รับการดูแล แต่ถึงอย่างนั้น คนส่วนใหญ่ก็ดีขึ้นด้วยการดูแลแบบง่ายและย้อนกลับได้

บทความนี้อธิบายว่าในข้อต่อเกิดอะไรขึ้น แยกเสียงคลิกที่ไม่อันตรายออกจากปัญหาที่ควรตรวจอย่างไร ทำอย่างไรเมื่อกรามค้างอ้าหรือค้างหุบ แผนดูแลตัวเอง 3 สัปดาห์พร้อมท่าบริหารเบา ๆ งานวิจัยบอกอะไรเรื่องเฝือกสบฟัน ความเชื่อที่พบบ่อย และการตรวจขากรรไกรที่คลินิกเป็นอย่างไร

สรุปสั้น ๆ: เสียงคลิกที่ไม่ปวดพบบ่อยและมักไม่ต้องรักษา ถ้ามีอาการเจ็บ ขากรรไกรติด หรืออ้าปากได้น้อยลง ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ และส่วนใหญ่ดีขึ้นด้วยอาหารอ่อน การพักขากรรไกร การประคบร้อนหรือเย็น ท่าบริหารเบา ๆ และบางคนใช้เฝือกสบฟัน ถ้ากรามค้างอ้าหุบไม่ได้ หรืออ้าไม่ได้หลังหาวหรือกัดคำใหญ่ ต้องได้รับการดูแลเร่งด่วน ติดต่อคลินิก ซึ่งรับเป็นเคสด่วนเมื่อทำได้

ขากรรไกรมีเสียงแบบนี้ ต้องกังวลไหม

มักเฝ้าดูได้

• มีเสียงคลิกหรือป๊อกตอนอ้าหรือหุบปาก แต่ไม่ปวด
• อ้าปากได้กว้างพอกัดแอปเปิล และกินอาหารได้ปกติ
• เสียงเป็นแบบเดิมมานาน

ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ

• ปวดหน้าหู ขากรรไกร หรือขมับ มักเป็นมากตอนเช้าหรือหลังเคี้ยว
• ขากรรไกรติดเป็นบางครั้ง ต้องขยับไปมาจึงอ้าได้สุด
• อ้าปากได้น้อยลง หรือขากรรไกรเบี้ยวไปข้างหนึ่งเวลาอ้า
• ขบหรือนอนกัดฟัน หรือฟันดูสึก
• ขากรรไกรที่เคยคลิกเฉย ๆ เริ่มเจ็บ

ต้องรีบรักษา

• กรามค้างอ้าหลังหาว กัดคำใหญ่ หรือหลังทำฟัน หุบปากไม่ได้
• จู่ ๆ อ้าปากได้นิดเดียวและเจ็บ
• ปวดขากรรไกรหลังโดนกระแทกที่หน้า มีบวม หรือฟันสบไม่เหมือนเดิมทันที
• ปวดขากรรไกรร่วมกับไข้ หน้าบวม กลืนหรือหายใจลำบาก: ไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาล

ขากรรไกรมีเสียง กรามค้าง เกิดจากอะไร

ข้อต่อขากรรไกรอยู่หน้าหูทั้งสองข้าง เป็นจุดที่ขากรรไกรล่างต่อกับกะโหลกศีรษะ ระหว่างกระดูกสองชิ้นมีหมอนรองข้อต่อชิ้นเล็กที่ยืดหยุ่น ช่วยรองรับและนำทางการเคลื่อนไหว เวลาอ้าปากกว้าง หัวของขากรรไกรล่างจะเลื่อนมาด้านหน้า และหมอนรองข้อต่อก็เลื่อนตามไปด้วย ปัญหาของข้อต่อนี้และกล้ามเนื้อที่ขยับขากรรไกร เรียกรวมว่า TMD หรือความผิดปกติของข้อต่อขากรรไกร ทันตแพทย์จำแนกตามเกณฑ์วินิจฉัยมาตรฐานที่เรียกว่า DC/TMD

อะไรเป็นตัวกระตุ้น หน้าการรักษาปวดขากรรไกรของคลินิกระบุว่า การขบหรือกัดฟันทั้งกลางวันและตอนนอน ทำให้กล้ามเนื้อทำงานหนักเกินไป ร่วมกับความเครียด ลักษณะการสบฟัน และปัญหาการนอนบางอย่าง NHS เพิ่มเรื่องข้อต่อสึกตามการใช้งาน และการโดนกระแทกที่ศีรษะหรือใบหน้า บทความจากโรงพยาบาลศิริราชอธิบายเรื่องการใช้กล้ามเนื้อมากเกินจากการเคี้ยวข้างเดียวหรือเคี้ยวของแข็ง และบางคนมีประวัตินอนกัดฟัน ส่วน NIDCR ระบุว่าส่วนใหญ่ไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด และพันธุกรรม ความเครียด และการรับรู้ความเจ็บปวด อาจมีส่วนทั้งหมด

อาการปวดขากรรไกรไม่ได้มาจากข้อต่อเสมอไป อาจมาจากฟัน ไซนัส หรือหู ทันตแพทย์จึงตรวจก่อนแนะนำการรักษาใด ๆ

อ่านเรื่องการดูแลปวดขากรรไกรที่คลินิก

กรามค้าง ทำอย่างไรตอนนี้

ค้างอ้า หุบปากไม่ได้

1. ตั้งสติ หายใจช้า ๆ ทางจมูก กล้ามเนื้อที่เกร็งทำให้หุบยากขึ้น
2. ใช้มือหรือผ้าพยุงคางไว้ เพื่อลดแรงดึงของกล้ามเนื้อ
3. อย่าฝืนหุบปาก และอย่าให้คนที่ไม่ได้ฝึกมาช่วยดันกลับ Cleveland Clinic ก็แนะนำว่าอย่าพยายามดันกลับเอง
4. ติดต่อคลินิกทันที กรามค้างอ้าคลินิกรับเป็นเคสด่วนเมื่อทำได้ ถ้าติดต่อคลินิกไม่ได้ ไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาล
5. หลังจากนั้น เลี่ยงการหาวกว้างและกัดคำใหญ่ไปสักระยะ และใช้มือรองคางเวลาหาว

ค้างหุบ อ้าปากได้ไม่สุด

1. อย่าฝืนอ้าปาก เลือกอาหารอ่อนที่กินได้แม้อ้าปากน้อย
2. ประคบอุ่นข้างหน้า 10–15 นาที วันละหลายครั้ง หรือประคบเย็นถ้ารู้สึกดีกว่า
3. ใช้ยาแก้ปวดที่คุณใช้ได้อย่างปลอดภัยตามฉลาก
4. นัดตรวจกับทันตแพทย์เร็ว ๆ อาการค้างหุบส่วนใหญ่ดีขึ้นเมื่อเวลาผ่านไปด้วยการดูแลแบบไม่ผ่าตัด ทันตแพทย์ช่วยแนะนำการขยับอย่างเหมาะสม

กรามค้างหุบไม่ได้ ติดต่อคลินิก

แผนดูแลขากรรไกร 3 สัปดาห์

NIDCR แนะนำให้เริ่มจากการดูแลแบบไม่ผ่าตัดและย้อนกลับได้ และระบุว่าปัญหา TMD หลายอย่างเป็นชั่วคราว และดีขึ้นเองโดยไม่ต้องรักษา NHS และหน้าการรักษาของคลินิกก็ให้ขั้นตอนเดียวกัน แผนนี้จัดลำดับให้ หยุดขั้นที่ทำให้ปวดมากขึ้นชัดเจน และพบทันตแพทย์ถ้าราว 3 สัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้น

ท่าบริหารขากรรไกรเบา ๆ

1. ขากรรไกรผ่อนคลาย: วางปลายลิ้นแตะเพดานหลังฟันหน้าบน ปิดริมฝีปาก ฟันไม่สัมผัสกัน หายใจช้า ๆ 1 นาที
2. อ้าแบบควบคุม: ลิ้นแตะเพดานไว้ อ้าปากช้า ๆ เท่าที่สบาย แล้วหุบ ทำ 5–10 ครั้ง
3. อ้าตรงหน้ากระจก: อ้าช้า ๆ ให้คางอยู่ตรงกลาง ไม่ให้เบี้ยวไปข้างใดข้างหนึ่ง
4. นวดเบา ๆ: ใช้ปลายนิ้วนวดกล้ามเนื้อแก้มและขมับเป็นวงเล็ก ๆ 1 นาที
5. หยุดท่าที่ทำให้เจ็บแปลบหรือค้าง และถามทันตแพทย์ว่าท่าไหนเหมาะกับคุณ MedlinePlus แนะนำให้ยืดและนวดขากรรไกรภายใต้คำแนะนำของแพทย์ ทันตแพทย์ หรือนักกายภาพบำบัด

นิสัยประจำวันที่ช่วยได้

• ฟันไม่สัมผัสกัน ยกเว้นตอนกิน NHS แนะนำแบบเดียวกัน
• เลี่ยงหมากฝรั่ง กัดปากกา กัดเล็บ และใช้ฟันหน้ากัดอาหาร
• ใช้มือรองคางเวลาหาว
• เคี้ยวทั้งสองข้าง ไม่เคี้ยวข้างเดียวตลอด
• สังเกตความเครียดและการขบฟันขณะทำงานหรือขับรถ แล้วคลายขากรรไกร

ใช้ชีวิตกับขากรรไกรที่ไวต่ออาการ

ปัญหาขากรรไกรมักเป็น ๆ หาย ๆ หลายคนพบว่าการปรับกิจวัตรเล็กน้อยช่วยให้อาการกำเริบน้อยลง ตารางนี้รวมเคล็ดลับสำหรับสถานการณ์ที่มักทำให้ขากรรไกรทำงานหนัก

ถ้าเคยกรามค้างอ้ามาก่อน ให้บอกผู้ที่ดูแลคุณ ทั้งทันตแพทย์ และวิสัญญีแพทย์ถ้าต้องผ่าตัด เพื่อให้ช่วยพยุงขากรรไกรเวลาต้องอ้าปากนาน

การรักษา และงานวิจัยว่าอย่างไร

การดูแลขากรรไกรมักได้ผลดีเมื่อทำหลายอย่างร่วมกัน เช่น ดูแลตัวเอง บริหารขากรรไกร ลดการขบฟัน และใช้เฝือกสบฟันเมื่อเหมาะ ทันตแพทย์จะวางแผนให้เหมาะกับแต่ละคน

มีข้อควรรู้จาก NIDCR คือ ผู้เชี่ยวชาญไม่แนะนำการรักษาที่เปลี่ยนฟัน การสบฟัน หรือข้อต่อขากรรไกรอย่างถาวร เป็นขั้นแรกของการรักษา TMD เพราะยังไม่มีหลักฐานว่าได้ประโยชน์ ก่อนการรักษาใดที่ย้อนกลับไม่ได้ ควรถามถึงทางเลือกที่ง่ายกว่า ความเสี่ยง และทางเลือกอื่น ที่คลินิก ทันตแพทย์จะอธิบายเหตุผลของการรักษาที่แนะนำทุกครั้งก่อนคุณตัดสินใจ

นอนกัดฟันและเฝือกสบฟัน

ความเชื่อ กับ ความจริง

เมื่อไรควรรีบพบหมอ

NHS แนะนำให้รีบขอความช่วยเหลือ ถ้ากินหรือดื่มไม่ได้ ปวดศีรษะบ่อยหรือรุนแรง การมองเห็นเปลี่ยนไป หรือกรามค้างหรือปวดมาก อาการเหล่านี้พบไม่บ่อย และควรได้รับการดูแลโดยเร็ว

• กรามค้างอ้า หรือจู่ ๆ อ้าไม่ได้: ติดต่อคลินิกทันที
• ปวดขากรรไกรหลังบาดเจ็บ มีบวม หรือการสบฟันเปลี่ยนทันที
• ปวดขากรรไกรร่วมกับไข้ หน้าบวม กลืนหรือหายใจลำบาก: ไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาล
• ดูแลตัวเองแล้วราว 3 สัปดาห์ อาการปวดยังไม่ดีขึ้น
• ปวดขากรรไกรร่วมกับเจ็บหน้าอกหรือหายใจไม่อิ่ม: ไปพบแพทย์ฉุกเฉิน

ตรวจขากรรไกรที่คลินิก ทำอะไรบ้าง

1. บอกผู้ประสานงานว่ามีอาการอะไร เป็นมานานแค่ไหน ถ้ากรามค้างอ้าให้แจ้งด้วย คลินิกรับเป็นเคสด่วนเมื่อทำได้
2. ทันตแพทย์ตรวจว่าอ้าปากได้แค่ไหน ลื่นไหม เสียงข้อต่อ กล้ามเนื้อที่กดเจ็บ และการสึกของฟัน และดูว่าอาการอาจมาจากฟัน ไซนัส หรือหูไหม
3. เอกซเรย์ข้อต่อขากรรไกรหรือภาพอื่นเมื่อจำเป็น และอาจทำแบบจำลองฟันเพื่อศึกษาการสบฟัน
4. ทันตแพทย์อธิบายสิ่งที่พบและทางเลือกที่อาจช่วยได้ รวมถึงสิ่งที่คุณทำเองได้ ก่อนเริ่มการรักษาใด ๆ
5. ถ้าเฝือกสบฟันเหมาะ ต้องมาอย่างน้อย 3 ครั้ง: บันทึกฟัน รับเฝือกที่มักพร้อมในราว 1 สัปดาห์และปรับในวันที่รับ แล้วปรับอีกครั้งหลังใส่ไปหลายวัน
6. ถ้าอาการชี้ไปที่ปัญหานอกฟันและกล้ามเนื้อขากรรไกร เช่น หู ไซนัส หรือเส้นประสาท ทันตแพทย์จะแจ้งและแนะนำให้พบแพทย์

นำเฝือกสบฟันมาทุกครั้งที่นัดตรวจ เพราะการสบบนเฝือกต้องปรับเมื่อเวลาผ่านไป การตรวจขากรรไกร เฝือกสบฟัน การปรับเฝือก การวิเคราะห์การสบฟัน และเอกซเรย์ข้อต่อขากรรไกร คิดเฉพาะรายการที่จำเป็น และทันตแพทย์ให้ใบประเมินค่าใช้จ่ายเป็นลายลักษณ์อักษรหลังตรวจ

ดูราคาที่ครอบฟันแก้กรนและเฝือกสบฟัน

ถ้าคุณเป็นแบบนี้

ต่อไปนี้เป็นสถานการณ์ตัวอย่าง ไม่ใช่เรื่องของคนไข้จริง เพื่อช่วยให้คุณหาขั้นต่อไปที่เหมาะกับตัวเอง

• ขากรรไกรคลิกมาหลายปีโดยไม่ปวด: พบบ่อยและมักไม่ต้องรักษา บอกทันตแพทย์ในนัดตรวจครั้งถัดไป
• ปวดขากรรไกรทุกเช้า และคนข้าง ๆ ได้ยินเสียงกัดฟัน: นัดตรวจขากรรไกรและการสบฟัน เฝือกสบฟันอาจช่วยปกป้องฟันและพักกล้ามเนื้อ
• เสียงคลิกหายไปเมื่อสัปดาห์ก่อน แต่ตอนนี้อ้าได้ไม่กว้างและเจ็บ: อาจเป็นค้างหุบ พักขากรรไกร ประคบอุ่น และนัดตรวจเร็ว ๆ
• หาวกว้างแล้วกรามค้างอ้า: ใช้มือพยุงคาง ตั้งสติ และติดต่อคลินิกทันที
• ปวดขากรรไกรช่วงงานเครียด: ลองแผน 3 สัปดาห์ สังเกตการขบฟันกลางวัน และนัดตรวจถ้าไม่ดีขึ้น
• ทำครอบฟันใหม่แล้วรู้สึกสบฟันไม่เหมือนเดิม และปวดขากรรไกร: ติดต่อคลินิก ทันตแพทย์จะตรวจและปรับครอบฟันให้สบฟันเท่ากันอีกครั้ง
• ปวดขากรรไกรร่วมกับปวดหูและคัดจมูก: ทันตแพทย์ตรวจขากรรไกร และอาจแนะนำให้พบแพทย์เรื่องหูหรือไซนัส

คำถามที่พบบ่อยเรื่องกรามค้างและขากรรไกรมีเสียง

ขากรรไกรมีเสียงแต่ไม่ปวด เป็นอะไรไหม

ส่วนใหญ่ไม่เป็นไร เสียงคลิกที่ไม่ปวดพบบ่อย และคนส่วนใหญ่ก็คงที่แบบนั้น ถามทันตแพทย์ในนัดตรวจครั้งถัดไป ทันตแพทย์จะตรวจการอ้าและการเคลื่อนของขากรรไกรให้

กรามค้างอ้า หุบไม่ได้ ทำอย่างไร

ตั้งสติ พยุงคาง และอย่าฝืน ติดต่อคลินิกทันที ซึ่งรับเป็นเคสด่วนเมื่อทำได้ หรือไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลถ้าติดต่อคลินิกไม่ได้

กรามค้างหายเองได้ไหม

งานทบทวนขนาดใหญ่พบว่ากรามที่อ้าได้ไม่สุด หรือค้างหุบ มักดีขึ้นในไม่กี่เดือนด้วยการดูแลแบบไม่ผ่าตัด ส่วนกรามที่ค้างอ้าต้องรีบรักษาทันที ติดต่อคลินิกได้ตั้งแต่เกิดอาการ

ใส่เฝือกสบฟันช่วยเรื่องขากรรไกรมีเสียงไหม

เฝือกสบฟันช่วยลดความล้าของกล้ามเนื้อและปกป้องฟันได้ในหลายคน และใช้เป็นส่วนหนึ่งของแผนร่วมกับการดูแลตัวเองและการบริหาร ผลต่างกันแต่ละคน ทันตแพทย์จึงติดตามความคืบหน้าและปรับแผนให้

เครียดทำให้ปวดขากรรไกรได้ไหม

มีส่วนได้ ความเครียดมักทำให้ขบฟันตอนกลางวันหรือกัดฟันตอนกลางคืน ซึ่งทำให้กล้ามเนื้อขากรรไกรทำงานหนัก การคลายขากรรไกรและให้ฟันไม่สัมผัสกันช่วยได้

ปวดขากรรไกร ควรไปหาหมอฟันหรือแพทย์

ทันตแพทย์เป็นจุดเริ่มต้นที่ดี เพราะตรวจฟัน การสบฟัน และกล้ามเนื้อขากรรไกรไปพร้อมกัน ถ้าสาเหตุดูเหมือนมาจากหู ไซนัส หรือเส้นประสาท ทันตแพทย์จะแนะนำให้พบแพทย์

ขากรรไกรมีเสียง เคี้ยวหมากฝรั่งได้ไหม

ถ้าเจ็บ ควรงดหมากฝรั่งและอาหารเหนียวระหว่างที่ขากรรไกรกำลังดีขึ้น ตามที่ NHS และคลินิกแนะนำ ถ้าคลิกแต่ไม่ปวด เคี้ยวพอประมาณมักไม่เป็นไร

กรามค้างต้องผ่าตัดไหม

ปัญหาข้อต่อขากรรไกรส่วนใหญ่ดูแลได้โดยไม่ต้องผ่าตัด หากทันตแพทย์พบปัญหาที่อาจต้องผ่าตัด จะอธิบายเหตุผลและส่งต่อ เพราะการผ่าตัดขากรรไกรทำในโรงพยาบาล

สรุป

ขากรรไกรที่คลิกแต่ไม่ปวดพบบ่อยและมักไม่ต้องรักษา ถ้าเจ็บ ติด หรืออ้าได้น้อยลง ควรตรวจ และถ้ากรามค้างอ้าต้องรีบรักษา

• ปัญหาขากรรไกรส่วนใหญ่ดีขึ้นด้วยการดูแลง่าย ๆ ที่ย้อนกลับได้ เช่น อาหารอ่อน พักขากรรไกร ประคบร้อนหรือเย็น และท่าบริหารเบา ๆ
• ให้ฟันไม่สัมผัสกันขณะพัก และเลี่ยงหมากฝรั่ง กัดเล็บ และหาวกว้างระหว่างที่ยังเจ็บ
• เฝือกสบฟันช่วยได้เมื่อใช้เป็นส่วนหนึ่งของแผนการดูแลร่วมกัน และผลต่างกันแต่ละคน
• ระวังการรักษาที่เปลี่ยนฟันหรือการสบฟันอย่างถาวรเป็นขั้นแรก
• ถ้ากรามค้างอ้า พยุงคางไว้ และติดต่อคลินิกทันที

แหล่งอ้างอิง

NHS (สหราชอาณาจักร): ความผิดปกติของข้อต่อขากรรไกร (TMD)

สถาบันวิจัยทันตกรรมและกะโหลกใบหน้าแห่งชาติสหรัฐฯ (NIDCR): TMD

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล: โรคของข้อต่อขากรรไกรและกล้ามเนื้อรอบข้อต่อ

Naeije M และคณะ. ภาวะหมอนรองข้อต่อขากรรไกรเลื่อน: ทบทวนอย่างเป็นระบบ. J Oral Rehabil, 2013

Schiffman E และคณะ. เกณฑ์วินิจฉัยความผิดปกติของข้อต่อขากรรไกร (DC/TMD). J Oral Facial Pain Headache, 2014

Cleveland Clinic: Jaw Popping and Clicking

MedlinePlus (หอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ): Temporomandibular disorders

Valesan LF และคณะ. ความชุกของความผิดปกติของข้อต่อขากรรไกร: ทบทวนและวิเคราะห์รวม. Clin Oral Investig, 2021