ตรวจทานเนื้อหาโดย ทพ.ภวัคร์ ตั้งทางธรรม — ทันตแพทยศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ · ปริญญาโททันตกรรมบูรณะเพื่อความสวยงามและทันตกรรมรากเทียม (หลักสูตรนานาชาติ) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย · ตรวจทานล่าสุด 2026-10-18

แปรงซอกฟันสีชมพูด้ามงอ และด้ามจับทรงวงแหวน พร้อมหัวแปรงสำรอง บนพื้นสีฟ้าอ่อน — ภาพ: © Curaprox

หลายคนซื้อไหมขัดฟันมาลองใช้ เห็นเลือดออกนิดหน่อยก็เลิก บางคนใช้แล้วไหมติดหรือขาดเป็นฝอย หรือทันตแพทย์แนะนำแปรงซอกฟันแต่ไม่รู้ว่าควรซื้อขนาดไหน การทำความสะอาดซอกฟันดูเหมือนง่าย แต่น้อยคนที่เคยมีใครสอนจริงจัง

ข่าวดีคือ เมื่อได้อุปกรณ์ที่เหมาะและฝึกไม่กี่นาที การทำความสะอาดซอกฟันจะกลายเป็นนิสัยประจำวันที่ใช้เวลาไม่นาน แปรงสีฟันทำความสะอาดด้านนอกของฟันได้ดี แต่ด้านข้างของฟันที่หันเข้าหากันคือจุดที่คราบจุลินทรีย์ หินปูน ฟันผุ และเหงือกอักเสบมักเริ่ม ไหมขัดฟันและแปรงซอกฟันเข้าถึงด้านเหล่านี้ได้

บทความนี้สอนวิธีใช้ไหมขัดฟันทีละขั้น วิธีเลือกและใช้แปรงซอกฟัน ควรใช้ไหมก่อนหรือหลังแปรงฟัน งานวิจัยว่าอย่างไรกับอุปกรณ์แต่ละแบบ วิธีดูแลเมื่อจัดฟัน มีสะพานฟัน หรือรากเทียม และอะไรเป็นเรื่องปกติในช่วง 2 สัปดาห์แรก

สรุปสั้น ๆ: ทำความสะอาดซอกฟันวันละครั้ง ไหมขัดฟันเหมาะกับซอกที่ฟันชิดกันและเหงือกเต็มช่อง แปรงซอกฟันเหมาะกับช่องที่แปรงสอดผ่านได้สบาย และงานวิจัยชี้ว่าเอาคราบในซอกฟันออกได้ดี เลือกแปรงที่พอดีช่อง ไม่ฝืน ไม่หลวม NHS แนะนำให้ใช้ไหมขัดฟันก่อนแปรงฟัน และเลือดออกเล็กน้อยในวันแรก ๆ มักดีขึ้นเมื่อเหงือกแข็งแรงขึ้น

คุณเหมาะกับอุปกรณ์แบบไหน

ไหมขัดฟันน่าจะเหมาะ

ฟันชิดกันแน่น และเหงือกเต็มช่องระหว่างฟัน
แปรงซอกฟันขนาดเล็กสุดก็ยังสอดไม่ผ่านถ้าไม่ฝืน
ใช้มือคล่อง และไม่ติดที่จะพันไหมรอบนิ้ว

แปรงซอกฟันน่าจะเหมาะ

เห็นช่องเล็ก ๆ ระหว่างฟัน หรือเหงือกร่นลงเล็กน้อย
เคยรักษาโรคเหงือก หรือมีสะพานฟัน รากเทียม หรือเครื่องมือจัดฟัน
ใช้ไหมแล้วมือไม่ถนัด หรือไหมกระแทกลงเหงือกบ่อย

ควรพบทันตแพทย์เร็ว

ทำความสะอาดเบา ๆ ทุกวันราว 2 สัปดาห์แล้ว เหงือกยังมีเลือดออก
ไหมขาดเป็นฝอยหรือติดที่ซอกเดิมซ้ำ ๆ
เศษอาหารติดที่ซอกเดิมทุกครั้งที่กิน หรือรู้สึกว่ามีช่องใหม่

ทำไมต้องทำความสะอาดซอกฟัน

แปรงสีฟันเข้าถึงด้านแก้ม ด้านลิ้น และด้านบดเคี้ยว แต่ขนแปรงแตะได้แค่ขอบของช่องที่ฟันสองซี่มาชิดกัน คราบที่ค้างตรงนั้นจึงรอดจากแปรง และเป็นจุดที่เหงือกอักเสบกับฟันผุด้านข้างมักเริ่ม NHS, CDC และกรมอนามัยจึงแนะนำตรงกันให้ทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน ควบคู่กับการแปรงฟันวันละ 2 ครั้ง

งานวิจัยว่าอย่างไร งานทบทวน Cochrane จาก 35 การทดลอง ในผู้ใหญ่เกือบ 4,000 คน พบว่าการใช้ไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันเพิ่มจากการแปรงฟัน อาจช่วยลดเหงือกอักเสบ และแปรงซอกฟันอาจได้ผลดีกว่าไหมขัดฟัน แต่ความเชื่อมั่นของหลักฐานอยู่ในระดับต่ำ ส่วนใหญ่เพราะการทดลองสั้น ข้อสรุปร่วมของผู้เชี่ยวชาญด้านปริทันต์ในยุโรประบุว่า แปรงซอกฟันเป็นตัวเลือกหลักในช่องที่สอดได้ ส่วนไหมขัดฟันใช้ในซอกแคบที่แปรงสอดผ่านไม่ได้โดยไม่บาดเหงือก ในทางปฏิบัติ อุปกรณ์ที่เหมาะคืออุปกรณ์ที่พอดีกับซอกฟันของคุณและคุณใช้ได้ทุกวัน

เลือดออกตามไรฟัน เหงือกอักเสบ ควรทำอย่างไร

อุปกรณ์แต่ละแบบ ต่างกันอย่างไร

อุปกรณ์	เหมาะกับ	ข้อควรรู้
ไหมขัดฟัน	ซอกที่ฟันชิดกัน และเหงือกเต็มช่อง	โอบไหมรอบฟันทีละด้าน ไหมเคลือบขี้ผึ้งกับไม่เคลือบทำความสะอาดได้เท่ากัน เลือกแบบที่ใช้สบาย
แปรงซอกฟัน	ช่องที่แปรงสอดผ่านได้ไม่ฝืน เหงือกร่น สะพานฟัน รากเทียม เครื่องมือจัดฟัน	ขนาดช่องแต่ละซอกไม่เท่ากัน อาจต้องใช้ 2–3 ขนาด
ไหมขัดฟันแบบมีด้าม	คนที่ใช้มือไม่คล่อง อ้าปากได้น้อย หรือพกเดินทาง	จับง่ายกว่า แต่โอบรอบฟันได้ไม่เท่าไหมที่ใช้มือ
เครื่องฉีดน้ำทำความสะอาดซอกฟัน	คนจัดฟัน มีสะพานฟัน หรือใช้เสริมหลังแปรงฟัน	ชะล้างเศษอาหารได้ดี Cleveland Clinic ระบุว่าเอาคราบจุลินทรีย์ที่เกาะแน่นออกเองไม่ได้ จึงใช้ร่วมกับไหมหรือแปรงซอกฟัน
ไม้จิ้มฟัน	เขี่ยเศษอาหารที่ติดเป็นครั้งคราว	NHS แนะนำว่าไม่ใช้ทำความสะอาดประจำวัน เพราะทำให้เหงือกบาดเจ็บได้

ไหมขัดฟันแบบมีด้ามสีขาว ขึงไหมช่วงสั้นระหว่างขาสองข้าง ด้ามโค้งปลายแหลม — ไหมขัดฟันแบบมีด้าม ขึงไหมช่วงสั้น ๆ ไว้ระหว่างขาสองข้าง ใช้มือเดียวได้สะดวก · ภาพ: © Curaprox

การวิเคราะห์แบบเครือข่ายจาก 22 การทดลองที่เทียบอุปกรณ์ทำความสะอาดซอกฟัน 10 แบบ จัดแปรงซอกฟันเป็นอันดับแรกในการลดเหงือกอักเสบ ตามด้วยเครื่องฉีดน้ำ ไหมขัดฟันก็ยังมีที่ใช้ชัดเจน คือในซอกที่ฟันชิดกันจนอุปกรณ์อื่นเข้าไม่ได้ ไหมคือสิ่งที่เข้าถึง

วิธีใช้ไหมขัดฟันที่ถูกต้อง ทีละขั้น

ดึงไหมยาวราว 30–45 ซม. พันส่วนใหญ่รอบนิ้วกลางข้างหนึ่ง และพันเล็กน้อยรอบนิ้วกลางอีกข้าง
ใช้นิ้วโป้งและนิ้วชี้จับไหมให้ตึง เหลือช่วงสั้น ๆ ราว 3–4 ซม.
ค่อย ๆ สอดไหมระหว่างฟันสองซี่ โดยเลื่อนไปมาเบา ๆ ผ่านจุดที่ฟันชิดกัน แทนการกดแรงจนไหมกระแทกเหงือก
โอบไหมเป็นรูปตัว C รอบฟันซี่หนึ่ง แล้วเลื่อนลงใต้ขอบเหงือกเบา ๆ เท่าที่ลงได้สบาย
ถูขึ้นลงตามด้านข้างของฟันหลาย ๆ ครั้ง แล้วโอบไหมรอบฟันซี่ข้างเคียงและทำซ้ำ
คลายไหมช่วงใหม่สำหรับทุกซอก และอย่าลืมด้านหลังของฟันซี่ในสุดทุกข้าง

มือสองข้างดึงไหมขัดฟันแบบเคลือบขี้ผึ้งออกจากตลับไหมสีฟ้าทรงกลม — ขั้นที่ 1: ดึงไหมออกมายาวราว 30–45 ซม. แล้วพันรอบนิ้วกลาง · ภาพ: © Curaprox

ช่วงแรกทำช้า ๆ เบา ๆ เมื่อคล่องแล้วมักใช้เวลาเพียง 1–2 นาที คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ให้ข้อสังเกตที่มีประโยชน์ว่า ถ้าไหมขาดเป็นฝอยที่ซอกเดิมซ้ำ ๆ อาจมีขอบวัสดุอุดที่ไม่เรียบ ฟันร้าว หรือฟันผุตรงนั้น ควรให้ทันตแพทย์ดู

แปรงซอกฟัน เลือกขนาดอย่างไร ใช้อย่างไร

แปรงซอกฟันคือแปรงขนาดจิ๋วคล้ายแปรงล้างขวดบนด้ามจับ สิ่งสำคัญคือขนาด NHS ระบุว่าแปรงควรพอดีช่อง และคำแนะนำของคณะทันตแพทยศาสตร์ในไทยคือเลือกขนาดใหญ่กว่าช่องเล็กน้อย ขนแปรงต้องสัมผัสผิวฟันทั้งสองด้านขณะเลื่อน ถ้าต้องดันแรงแปลว่าใหญ่ไป ถ้าลอดผ่านโดยไม่สัมผัสฟันแปลว่าเล็กไป

หาขนาดที่พอดี

เริ่มจากขนาดเล็กสุด แล้วค่อยเพิ่มขนาดจนแปรงเต็มช่องและรู้สึกฝืดเล็กน้อย
ฟันหน้ามักใช้ขนาดเล็กกว่าฟันหลัง หลายคนจึงใช้ 2–3 ขนาด
แต่ละยี่ห้อระบุขนาดไม่เหมือนกัน งานศึกษาแปรงซอกฟันกว่า 2,300 อันพบขนาดตั้งแต่ 0.6 ถึง 5.2 มม. และมีผู้ผลิตเพียงราวหนึ่งในสามที่ระบุขนาดตามมาตรฐาน ISO จึงควรให้ทันตแพทย์บันทึกขนาดที่เหมาะกับคุณ
ถ้าแปรงขนาดเล็กสุดยังสอดไม่ได้โดยไม่ฝืน ให้ใช้ไหมขัดฟันในซอกนั้น

ด้ามจับแปรงซอกฟันกับหัวแปรงซอกฟัน 5 ขนาด 5 สี เรียงจากเล็กไปใหญ่ — แปรงซอกฟันมีหลายขนาด มักแยกสีตามขนาดจากเล็กไปใหญ่ และสวมกับด้ามจับได้ ซอกฟันแต่ละซอกกว้างไม่เท่ากัน หลายคนจึงใช้ 2–3 ขนาด · ภาพ: © Curaprox

วิธีใช้แปรงซอกฟัน

สอดแปรงเข้าซอกฟันเบา ๆ ตรงแนวขอบเหงือก ตรงเข้าไประหว่างฟัน สำหรับฟันหลังงอคอแปรงเล็กน้อยได้
เลื่อนเข้าออกหลายครั้ง โดยเอียงเข้าหาฟันซี่หนึ่ง แล้วเอียงเข้าหาอีกซี่
ถ้าทำได้ ทำความสะอาดซอกเดียวกันจากด้านลิ้นด้วย
ล้างแปรงแล้วผึ่งให้แห้ง เปลี่ยนเมื่อขนแปรงแบนหรือลวดงอ

ภาพประกอบสามมิติ แปรงซอกฟันขนาดเล็กสอดผ่านช่องระหว่างฟันหน้าล่างสองซี่ตรงแนวขอบเหงือก — สอดแปรงซอกฟันเข้าระหว่างฟันหน้าล่างสองซี่เบา ๆ ตรงแนวขอบเหงือก แล้วเลื่อนเข้าออกหลายครั้ง

ใช้ไหมขัดฟันก่อนหรือหลังแปรงฟัน และแปรงฟันกี่นาที

NHS แนะนำให้ใช้ไหมขัดฟันก่อนแปรงฟัน งานทดลองขนาดเล็กในนักศึกษาทันตแพทย์ 25 คนสนับสนุนเรื่องนี้ คือการใช้ไหมก่อนแล้วจึงแปรง เอาคราบในซอกฟันออกได้มากกว่า และมีฟลูออไรด์ค้างในซอกฟันมากกว่าการแปรงก่อน ถ้าทำหลังแปรงแล้วจำได้ง่ายกว่า การทำทุกวันสำคัญกว่าลำดับ

กรมอนามัยรณรงค์สูตร 2-2-2 คือแปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ครั้งละอย่างน้อย 2 นาที และงดกินอาหารหรือดื่มเครื่องดื่ม 2 ชั่วโมงหลังแปรงฟัน 2 นาทีนานกว่าที่หลายคนคิด งานศึกษาที่จับเวลาการแปรงฟันจริงพบว่าคนส่วนใหญ่แปรงราว 45 วินาที และการแปรงครบ 2 นาทีเอาคราบออกได้มากขึ้นราวหนึ่งในสี่ NHS เพิ่มรายละเอียดที่มีประโยชน์อีก 2 ข้อ คือใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ และบ้วนยาสีฟันทิ้งโดยไม่ต้องกลั้วน้ำ ฟลูออไรด์จะได้อยู่บนฟันนานขึ้น

จัดฟัน สะพานฟัน รากเทียม และเด็ก

สภาพในปาก	ตัวช่วยที่มักเหมาะ	ข้อควรรู้
ใส่เครื่องมือจัดฟันแบบติดแน่น	แปรงซอกฟัน ไหมที่มีปลายแข็งสำหรับร้อย แปรงกระจุกเดียว และเครื่องฉีดน้ำใช้เสริม	งานทดลองในคนจัดฟันพบว่าไหมแบบมีปลายร้อยและเครื่องฉีดน้ำลดคราบได้พอ ๆ กัน
สะพานฟัน	ไหมแบบมีปลายร้อยหรือไหมที่มีช่วงฟองน้ำ สอดใต้ฟันแขวน และแปรงซอกฟันข้างฟันหลัก	ใต้ฟันแขวนเป็นที่สะสมคราบ ควรทำความสะอาดทุกวัน
รากฟันเทียม	แปรงซอกฟันที่ลวดหุ้มพลาสติก หรือไหมขัดฟัน	เลี่ยงเครื่องมือโลหะแข็งหรือแหลมกับรากเทียม งานทดลองปี 2024 พบว่าแปรงซอกฟันทำความสะอาดรอบรากเทียมได้ดีไม่ว่าจะใช้มือคล่องแค่ไหน
เหงือกร่น หรือหลังรักษาโรคเหงือก	แปรงซอกฟัน 2–3 ขนาด	ช่องกว้างขึ้น แปรงจึงเต็มช่องได้ดีกว่าไหม
เด็ก	ผู้ปกครองใช้ไหมขัดฟันให้ทุกวัน	กรมอนามัยแนะนำให้ผู้ปกครองแปรงฟันและใช้ไหมขัดฟันให้เด็กเล็ก และช่วยตรวจจนถึงราว 7–8 ขวบ

รากฟันเทียมต้องดูแลทุกวันเหมือนฟันธรรมชาติ ที่คลินิกแนะนำให้ขูดหินปูนทุก 6 เดือน และนัดเช็ครากเทียมปีละครั้ง การทำความสะอาดแบบ GBT เหมาะกับการทำความสะอาดรอบรากเทียม ครอบฟัน สะพานฟัน และเครื่องมือจัดฟัน ทันตแพทย์จะเลือกการตั้งค่าให้เหมาะกับแต่ละพื้นผิว

รากฟันเทียมใช้ได้นานแค่ไหน และดูแลอย่างไร

ช่วง 2 สัปดาห์แรก อะไรปกติ

เลือดออกช่วงเริ่มใช้เป็นเรื่องพบบ่อย และมักเป็นสัญญาณว่าเหงือกในซอกฟันอักเสบอยู่ ไม่ได้แปลว่าคุณทำให้เกิดแผล งานศึกษาในฝาแฝดพบว่าการใช้ไหมขัดฟันทุกวันร่วมกับการแปรงฟัน ลดเลือดออกในซอกฟันได้ราว 40% ภายใน 2 สัปดาห์ ขณะที่การแปรงฟันอย่างเดียวไม่ลด NHS ระบุว่าเลือดออกเวลาแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟันเป็นอาการของโรคเหงือก ถ้ายังมีต่อเนื่อง ขั้นต่อไปคือนัดตรวจ

ช่วงเวลา	สิ่งที่อาจเจอ	สิ่งที่ทำ
วันที่ 1–3	เลือดออกเล็กน้อยและเจ็บนิด ๆ ในบางซอก	ทำต่อวันละครั้งอย่างเบามือ และตรวจว่าแปรงไม่ใหญ่เกินไป
วันที่ 4–10	เลือดมักลดลง เหงือกแน่นขึ้น	ทำต่อเนื่อง และใส่ใจซอกที่ยังมีเลือดเป็นพิเศษ
หลังราว 2 สัปดาห์	ส่วนใหญ่ดีขึ้นแล้ว	ถ้ายังมีเลือดออก นัดตรวจและขูดหินปูน

ความเชื่อ กับ ความจริง

ความเชื่อ	ความจริง
เลือดออกแปลว่าควรหยุดใช้ไหม	การทำความสะอาดเบา ๆ ทุกวันมักลดเลือดออกได้ใน 2 สัปดาห์ ถ้ายังออกต่อเนื่องให้นัดตรวจ
ใช้ไหมขัดฟันแล้วฟันห่าง	ถ้าใช้เบา ๆ ไหมจะเลื่อนผ่านจุดสัมผัสโดยไม่ทำให้ฟันเคลื่อน ช่องที่เห็นมักเกิดจากเหงือกที่บวมยุบลง ถ้ามีช่องใหม่ให้ทันตแพทย์ตรวจ
เครื่องฉีดน้ำใช้แทนไหมและแปรงซอกฟันได้	เป็นตัวช่วยเสริมที่ดี Cleveland Clinic แนะนำให้ใช้ร่วมกับไหม เพราะคราบที่เกาะแน่นต้องถูออก
ไหมเคลือบขี้ผึ้งทำความสะอาดได้น้อยกว่า	งานวิจัยที่เทียบไหมเคลือบกับไม่เคลือบไม่พบความต่างด้านการทำความสะอาด เลือกแบบที่ใช้สบาย
แปรงซอกฟันยิ่งใหญ่ยิ่งสะอาด	ขนาดที่เหมาะคือเต็มช่องและฝืดเล็กน้อย การฝืนใช้แปรงใหญ่ทำให้เหงือกเจ็บได้
แปรงฟันดีแล้วก็พอ	แปรงสีฟันเข้าไม่ถึงซอกฟัน คำแนะนำทั้งในไทยและต่างประเทศจึงให้ทำความสะอาดซอกฟันทุกวันด้วย

เมื่อไรควรให้ทันตแพทย์ดู

เลือดออกในซอกฟันต่อเนื่อง หลังทำความสะอาดเบา ๆ ทุกวันราว 2 สัปดาห์
ไหมติดหรือขาดเป็นฝอยที่ซอกเดิม
เศษอาหารติดซอกเดิมทุกมื้อ
เหงือกบวม ร่น หรือฟันรู้สึกโยก
มีคราบแข็งสาก ๆ ในซอกฟันที่ไหมเอาออกไม่ได้ ซึ่งมักเป็นหินปูน

ที่คลินิก ตรวจ ทำความสะอาด และแนะนำเฉพาะคุณ

ตรวจฟัน: ทันตแพทย์ตรวจฟัน เหงือก และวัสดุอุด และถ่ายภาพเอกซเรย์หากจำเป็น
ขูดหินปูน: ขจัดหินปูน คราบจุลินทรีย์ และคราบสี ด้วยวิธีที่ทันตแพทย์แนะนำ แล้วขัดฟัน
ถ้าทำ GBT จะย้อมสีคราบจุลินทรีย์ก่อนให้มองเห็น คราบที่สะสมนานและหนาจะมีสีเข้มกว่า และทันตแพทย์จะชี้ให้เห็นจุดที่ควรแปรงให้ดีขึ้น
คำแนะนำ: ทันตแพทย์แนะนำจุดที่ควรแปรงหรือใช้ไหมขัดฟันให้ดีขึ้น และอธิบายการรักษาที่อาจต้องทำ เช่น อุดฟันหรือรักษาเหงือก

นำไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันที่ใช้อยู่มาด้วยได้ และขอให้ทันตแพทย์ช่วยดูขนาด คนส่วนใหญ่ตรวจฟันและขูดหินปูนประมาณทุกหกเดือน ทันตแพทย์อาจแนะนำระยะห่างที่ต่างออกไปตามสภาพเหงือกของคุณ

ตรวจฟันและขูดหินปูน

ดูราคาขูดหินปูน

ถ้าคุณเป็นแบบนี้

ต่อไปนี้เป็นสถานการณ์ตัวอย่าง ไม่ใช่เรื่องของคนไข้จริง เพื่อช่วยให้คุณหาขั้นต่อไปที่เหมาะกับตัวเอง

ลองใช้ไหมแล้วเห็นเลือดจึงหยุด: เริ่มใหม่อย่างเบามือวันละครั้งเป็นเวลา 2 สัปดาห์ ถ้ายังมีเลือดออก นัดตรวจ
ฟันชิดกันมาก แปรงสอดไม่เข้า: ใช้ไหมขัดฟัน และถามทันตแพทย์ว่ามีซอกไหนใช้แปรงเล็กสุดได้
เคยรักษาโรคเหงือก ตอนนี้มีช่องเล็ก ๆ: แปรงซอกฟัน 2–3 ขนาดมักเหมาะกับคุณ
ใส่เครื่องมือจัดฟัน: ใช้แปรงซอกฟันและไหมแบบมีปลายร้อยทุกวัน และใช้เครื่องฉีดน้ำเสริมได้
มีรากฟันเทียม: ใช้แปรงซอกฟันลวดหุ้มหรือไหมขัดฟันทุกวัน ขูดหินปูนทุก 6 เดือน และเช็ครากเทียมปีละครั้ง
มือไม่คล่อง หรือช่วยดูแลพ่อแม่สูงวัย: ไหมขัดฟันแบบมีด้ามหรือแปรงซอกฟันด้ามยาวจับง่ายกว่า

คำถามที่พบบ่อยเรื่องไหมขัดฟันและแปรงซอกฟัน

ควรใช้ไหมขัดฟันบ่อยแค่ไหน

คำแนะนำทั่วไปของ NHS, MedlinePlus และกรมอนามัยคือวันละครั้ง หลายคนพบว่าตอนเย็นก่อนแปรงฟันก่อนนอนทำต่อเนื่องได้ง่าย

แปรงซอกฟันดีกว่าไหมขัดฟันไหม

ในซอกที่แปรงสอดได้ งานวิจัยชี้ว่าแปรงซอกฟันเอาคราบออกได้ดี และอาจลดเหงือกอักเสบได้มากกว่าไหม ในซอกแคบที่แปรงสอดไม่ได้ ไหมขัดฟันคืออุปกรณ์ที่เหมาะ หลายคนจึงใช้ทั้งสองแบบ

ใช้ไหมขัดฟันก่อนหรือหลังแปรงฟัน

NHS แนะนำให้ใช้ก่อน และงานทดลองขนาดเล็กพบว่าใช้ไหมก่อนแล้วแปรงเอาคราบออกได้มากกว่า แต่การทำทุกวันสำคัญกว่าลำดับ

แปรงซอกฟันควรซื้อขนาดไหน

ขนาดที่เต็มช่องและรู้สึกฝืดเล็กน้อยโดยไม่ต้องฝืน เริ่มจากเล็กแล้วค่อยเพิ่ม แต่ละซอกมักต้องใช้ขนาดต่างกัน ทันตแพทย์ช่วยบอกได้ว่าขนาดไหนเหมาะกับคุณ

ใช้ไหมขัดฟันแล้วฟันห่างไหม

ถ้าใช้เบา ๆ ไหมจะเลื่อนผ่านระหว่างฟันโดยไม่ทำให้ฟันเคลื่อน ถ้ารู้สึกว่ามีช่อง มักเป็นเพราะเหงือกที่บวมยุบลง ทันตแพทย์ตรวจให้ได้

เครื่องฉีดน้ำใช้แทนไหมขัดฟันได้ไหม

เป็นตัวช่วยเสริมที่ดี โดยเฉพาะเมื่อจัดฟันหรือมีสะพานฟัน และงานวิจัยพบว่าช่วยเรื่องเหงือกได้ Cleveland Clinic แนะนำให้ใช้ไหมร่วมด้วย เพราะคราบที่เกาะแน่นต้องถูออก

เด็กต้องใช้ไหมขัดฟันไหม

ใช้ กรมอนามัยแนะนำให้ผู้ปกครองแปรงฟันให้เด็กเล็กวันละ 2 ครั้ง และใช้ไหมขัดฟันให้ทุกวัน และช่วยดูแลตรวจจนถึงราว 7–8 ขวบ คลินิกรับตรวจฟันเด็กตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้น

แปรงฟันกี่นาที

ราว 2 นาที วันละ 2 ครั้ง ด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ ตามสูตร 2-2-2 ของกรมอนามัย ร่วมกับงดกินดื่ม 2 ชั่วโมงหลังแปรงฟัน

สรุป

การทำความสะอาดซอกฟันวันละครั้ง ช่วยเข้าถึงผิวฟันที่แปรงสีฟันพลาด ใช้ไหมขัดฟันในซอกที่ชิดกัน และแปรงซอกฟันในซอกที่สอดได้ โดยเลือกขนาดที่เต็มช่องโดยไม่ต้องฝืน

ไหมขัดฟัน: ยาวราว 30–45 ซม. โอบเป็นรูปตัว C รอบฟันแต่ละซี่ เลื่อนลงใต้ขอบเหงือกเบา ๆ
แปรงซอกฟัน: เริ่มจากเล็ก ค่อยเพิ่มจนเต็มช่องและฝืดเล็กน้อย
ถ้าทำได้ ใช้ไหมก่อนแปรงฟัน และแปรงฟัน 2 นาที วันละ 2 ครั้ง
เลือดออกช่วงแรกพบบ่อย และมักดีขึ้นในราว 2 สัปดาห์
จัดฟัน สะพานฟัน และรากเทียม ใช้อุปกรณ์เฉพาะ ทันตแพทย์ช่วยเลือกให้ได้