
ลูกอายุเจ็ดแปดขวบ ฟันหน้าแท้ที่เพิ่งขึ้นดูซี่ใหญ่และเกนิด ๆ ฟันบนล่างดูสบกันไม่ค่อยพอดี หรือลูกของเพื่อนเริ่มใส่เครื่องมือแล้ว พ่อแม่จึงเริ่มสงสัยว่า ตอนนี้เร็วไปไหมที่จะจัดฟัน หรือถ้ารอ จะเสียโอกาสแก้ไขระหว่างที่ลูกยังโตอยู่หรือเปล่า
ข่าวดีคือ เด็กส่วนใหญ่ยังไม่ต้องรักษาในวัยนี้ ฟันที่ดูเกหลายแบบจะเรียงตัวดีขึ้นเองเมื่อฟันแท้ซี่อื่นขึ้นตามมา มีเด็กกลุ่มเล็กกว่าที่มีปัญหาซึ่งแก้ได้ง่ายกว่าในช่วงที่ขากรรไกรยังเจริญเติบโต เช่น ขากรรไกรบนแคบจนฟันสบไขว้ สำหรับเด็กกลุ่มนี้ การรักษาระยะแรกช่วงสั้น ๆ ช่วยได้จริง
บทความนี้อธิบายว่าฟันและขากรรไกรเปลี่ยนแปลงอย่างไรตั้งแต่อายุ 6 ถึง 13 ขวบ สัญญาณที่ควรให้ทันตแพทย์ดู ปัญหาแบบไหนได้ประโยชน์จากการรักษาตั้งแต่เด็ก และแบบไหนรอได้ เครื่องมือขยายขากรรไกรทำงานอย่างไร ใช้ชีวิตอย่างไรระหว่างใส่ วิธีช่วยลูกเลิกดูดนิ้ว และการตรวจกับทันตแพทย์จัดฟันมีขั้นตอนอะไรบ้าง
สรุปสั้น ๆ: สมาคมทันตแพทย์จัดฟันอเมริกัน (AAO) แนะนำให้ตรวจกับทันตแพทย์จัดฟันครั้งแรกราว 7 ขวบ และเด็กส่วนใหญ่แค่ติดตามดูต่อ การรักษาตั้งแต่เด็กช่วยปัญหาเฉพาะบางอย่าง เช่น ฟันสบไขว้จากขากรรไกรบนแคบ ฟันหน้าบนติดอยู่หลังฟันล่าง หรือฟันหน้ายื่นมากจนเสี่ยงกระแทก เครื่องมือขยายขากรรไกรช่วยขยายขากรรไกรบนขณะที่รอยต่อกลางเพดานยังไม่เชื่อมกัน จังหวะเวลาจึงสำคัญ ที่คลินิกของเรา ทันตแพทย์จัดฟันรับดูแลการรักษาระยะแรกและการขยายขากรรไกรในเด็กอายุ 8–12 ขวบ
สัญญาณที่ควรพาลูกให้ทันตแพทย์ดู
พ่อแม่ดูเบื้องต้นได้ที่บ้าน ให้ลูกยิ้มและกัดฟันหน้ากระจก สิ่งที่เห็นไม่ใช่การวินิจฉัย แต่ช่วยให้รู้ว่าควรนัดเร็วแค่ไหน
บอกทันตแพทย์ในการตรวจครั้งถัดไป
- ฟันหน้าล่างแท้ที่เพิ่งขึ้นซ้อนกันเล็กน้อย
- มีช่องห่างเล็ก ๆ ระหว่างฟันหน้าบน
- ฟันน้ำนมหลุดเร็วหรือช้ากว่าเพื่อนวัยเดียวกันเล็กน้อย
นัดตรวจกับทันตแพทย์จัดฟัน
- ฟันหลังบนบางซี่สบอยู่ด้านในของฟันล่าง หรือขากรรไกรล่างเบี้ยวไปข้างหนึ่งเวลาหุบปาก
- ฟันหน้าบนซี่ใดซี่หนึ่งอยู่หลังฟันหน้าล่างเวลากัด
- ฟันหน้าล่างสบอยู่หน้าฟันหน้าบน
- ฟันหน้าบนยื่นเลยฟันล่างออกมามาก
- กัดฟันหลังแล้ว ฟันหน้าบนล่างไม่ชนกันเลย
- ยังดูดนิ้วอยู่หลังฟันหน้าแท้ขึ้นแล้ว
- ฟันหลังน้ำนมหลุดก่อนกำหนด หรือฟันแท้ขึ้นช้ามากหรือขึ้นผิดแนว
ติดต่อทันตแพทย์เร็ว
- ฟันหน้ากระแทก โดยเฉพาะถ้าฟันบิ่น โยก หรือเคลื่อนจากตำแหน่งเดิม
- ปวด บวม หรือเครื่องมือหักระหว่างรักษา
ถ้าลูกนอนกรน หายใจทางปาก หรือมีช่วงหยุดหายใจตอนกลางคืน ควรปรึกษาแพทย์ของลูกด้วย ทันตแพทย์และแพทย์ดูแลเรื่องนี้ร่วมกันได้ เพราะสาเหตุมักอยู่ที่จมูกและลำคอมากกว่าที่ฟัน
ฟันน้ำนม ขึ้นเมื่อไร หลุดตอนกี่ขวบ
ทำไมอายุถึงสำคัญ ช่วงฟันชุดผสมและการเจริญเติบโต
ตั้งแต่ราว 6 ถึง 12 ขวบ เด็กมีทั้งฟันน้ำนมและฟันแท้อยู่ด้วยกัน เรียกว่าช่วงฟันชุดผสม ขากรรไกรยังเจริญเติบโต และขากรรไกรบนประกอบด้วยกระดูกสองซีกที่เชื่อมกันด้วยรอยต่อกลางเพดาน ในเด็กเล็กรอยต่อนี้ยังยืดหยุ่น แรงที่สม่ำเสมอและนุ่มนวลจึงขยายตัวขากรรไกรบนได้จริง ไม่ใช่แค่ทำให้ฟันเอียง เมื่อเข้าสู่วัยรุ่น รอยต่อนี้จะค่อย ๆ ประสานแน่นและเชื่อมกัน
งานวิจัยสนับสนุนเรื่องนี้ การศึกษาภาพ CBCT ของรอยต่อกลางเพดานพบว่าระยะที่รอยต่อยังเปิดมักพบได้จนถึงอายุราว 13 ขวบ และในเด็กผู้หญิงการเชื่อมอาจเริ่มหลังอายุ 11 ขวบ งานวิจัยในวารสาร Angle Orthodontist พบว่าเด็กที่ขยายขากรรไกรก่อนช่วงโตเร็ววัยแรกรุ่น ได้การขยายของตัวกระดูกขากรรไกรมากกว่าเด็กที่ขยายระหว่างหรือหลังช่วงนั้น นี่คือเหตุผลที่ทันตแพทย์จัดฟันอยากประเมินเด็กก่อนเข้าวัยรุ่น และเป็นเหตุผลที่คลินิกรับขยายขากรรไกรในเด็กอายุ 8–12 ขวบ
| อายุ | ช่วงนี้ฟันเป็นอย่างไร | ทันตแพทย์ดูอะไร |
|---|---|---|
| ราว 6–7 ขวบ | ฟันกรามแท้ซี่แรกและฟันหน้าล่างแท้ขึ้น | ฟันสบไขว้ นิสัยดูดนิ้ว ฟันน้ำนมหลุดก่อนกำหนด และพื้นที่สำหรับฟันหน้า |
| ราว 8–10 ขวบ | ฟันหน้าบนและฟันซี่ข้างขึ้น ขากรรไกรเจริญอย่างต่อเนื่อง | ขากรรไกรบนแคบ ฟันหน้ายื่นหรือติดอยู่หลังฟันล่าง และความสัมพันธ์ของขากรรไกรบนล่าง |
| ราว 10–12 ขวบ | ฟันหลังน้ำนมถูกแทนที่ด้วยฟันแท้ ใกล้ช่วงโตเร็ว | พื้นที่สำหรับฟันเขี้ยวและฟันกรามน้อย จังหวะการขยายขากรรไกร และการนำการเจริญของขากรรไกร |
| ราว 12 ขวบขึ้นไป | ฟันแท้ขึ้นเกือบครบ | จัดฟันเต็มรูปแบบด้วยเครื่องมือติดแน่นหรือถาดใสเมื่อจำเป็น |
บทถามตอบเรื่องการจัดฟันของคณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้ภาพเดียวกัน คือ การจัดฟันส่วนใหญ่เริ่มในช่วงอายุราว 12–16 เมื่อฟันแท้ขึ้นเกือบครบ ส่วนเด็กบางคนเริ่มเร็วกว่านั้นราว 7–10 ขวบ เมื่อพบความผิดปกติของการเจริญของขากรรไกรหรือตำแหน่งฟันตั้งแต่เนิ่น ๆ
รักษาตั้งแต่เด็ก หรือรอให้ฟันแท้ขึ้นครบ งานวิจัยบอกอะไร
การรักษาระยะแรก หรือที่เรียกว่าการจัดฟันเพื่อป้องกันหรือสกัดกั้น เป็นการรักษาช่วงสั้น ๆ ขณะที่เด็กยังมีฟันน้ำนมอยู่บ้าง เด็กหลายคนจะต้องจัดฟันระยะที่สองด้วยเครื่องมือติดแน่นหรือถาดใสเมื่อฟันแท้ขึ้นครบ ทันตแพทย์จัดฟันแนะนำการรักษาระยะแรกเมื่อแก้ปัญหาเฉพาะได้ดีกว่าการรอ ไม่ได้ทำกับเด็กทุกคน
| ปัญหา | รักษาระยะแรกช่วยอะไร |
|---|---|
| ฟันหลังสบไขว้จากขากรรไกรบนแคบ | งานทบทวน Cochrane พบว่าในเด็ก 7–11 ขวบ เครื่องมือขยายทั้งแบบติดแน่นและถอดได้แก้ฟันหลังสบไขว้ได้มากกว่าการรอดูอย่างชัดเจน และการแก้ฟันสบไขว้ที่ทำให้ขากรรไกรเบี้ยว ช่วยให้ขากรรไกรเจริญได้สมดุล |
| ฟันหน้าบนติดอยู่หลังฟันล่าง | แนวทางของสถาบันทันตกรรมสำหรับเด็กอเมริกัน (AAPD) ระบุว่าฟันหน้าสบไขว้แบบที่เกิดจากฟัน แก้ได้ทันทีที่พบ เช่นด้วยเครื่องมือขนาดเล็ก เพื่อปกป้องฟันและเหงือก |
| ฟันหน้าบนยื่นมาก | งานทบทวน Cochrane พบว่าการรักษาตั้งแต่เด็กช่วยลดการบาดเจ็บของฟันหน้า (ราว 19% เทียบกับ 30% ในกลุ่มที่รักษาตอนโต) แต่ไม่พบข้อได้เปรียบอื่นชัดเจนเมื่อเทียบกับการรักษาช่วงต้นวัยรุ่น |
| ฟันหน้าล่างคร่อมฟันหน้าบน | งานทบทวนอย่างเป็นระบบพบหลักฐานระดับปานกลางว่าการรักษาตั้งแต่เด็กด้วยเครื่องมือดึงขากรรไกรบนช่วยการสบฟันและความสัมพันธ์ของขากรรไกรในระยะสั้น หลักฐานระยะยาวยังมีจำกัด เด็กบางคนยังต้องรักษาเพิ่มเมื่อโตขึ้น |
| ดูดนิ้วจนฟันหน้าสบไม่ชิด | เลิกนิสัยก่อนเป็นอันดับแรก งานทบทวน Cochrane พบหลักฐานคุณภาพต่ำว่าเครื่องมือช่วยเลิกนิสัยและการให้รางวัลช่วยให้เด็กเลิกได้ |
| ฟันซ้อนเล็กน้อย | มักติดตามดูก่อน เมื่อฟันน้ำนมถูกแทนที่ อาจมีพื้นที่เพิ่ม และจัดฟันภายหลังเมื่อจำเป็น |
การรักษาสองระยะมักใช้เวลารวมนานกว่าการรักษาครั้งเดียวในวัยรุ่น ประโยชน์จึงต้องคุ้มกับเวลา ทันตแพทย์จัดฟันจะบอกตรง ๆ ว่าเมื่อไรการรอเป็นทางที่ดีกว่า
เครื่องมือขยายขากรรไกรทำงานอย่างไร
เครื่องมือขยายขากรรไกร หรือเครื่องมือขยายเพดาน ใช้ขยายขากรรไกรบนที่แคบ แบบติดแน่นที่พบบ่อยยึดกับฟันหลังบนด้วยห่วงโลหะ และมีสกรูเล็ก ๆ อยู่กลางเพดาน การหมุนสกรูด้วยกุญแจเล็ก ๆ จะดันกระดูกขากรรไกรบนสองซีกให้แยกออกทีละน้อย แล้วกระดูกใหม่จะเติมเต็มรอยต่อที่กว้างขึ้น

การรักษาโดยทั่วไปเป็นอย่างไร
- เก็บข้อมูลก่อน: ตรวจฟันและการสบฟัน ถ่ายเอกซเรย์ และสแกนหรือพิมพ์ปากเพื่อทำเครื่องมือ
- ใส่เครื่องมือ: ยึดเครื่องมือกับฟันหลัง และทันตแพทย์จัดฟันสอนวิธีหมุนสกรู
- ช่วงขยาย: พ่อแม่หมุนสกรูที่บ้านตามตารางที่ทันตแพทย์จัดฟันกำหนด Cleveland Clinic อธิบายว่าเครื่องมือขยายแบบเร็วขยายได้ราว 0.5 มม. ต่อวัน และเด็กส่วนใหญ่ได้ความกว้างตามแผนในราว 2–3 เดือน
- ช่วงคงสภาพ: เมื่อได้ความกว้างที่ต้องการ เครื่องมือจะอยู่ต่ออีกหลายเดือนเพื่อให้กระดูกใหม่แข็งแรง Cleveland Clinic อธิบายว่าราว 4–6 เดือน
- ถอดเครื่องมือและขั้นต่อไป: เด็กบางคนไม่ต้องทำอะไรเพิ่มในตอนนี้ บางคนจัดฟันช่วงสั้น ๆ ต่อ หรือติดตามจนฟันแท้ขึ้นครบ
สิ่งที่ลูกอาจรู้สึก
- รู้สึกตึงหรือไม่สบายเล็กน้อย ส่วนใหญ่ในช่วงไม่กี่วันแรก บางคนปวดศีรษะ ยาบรรเทาปวดตามที่ทันตแพทย์แนะนำช่วยได้
- มีช่องห่างระหว่างฟันหน้าบนเกิดขึ้น เป็นสัญญาณปกติว่าขากรรไกรกำลังขยาย และมักปิดเองหรือปิดด้วยการจัดฟันภายหลัง
- น้ำลายมากขึ้นและพูดไม่ค่อยชัดในช่วงแรก ระหว่างที่ลิ้นปรับตัว
- ไม่ควรปวดมาก ถ้าปวดมากให้ติดต่อทันตแพทย์จัดฟัน
งานทบทวนอย่างเป็นระบบในวารสาร Angle Orthodontist พบว่าความกว้างที่ได้ส่วนหนึ่งมาจากกระดูก และอีกส่วนมาจากฟันที่เอียงออก และผลที่ตัวกระดูกจะดีกว่าในเด็กที่กระดูกยังเจริญไม่เต็มที่ เป็นอีกเหตุผลที่วางแผนขยายขากรรไกรขณะเด็กยังเจริญเติบโต
เครื่องมือที่ทันตแพทย์จัดฟันของคลินิกใช้ในการรักษาระยะแรก
| เครื่องมือ | ใช้เมื่อไร |
|---|---|
| เครื่องมือขยายขากรรไกรแบบติดแน่น | ขากรรไกรบนแคบ ฟันสบไขว้ และพื้นที่ไม่พอ ขณะรอยต่อกลางเพดานยังเปิด |
| เครื่องมือติดแน่นบางส่วนบนฟันหน้า 4 ซี่และฟันกราม 2 ซี่ | เรียงฟันหน้า หรือแก้ฟันหน้าบนที่ติดอยู่หลังฟันล่าง |
| เครื่องมือช่วยเลิกนิสัย | ช่วยเตือนเรื่องดูดนิ้วหรือดุนลิ้น เมื่อการให้กำลังใจอย่างเดียวยังไม่ได้ผล |
| เครื่องมือกันช่องว่าง | กันช่องว่างเมื่อฟันหลังน้ำนมหลุดก่อนกำหนด เพื่อให้ฟันแท้มีที่ขึ้น |
ตารางนี้คือเครื่องมือในการรักษาระยะแรกที่คลินิกมี งานวิจัยเรื่องการรักษาระยะแรกยังพูดถึงเครื่องมือแบบอื่นด้วย เช่น เครื่องขยายแบบลวด หรือเครื่องมือดึงขากรรไกรบนสำหรับฟันล่างคร่อมบางแบบ ทันตแพทย์จัดฟันเลือกวิธีจากข้อมูลที่ตรวจและอธิบายเหตุผลให้ฟัง เด็กหลายคนไม่ต้องใช้เครื่องมือเลย
ดูดนิ้วและนิสัยอื่น ๆ
การดูดนิ้วหรือดูดจุกนมหลอกเป็นเรื่องปกติของเด็กเล็ก สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน (ADA) ระบุว่าเด็กส่วนใหญ่เลิกเองในช่วง 2–4 ขวบ และปัญหาต่อการเจริญของช่องปากและตำแหน่งฟันมักเกิดเมื่อดูดต่อหลังฟันแท้ขึ้น โดยเฉพาะถ้าดูดแรง แนวทางของ AAPD สนับสนุนให้ช่วยเด็กเลิกภายในราว 3 ขวบ
วิธีช่วยแบบนุ่มนวล
- ชมเมื่อลูกไม่ดูด แทนการดุเมื่อดูด
- สังเกตว่าลูกดูดตอนไหน เช่น ตอนง่วงหรือกังวล แล้วให้ความอุ่นใจด้วยวิธีอื่น
- ให้ลูกที่โตแล้วเลือกตัวช่วยเตือนเอง เช่น พลาสเตอร์ที่นิ้ว หรือถุงเท้าสวมมือตอนนอน
- ให้ทันตแพทย์ช่วยคุยกับลูก การได้ฟังจากทันตแพทย์มักช่วยได้
- ถ้ายังดูดอยู่หลังฟันหน้าแท้ขึ้น ถามทันตแพทย์เรื่องเครื่องมือช่วยเลิกนิสัย
ใช้ชีวิตอย่างไรระหว่างใส่เครื่องมือ
เศษอาหารและคราบจุลินทรีย์ติดรอบห่วงและลวดได้ง่าย การทำความสะอาดจึงสำคัญกว่าปกติ เด็กวัยนี้ยังต้องให้ผู้ใหญ่ช่วย ส่วนใหญ่แปรงเองได้ดีถ้าพ่อแม่ช่วยตรวจซ้ำ

- แปรงฟันวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ ใส่ใจบริเวณห่วงรัดฟันและขอบเหงือกรอบ ๆ
- บ้วนน้ำหลังอาหารเพื่อล้างเศษอาหารใต้เครื่องมือ และใช้แปรงเล็กทำความสะอาดบริเวณเพดาน
- ทำตามคำแนะนำเรื่องอาหารของทันตแพทย์จัดฟัน ขนมเหนียวและอาหารแข็งมากทำให้ห่วงหลวมหรือลวดงอได้
- ถ้าเล่นกีฬาปะทะ ถามทันตแพทย์เรื่องฟันยางที่ใส่ครอบเครื่องมือได้
- เก็บกุญแจและตารางหมุนสกรูไว้ในที่ปลอดภัย และจดทุกครั้งที่หมุน
ฟันยางมวยไทย ทำเฉพาะบุคคลหรือแบบสำเร็จรูป
ความเชื่อ กับ ความจริง
| ความเชื่อ | ความจริง |
|---|---|
| ต้องรอให้ฟันแท้ขึ้นครบก่อนถึงจะจัดฟันได้ | การจัดฟันส่วนใหญ่เริ่มตอนนั้นจริง แต่ปัญหาบางอย่างแก้ได้ง่ายกว่าเมื่อทำตั้งแต่ขากรรไกรยังเจริญ |
| พาลูกไปพบทันตแพทย์จัดฟันตอน 7 ขวบ แปลว่าต้องเริ่มรักษา | เด็กส่วนใหญ่แค่ติดตามดู การตรวจมีไว้เพื่อหาปัญหาส่วนน้อยที่ได้ประโยชน์จากการรักษาเร็ว |
| ฟันน้ำนมไม่สำคัญ เพราะเดี๋ยวก็หลุด | ฟันน้ำนมกันที่ให้ฟันแท้ ถ้าหลุดก่อนกำหนด ฟันข้างเคียงอาจล้มเข้ามาในช่องว่าง |
| เครื่องมือขยายขากรรไกรทำให้หน้าเปลี่ยนไปมาก | เครื่องมือขยายขากรรไกรบนและแนวโค้งฟัน ส่วนใบหน้าเปลี่ยนน้อยมาก |
| รักษาตั้งแต่เด็กแล้ว โตไปไม่ต้องจัดฟันอีก | เด็กหลายคนยังต้องจัดฟันระยะที่สองซึ่งสั้นลง การรักษาระยะแรกช่วยแก้ปัญหาเฉพาะ ไม่ได้แก้การสบฟันทั้งหมด |
ระหว่างใส่เครื่องมือ เมื่อไรควรติดต่อทันตแพทย์
- ห่วงหรือเครื่องมือหลวม หรือลวดทิ่มแก้มหรือลิ้น
- หมุนสกรูไม่ได้ หรือลืมหมุนหรือหมุนเกิน
- ปวดระบมนานเกินสองสามวัน หรือเหงือกหรือเพดานบวม
- เครื่องมือหักหรือหลุดออกมา
เก็บชิ้นส่วนที่หักไว้แล้วนำมาด้วย ปัญหาส่วนใหญ่แก้ได้รวดเร็ว
พาลูกมาตรวจการสบฟันที่คลินิก มีขั้นตอนอะไร
ที่กิจจาคลินิกทันตกรรม เด็กเริ่มตรวจฟันได้ตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้น สำหรับปัญหาการสบฟันและขากรรไกร ทันตแพทย์จัดฟันของคลินิก ซึ่งผ่านการศึกษาต่อด้านทันตกรรมจัดฟัน รับดูแลการรักษาระยะแรกและการขยายขากรรไกรในเด็กอายุ 8–12 ขวบ เด็กที่อายุน้อยกว่านี้ทันตแพทย์ติดตามดูในการตรวจฟันตามปกติ และเด็กที่โตกว่านี้ทันตแพทย์จัดฟันแนะนำการจัดฟันแบบติดแน่นหรือถาดใสที่เหมาะ
- ทันตแพทย์จัดฟันคุยกับพ่อแม่และลูก ตรวจฟัน การสบฟัน นิสัย และการหุบของขากรรไกร
- เก็บข้อมูลเมื่อจำเป็น: เอกซเรย์พาโนรามิกและเซฟาโลเมตริก และสแกนฟันดิจิทัลหรือพิมพ์ปาก ถ่ายเอกซเรย์เท่าที่จำเป็นด้วยระบบดิจิทัลปริมาณรังสีต่ำ
- ทันตแพทย์จัดฟันอธิบายสิ่งที่พบ ว่าควรติดตามดูต่อ รักษาระยะแรกตอนนี้ หรือรอจัดฟันภายหลัง พร้อมเหตุผล
- ถ้าแนะนำให้รักษา คุณจะได้รับแผนการรักษา ระยะเวลาโดยประมาณ และค่าใช้จ่ายก่อนตัดสินใจ
- ระหว่างรักษา นัดตามความเหมาะสมของเครื่องมือ และทันตแพทย์จัดฟันอธิบายวิธีดูแลเครื่องมือ
ถ้าคุณเป็นแบบนี้
ต่อไปนี้เป็นสถานการณ์ตัวอย่าง ไม่ใช่เรื่องของคนไข้จริง เพื่อช่วยให้คุณหาขั้นต่อไปที่เหมาะกับตัวเอง
- ลูก 7 ขวบ ฟันหน้าล่างแท้ที่เพิ่งขึ้นซ้อนเล็กน้อย ไม่มีอย่างอื่น: บอกทันตแพทย์ในการตรวจครั้งถัดไป มักดีขึ้นเมื่อฟันซี่อื่นขึ้นตามมา
- ลูก 9 ขวบ ฟันหลังบนข้างหนึ่งสบอยู่ด้านในของฟันล่าง และขากรรไกรเบี้ยวเวลาหุบ: นัดตรวจกับทันตแพทย์จัดฟัน เป็นกรณีที่มักพิจารณาขยายขากรรไกร
- ลูก 8 ขวบ ฟันหน้าบนซี่หนึ่งอยู่หลังฟันล่าง: นัดตรวจเร็ว ๆ นี้ มักแก้ได้ด้วยเครื่องมือขนาดเล็ก
- ลูก 10 ขวบ ฟันหน้าบนยื่นและเล่นฟุตบอล: ถามเรื่องความเสี่ยงฟันกระแทก การรักษาระยะแรก และฟันยาง
- ลูก 6 ขวบ ยังดูดนิ้วทุกคืน: ลองวิธีนุ่มนวลข้างบน แล้วบอกทันตแพทย์ในการตรวจครั้งถัดไป
- ลูกวัย 13 ฟันซ้อนและฟันแท้ขึ้นเกือบครบ: ปรึกษาทันตแพทย์จัดฟันเพื่อวางแผนจัดฟันแบบติดแน่นหรือถาดใสได้เลย
คำถามที่พบบ่อยเรื่องจัดฟันเด็ก
ควรพาลูกไปพบทันตแพทย์จัดฟันครั้งแรกกี่ขวบ
สมาคมทันตแพทย์จัดฟันอเมริกันแนะนำให้ตรวจครั้งแรกราว 7 ขวบ การตรวจฟันสม่ำเสมอตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้นก็ช่วยให้ทันตแพทย์เห็นปัญหาการสบฟันได้เร็ว ที่คลินิกของเรา การรักษาระยะแรกและการขยายขากรรไกรทำในเด็กอายุ 8–12 ขวบ
ใส่เครื่องมือขยายขากรรไกรเจ็บไหม
เด็กส่วนใหญ่รู้สึกตึงหรือไม่สบายเล็กน้อยมากกว่าเจ็บ โดยเฉพาะในวันแรก ๆ ยาบรรเทาปวดตามที่ทันตแพทย์แนะนำช่วยได้ ถ้าปวดมากหรือปวดต่อเนื่องให้ติดต่อทันตแพทย์จัดฟัน
ต้องใส่เครื่องมือขยายขากรรไกรนานแค่ไหน
มี 2 ช่วง ช่วงแรกคือช่วงขยาย Cleveland Clinic อธิบายว่าเด็กส่วนใหญ่ใช้ราว 2–3 เดือน จากนั้นคงเครื่องมือไว้อีกราว 4–6 เดือนเพื่อให้กระดูกใหม่แข็งแรง ทันตแพทย์จัดฟันจะบอกระยะเวลาของลูกคุณ
ฟันหน้ามีช่องห่างระหว่างขยาย ปกติไหม
ปกติ ช่องห่างระหว่างฟันหน้าบนเป็นสัญญาณที่คาดไว้ว่าขากรรไกรบนกำลังขยาย มักปิดเองหรือปิดด้วยการจัดฟันภายหลัง
จัดฟันตอนเด็กแล้ว โตขึ้นต้องจัดอีกไหม
หลายคนต้องจัดอีก แต่มักง่ายและสั้นลง การรักษาระยะแรกแก้ปัญหาที่รอไม่ได้ ส่วนการเรียงฟันแท้ให้เรียบร้อยทำภายหลังถ้าจำเป็น
ลูกอายุเกิน 12 ขวบแล้ว ยังขยายขากรรไกรได้ไหม
เมื่อเด็กโตขึ้น รอยต่อกลางเพดานจะค่อย ๆ เชื่อมกัน ทางเลือกจึงเปลี่ยนไป ในวัยรุ่นทันตแพทย์จัดฟันประเมินการเจริญเติบโตแล้ววางแผนจัดฟันแบบติดแน่นหรือถาดใส บางครั้งร่วมกับวิธีเพิ่มพื้นที่อื่น ในผู้ใหญ่ที่ขากรรไกรบนแคบมาก อาจต้องขยายร่วมกับการผ่าตัด การปรึกษาทันตแพทย์จัดฟันจะบอกได้ว่าแบบไหนเหมาะกับลูกคุณ
ขยายขากรรไกรช่วยเรื่องนอนกรนหรือหายใจทางปากไหม
การขยายขากรรไกรวางแผนเพื่อการสบฟันและขากรรไกร ส่วนการนอนกรนและหายใจทางปากมีหลายสาเหตุ มักอยู่ที่จมูกและลำคอ จึงควรให้แพทย์ของลูกตรวจ ทันตแพทย์และแพทย์ดูแลร่วมกันได้เมื่อเกี่ยวข้องทั้งสองด้าน
ฟันน้ำนมของลูกเก ต้องจัดฟันไหม
ช่วงนั้นส่วนใหญ่ยังไม่ต้อง ฟันน้ำนมที่เกมักบอกว่าฟันแท้จะต้องการพื้นที่มากขึ้น ทันตแพทย์จึงติดตามพื้นที่ขณะฟันแท้ขึ้น ข้อยกเว้นที่ควรประเมินเร็วคือฟันสบไขว้หรือขากรรไกรเบี้ยวไปข้างหนึ่ง
สรุป
เด็กส่วนใหญ่แค่ติดตามดู แต่ปัญหาการสบฟันบางอย่างแก้ได้ง่ายกว่าเมื่อทำขณะขากรรไกรยังเจริญเติบโต
- แนะนำให้ตรวจการสบฟันครั้งแรกราว 7 ขวบ และตรวจฟันสม่ำเสมอตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้น
- ฟันสบไขว้ ฟันหน้าติดหลังฟันล่าง และฟันหน้ายื่นมาก เป็นเหตุผลหลักของการรักษาตั้งแต่เด็ก
- เครื่องมือขยายขากรรไกรขยายขากรรไกรบนขณะรอยต่อกลางเพดานยังเปิด ผลที่กระดูกดีกว่าเมื่อทำก่อนช่วงโตเร็ว
- ช่วยลูกเลิกดูดนิ้วแบบนุ่มนวล ควรภายในราว 3 ขวบ ถ้ายังไม่เลิกถามเรื่องเครื่องมือช่วย
- ที่คลินิกของเรา ทันตแพทย์จัดฟันรับดูแลการรักษาระยะแรกและการขยายขากรรไกรในเด็กอายุ 8–12 ขวบ
แหล่งอ้างอิง
สมาคมทันตแพทย์จัดฟันอเมริกัน (AAO): ลูกควรพบทันตแพทย์จัดฟันเมื่อไร
สมาคมทันตกรรมเด็กอเมริกัน (AAPD): การดูแลฟันและการสบฟันที่กำลังเจริญ (PDF)
Ugolini A และคณะ. การจัดฟันรักษาฟันหลังสบไขว้ (Cochrane Review), 2021
Batista KB และคณะ. การจัดฟันสำหรับฟันหน้าบนยื่นในเด็กและวัยรุ่น (Cochrane Review), 2018
Baccetti T และคณะ. จังหวะเวลาที่เหมาะกับการขยายขากรรไกรบนแบบเร็ว. Angle Orthod, 2001
Borrie FR และคณะ. วิธีช่วยเด็กเลิกนิสัยดูดนิ้ว (Cochrane Review), 2015
Cleveland Clinic: Palate Expander
สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน (ADA, MouthHealthy): Thumbsucking
NHS (สหราชอาณาจักร): การจัดฟัน
คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย: Q&A จัดฟันน่ารู้ (PDF)