สะพานฟัน หรือ รากฟันเทียม ต่างกันอย่างไร เลือกแบบไหนดี

ฟันหายไปหนึ่งซี่ หรือหมอเพิ่งบอกว่าต้องถอน แล้วก็มีคำสองคำที่ได้ยินไม่หยุด คือสะพานฟันกับรากฟันเทียม แบบหนึ่งฟังดูเร็วกว่า อีกแบบฟังดูถาวรกว่า ถามใครก็ได้คำตอบไม่เหมือนกัน หลายคนจึงรู้สึกว่ากำลังจะตัดสินใจเรื่องใหญ่ ทั้งที่ยังไม่แน่ใจว่าสองทางนี้ต่างกันตรงไหนจริง ๆ

ข่าวดีคือทั้งสองแบบเป็นวิธีใส่ฟันแบบติดแน่นที่ใช้กันมานานและได้ผลดี และไม่มีแบบไหนที่เหมาะกับทุกคน การเลือกมักขึ้นกับไม่กี่เรื่องที่ตรวจดูได้จริง คือสภาพของฟันข้างช่องว่าง ปริมาณกระดูกตรงที่ฟันหาย สุขภาพโดยรวม เวลาที่คุณมี และวิธีดูแลฟันที่คุณถนัด เมื่อเห็นปัจจัยเหล่านี้ครบ การตัดสินใจจะง่ายขึ้นมาก

บทความนี้พาคุณไล่ดูทีละขั้น มีเช็กลิสต์สั้น ๆ ว่ากรณีของคุณเอนไปทางไหน การทำงานของแต่ละแบบ ตารางเทียบกันแบบข้อต่อข้อ ประเภทของสะพานฟันและรากเทียม ลำดับขั้นตอนและจำนวนครั้งที่ต้องมา ปัจจัยที่ช่วยให้แต่ละแบบใช้งานได้นาน ความเชื่อที่พบบ่อย สัญญาณที่ควรมาตรวจ และสิ่งที่เกิดขึ้นเมื่อมาปรึกษาที่คลินิก

สรุปสั้น ๆ: สะพานฟันใช้ฟันสองข้างช่องว่างเป็นหลักยึด และมักเสร็จได้ในสองสามสัปดาห์ ส่วนรากเทียมแทนรากฟันโดยตรงโดยไม่ต้องแตะฟันข้างเคียง แต่ต้องมีกระดูกพอและรอกระดูกยึดหลายเดือน ถ้าฟันข้างเคียงต้องทำครอบอยู่แล้ว สะพานฟันมักเหมาะ ถ้าฟันข้างเคียงยังดีไม่เคยทำอะไร และกระดูกกับสุขภาพเอื้อ รากเทียมช่วยเก็บฟันข้างเคียงไว้ได้ตามเดิม

กรณีของคุณ เอนไปทางไหน

ลองดูว่าข้อไหนตรงกับคุณ นี่ไม่ใช่การวินิจฉัย แต่ช่วยให้รู้ว่าควรถามอะไรเมื่อไปปรึกษาทันตแพทย์

ข้อที่เอนไปทางสะพานฟัน

• ฟันสองข้างช่องว่างมีวัสดุอุดใหญ่หรือมีครอบฟันอยู่แล้ว หรืออย่างไรก็ต้องทำครอบในเร็ว ๆ นี้
• อยากเลี่ยงการผ่าตัด หรือมีโรคประจำตัวที่ทำให้การผ่าตัดยังไม่เหมาะในตอนนี้
• กระดูกตรงช่องว่างไม่พอสำหรับรากเทียม และไม่อยากปลูกกระดูก
• ต้องการให้เสร็จภายในไม่กี่สัปดาห์ เช่น ก่อนเดินทางกลับบ้านหรือก่อนงานสำคัญ

ข้อที่เอนไปทางรากเทียม

• ฟันข้างช่องว่างแข็งแรงดี แทบไม่มีวัสดุอุด และอยากเก็บไว้โดยไม่ต้องกรอ
• มีฟันอยู่ข้างเดียวของช่องว่าง หรือช่องว่างอยู่ท้ายสุดของแถวฟัน
• สุขภาพโดยรวมดี ไม่สูบบุหรี่ และถ้าเป็นเบาหวานก็ควบคุมได้ดี
• วางแผนรอกระดูกยึดหลายเดือนได้ หรือเดินทางมา 2 รอบได้ถ้าอยู่ต่างประเทศ

ข้อที่ควรคุยกับทันตแพทย์ก่อนตัดสินใจ

• เหงือกมีเลือดออก บวม หรือเคยมีหมอบอกว่าเป็นโรคเหงือก ซึ่งมักต้องรักษาเหงือกก่อนไม่ว่าจะเลือกแบบไหน
• นอนกัดฟันหรือกัดฟันแน่นเป็นประจำ
• เคยฉายรังสีบริเวณศีรษะและลำคอ หรือใช้ยากลุ่มรักษากระดูก เช่น บิสฟอสโฟเนต
• ฟันหายหลายซี่ หรือฟันใกล้ ๆ ช่องว่างก็เริ่มไม่แข็งแรง แผนการรักษาอาจต้องมองภาพรวมมากกว่าช่องเดียว

สะพานฟันกับรากเทียม ทำงานอย่างไร

สะพานฟันแบบดั้งเดิมเป็นชิ้นเดียวที่ต่อกันตั้งแต่ 3 หน่วยขึ้นไป คือครอบฟันบนฟันสองข้างช่องว่าง ซึ่งเรียกว่าฟันหลัก กับฟันทดแทนตรงกลางที่วางพาดบนเหงือก ฟันหลักต้องถูกกรอรอบซี่ให้เล็กลงเพื่อให้มีที่สำหรับครอบ แล้วจึงยึดสะพานฟันด้วยซีเมนต์ ถอดออกเองไม่ได้ ต้องให้ทันตแพทย์เป็นผู้ถอด

ปริมาณเนื้อฟันที่ต้องกรอเป็นเรื่องสำคัญ งานวิจัยในห้องปฏิบัติการที่ชั่งน้ำหนักฟันก่อนและหลังกรอพบว่า การกรอเพื่อทำครอบเต็มซี่ใช้เนื้อฟันส่วนที่อยู่เหนือเหงือกของฟันหลังไปราวสองในสามถึงสามในสี่ ขณะที่การเตรียมฟันแบบยึดติดหรือแบบอินเลย์ใช้เนื้อฟันน้อยกว่ามาก ถ้าฟันนั้นมีวัสดุอุดใหญ่อยู่แล้วก็ไม่ต่างกันนัก เพราะอย่างไรก็ต้องทำครอบ แต่ถ้าเป็นฟันที่ยังดีไม่เคยทำอะไร นี่คือสิ่งที่ต้องแลกจริง ๆ และเป็นเหตุผลหลักที่ทันตแพทย์มักพูดถึงรากเทียมว่าเป็นทางเลือกที่ไม่ต้องแตะฟันข้างเคียง

รากเทียมทำงานต่างออกไป หลักขนาดเล็กซึ่งมักทำจากไทเทเนียมหรือเซรามิกเซอร์โคเนีย จะถูกฝังลงในกระดูกขากรรไกรตรงที่รากฟันเดิมเคยอยู่ ในช่วงหลายเดือนต่อมา กระดูกจะงอกเข้ามายึดแน่นกับผิวของรากเทียม จากนั้นจึงต่อแกนที่เรียกว่า abutment แล้วใส่ครอบฟันด้านบน รากเทียมยืนได้ด้วยตัวเอง ฟันสองข้างจึงไม่ต้องถูกกรอหรือเชื่อมติดกัน และใช้ไหมขัดฟันรอบซี่ได้เหมือนฟันธรรมชาติ

ยังมีอีกเรื่องที่คนไม่ค่อยได้ยิน คือสิ่งที่เกิดกับกระดูก หลังถอนฟัน สันกระดูกที่เคยรองรับฟันจะค่อย ๆ ยุบลงตามธรรมชาติ โดยยุบมากในช่วง 3 ถึง 6 เดือนแรก งานทบทวนจากการศึกษาในคนพบว่า ความกว้างของสันกระดูกลดลงได้ราวหนึ่งในสามจนถึงมากกว่าครึ่งภายใน 6 ถึง 7 เดือน สะพานฟันวางอยู่บนเหงือกและไม่ได้ส่งแรงลงกระดูกด้านล่าง การยุบตัวนี้จึงดำเนินต่อไปใต้ฟันทดแทน ส่วนรากเทียมอยู่ในกระดูก นี่คือเหตุผลที่ช่วงเวลามีความสำคัญถ้าคุณคิดจะทำรากเทียม และทำไมทันตแพทย์อาจแนะนำให้ปลูกกระดูกถ้าสันกระดูกบางลงไปแล้ว

การปล่อยช่องว่างไว้ก็เป็นทางเลือกหนึ่งสำหรับบางคน แต่ควรรู้ว่ามักเกิดอะไรตามมา เมื่อเวลาผ่านไป ฟันข้างช่องว่างอาจล้มเอียงเข้าหาช่อง และฟันคู่สบด้านบนหรือล่างอาจยื่นยาวเข้ามาเพราะไม่มีฟันให้กัด ทำให้เคี้ยวและทำความสะอาดยากขึ้น และเหลือที่สำหรับใส่ฟันภายหลังน้อยลง จะมีผลมากหรือน้อยขึ้นกับตำแหน่ง ถ้าเป็นฟันกรามซี่ท้ายสุด มักเปลี่ยนแปลงน้อยกว่าฟันที่อยู่กลางแถว

เทียบสะพานฟัน กับ รากเทียม ทีละข้อ

ตารางนี้เทียบสะพานฟันแบบดั้งเดิม 3 หน่วย กับรากเทียม 1 ตัวพร้อมครอบฟัน สำหรับฟันหาย 1 ซี่ กรณีของคุณอาจต่างไปบ้าง แต่นี่คือประเด็นที่คนส่วนใหญ่ใช้ชั่งน้ำหนัก

สังเกตว่าไม่มีช่องไหนบอกว่าแบบหนึ่งดีกว่าอีกแบบในทุกกรณี สะพานฟันบนฟันสองซี่ที่ต้องทำครอบอยู่แล้วอาจเป็นแผนที่สมเหตุสมผลที่สุด ส่วนรากเทียมข้างฟันแข็งแรงสองซี่ช่วยให้ฟันเหล่านั้นไม่ต้องถูกกรอเลย คำตอบที่เหมาะจึงมาจากสภาพฟันของคุณ ไม่ใช่จากชื่อวิธีรักษา

สะพานฟันมีกี่แบบ รากเทียมมีแบบไหนบ้าง

ทั้งสองคำมีมากกว่าแบบเดียว การรู้จักประเภทหลัก ๆ ช่วยให้เข้าใจว่าทำไมทันตแพทย์อาจเสนอแบบที่คุณไม่เคยได้ยินมาก่อน

สะพานฟันและครอบฟันบนรากเทียมทำได้จากเซอร์โคเนีย เซรามิกล้วน หรือเซรามิกเคลือบโลหะ ทันตแพทย์จะแนะนำวัสดุตามตำแหน่งฟัน ลักษณะการสบฟัน และความสวยงามที่ต้องการ อ่านเรื่องวัสดุเพิ่มเติมได้ในบทความเรื่องวัสดุครอบฟันท้ายหน้านี้

งานวิจัยเรื่องสะพานฟันแบบยึดด้วยเรซินพบว่า ปัญหาที่พบบ่อยที่สุดคือหลุดออก ซึ่งมักติดกลับได้ และมักได้ผลดีกว่าเมื่อใช้กับฟันหน้าและมีปีกด้านเดียว ตรงกับเหตุผลที่ส่วนใหญ่ใช้กับฟันหน้า

ใช้เวลานานแค่ไหน มากี่ครั้ง

เวลามักเป็นตัวตัดสิน โดยเฉพาะถ้าคุณไม่ได้อยู่เชียงใหม่ ต่อไปนี้คือแผนโดยทั่วไปของแต่ละแบบ ทันตแพทย์จะยืนยันระยะเวลาของคุณหลังตรวจ

สะพานฟันแบบดั้งเดิม

1. ตรวจและวางแผน: ถ่ายเอกซเรย์ และพิมพ์ปากหรือสแกนฟัน ถ้าต้องถอนฟันก่อน มักรอให้แผลหายประมาณสองเดือนก่อนทำสะพานฟัน
2. กรอแต่งฟันหลัก: กรอฟันข้างช่องว่างภายใต้ยาชาเฉพาะที่ สแกนหรือพิมพ์ปาก แล้วใส่ครอบฟันชั่วคราว
3. ผลิตสะพานฟัน: แลปพาร์ทเนอร์เป็นผู้ผลิต โดยทั่วไปนัดใส่ 3 ถึง 5 วันหลังกรอแต่งฟัน ขึ้นกับชนิดสะพานฟัน ทันตแพทย์ผู้รักษา และช่วงวันหยุดนักขัตฤกษ์
4. ใส่สะพานฟัน: ลอง ปรับแต่งร่วมกับคุณ ยึดถาวร ตรวจการสบฟัน และสอนวิธีทำความสะอาดใต้สะพานฟัน

รากเทียมพร้อมครอบฟัน

1. รอบหรือขั้นที่ 1 โดยทั่วไปประมาณ 1 ถึง 2 สัปดาห์: ตรวจ ถ่ายภาพ CBCT สามมิติ วางแผนพร้อมใบประเมินค่าใช้จ่าย แล้วผ่าตัดฝังรากเทียมภายใต้ยาชาเฉพาะที่ ถ้าแผนมีการปลูกกระดูก จะทำในขั้นนี้
2. ระยะรอกระดูกยึด โดยทั่วไป 2 ถึง 6 เดือน: กระดูกงอกยึดกับรากเทียม ถ้าปลูกกระดูกหรือยกไซนัส ระยะนี้อาจนานขึ้น ช่วงนี้กลับบ้านได้ ส่วนใหญ่เดินทางได้หลังผ่าตัด 2 ถึง 3 วัน โดยทันตแพทย์ยืนยันเป็นรายเคส
3. รอบหรือขั้นที่ 2 โดยทั่วไปประมาณ 1 ถึง 2 สัปดาห์: ตรวจรากเทียม สแกนหรือพิมพ์ปาก แล้วใส่ครอบฟัน

ถ้ากำลังชั่งระหว่างเวลากับการเก็บฟันข้างเคียงไว้ ลองมองภาพรวมทั้งหมดแทนที่จะดูแค่ไม่กี่สัปดาห์ข้างหน้า สะพานฟันเสร็จเร็วกว่า ส่วนรากเทียมใช้เวลานานกว่าในช่วงแรก แต่เกี่ยวข้องกับเฉพาะช่องว่างนั้น

เลือกแบบไหนดี ดูจาก 7 ข้อนี้

เวลาทันตแพทย์เทียบสองทางเลือกให้คนไข้แต่ละคน มักไล่ดูคำถามชุดเดียวกัน ถ้ารู้ไว้ก่อน จะเข้าใจคำอธิบายตอนปรึกษาได้ง่ายขึ้นมาก

1. ฟันข้างช่องว่างเป็นอย่างไร

ข้อนี้มักเป็นปัจจัยที่สำคัญที่สุด ถ้าฟันข้างเคียงทั้งสองซี่มีวัสดุอุดใหญ่ มีรอยร้าว หรือมีครอบเก่าอยู่แล้ว การทำครอบเป็นส่วนหนึ่งของสะพานฟันจะแก้ได้สองเรื่องพร้อมกัน แต่ถ้าฟันข้างเคียงยังดีไม่เคยอุด การกรอเพื่อทำสะพานฟันคือการเอาเนื้อฟันดีออกไปซึ่งเอากลับคืนไม่ได้ และรากเทียมช่วยเลี่ยงตรงนี้ สะพานฟันยังพึ่งพาฟันหลัก รากฟันและเหงือกรอบฟันหลักจึงต้องแข็งแรงด้วย

2. กระดูกตรงที่ฟันหายมีพอไหม

รากเทียมต้องมีกระดูกสูงและกว้างพอที่จะยึดได้แน่น ภาพ CBCT สามมิติจะแสดงตรงนี้ได้ชัด ถ้ากระดูกไม่พอ มักเสริมได้ด้วยการปลูกกระดูกก่อนหรือพร้อมกับการฝังรากเทียม และถ้าเป็นฟันกรามบนอาจต้องยกไซนัส สิ่งเหล่านี้ทำให้ใช้เวลานานขึ้น และบางครั้งทำให้สะพานฟันกลายเป็นทางเลือกที่เหมาะกว่า

3. สุขภาพโดยรวมเป็นอย่างไร

สุขภาพสำคัญกว่าอายุ การสูบบุหรี่สัมพันธ์กับการที่รากเทียมไม่ยึด การติดเชื้อหลังผ่าตัด และกระดูกรอบรากเทียมละลายมากขึ้น เบาหวานที่ควบคุมได้ไม่ดีสัมพันธ์กับความเสี่ยงที่เนื้อเยื่อรอบรากเทียมจะอักเสบสูงขึ้น ส่วนผู้ที่เคยฉายรังสีบริเวณศีรษะและลำคอ หรือใช้ยากลุ่มรักษากระดูก เช่น บิสฟอสโฟเนต ต้องวางแผนเพิ่มเติม ข้อเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าทำรากเทียมไม่ได้เสมอไป แต่เป็นเรื่องที่ควรแจ้งและคุยกับทันตแพทย์

4. เหงือกแข็งแรงไหม

โรคเหงือกทำให้ฟันหลักของสะพานฟันอ่อนแอลง และเป็นความเสี่ยงที่รู้กันดีของการอักเสบรอบรากเทียม ไม่ว่าจะเลือกแบบไหน มักต้องรักษาเหงือกให้คงที่ก่อนใส่ฟันแบบติดแน่น ถ้าเหงือกมีเลือดออกเวลาแปรงฟัน บทความเรื่องเลือดออกตามไรฟันท้ายหน้านี้อธิบายว่าควรเริ่มจากอะไร

5. นอนกัดฟันหรือกัดฟันแน่นไหม

การนอนกัดฟันแรง ๆ ทำให้งานบูรณะทุกแบบรับแรงมากขึ้น อาจทำให้เซรามิกบิ่น สกรูหลวม และทำให้ทั้งสะพานฟันและรากเทียมรับแรงเกิน ไม่ได้แปลว่าทำไม่ได้ แต่ทันตแพทย์อาจแนะนำให้ใส่เฝือกสบฟันเพื่อปกป้องฟันใหม่

6. มีเวลามากแค่ไหน

สะพานฟันมักเสร็จในไม่กี่สัปดาห์ ส่วนรากเทียมโดยทั่วไปต้องทำ 2 ขั้น ห่างกันหลายเดือน ถ้าอยู่ต่างประเทศ รากเทียมหมายถึงการเดินทาง 2 รอบ ขณะที่สะพานฟันมักทำเสร็จได้ในการมาครั้งเดียว เมื่อแผลถอนฟัน (ถ้ามี) หายแล้ว

7. รู้สึกอย่างไรกับการผ่าตัดและค่าใช้จ่าย

การผ่าตัดฝังรากเทียมทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่ ระหว่างทำส่วนใหญ่รู้สึกแค่แรงกด และอาจปวดบวมได้ในไม่กี่วันหลังผ่าตัด ถ้ากังวลมาก คุยเรื่องยาคลายกังวลได้ ส่วนค่าใช้จ่ายคิดต่างกัน สะพานฟันคิดต่อหน่วย รากเทียมคิดตามระบบ ส่วนการปลูกกระดูกและภาพสแกนคิดเฉพาะเมื่อจำเป็น ทันตแพทย์จะให้ใบประเมินค่าใช้จ่ายของแต่ละทางเลือก เพื่อให้เทียบกันได้ชัด ๆ

อะไรทำให้สะพานฟันและรากเทียมใช้งานได้นาน

คนมักถามว่าแต่ละแบบใช้ได้กี่ปี คำตอบตรง ๆ คือขึ้นกับปัจจัยไม่กี่อย่างที่รู้กันดี มากกว่าขึ้นกับชนิดของการรักษา และปัจจัยเหล่านั้นส่วนใหญ่อยู่ในมือคุณ นี่คือสิ่งที่งานวิจัยและคำแนะนำทางทันตกรรมชี้ไว้

งานทบทวนขนาดใหญ่เรื่องสะพานฟันพบรูปแบบเดียวกัน คือปัญหาที่ทำให้ต้องเลิกใช้สะพานฟันส่วนใหญ่มาจากฟันหลักผุหรือเส้นประสาทฟันหลักมีปัญหา และสะพานฟันหลุด มากกว่าตัวสะพานฟันแตกเอง ส่วนรากเทียม เกณฑ์จำแนกโรคเหงือกและโรครอบรากเทียมระดับสากลระบุว่าคราบจุลินทรีย์เป็นต้นเหตุของการอักเสบรอบรากเทียม และเมื่ออักเสบลามถึงกระดูกเรียกว่า peri-implantitis สรุปคือ ทั้งสองแบบแพ้ชนะกันที่ขอบเหงือก

ดูแลสะพานฟันทุกวัน

• แปรงฟันวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ เอียงขนแปรงเข้าหาขอบเหงือกของครอบแต่ละซี่
• วันละครั้ง ใช้ตัวร้อยไหมหรือไหมขัดฟันชนิดพิเศษสอดใต้ฟันทดแทน หรือใช้แปรงซอกฟันขนาดเล็ก
• เลี่ยงการเคี้ยวน้ำแข็ง ปากกา หรืออาหารแข็งมากบนสะพานฟัน

ดูแลรากเทียมทุกวัน

• แปรงฟันวันละ 2 ครั้งรอบครอบฟัน โดยเน้นตรงรอยต่อกับเหงือก
• ทำความสะอาดระหว่างรากเทียมกับฟันข้างเคียงทุกวันด้วยไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันขนาดพอดีช่อง
• มาตามนัดดูแลต่อเนื่อง หลังทำรากเทียม เราแนะนำให้ขูดหินปูนทุก 6 เดือน และนัดเช็กรากเทียมปีละครั้ง

ความเชื่อ กับ ความจริง เรื่องสะพานฟันและรากเทียม

สัญญาณที่ควรมาตรวจสะพานฟันหรือรากเทียม

ปัญหาของสะพานฟันและรากเทียมส่วนใหญ่เริ่มแบบเงียบ ๆ และแก้ได้ง่ายที่สุดเมื่อเจอเร็ว ถ้าสังเกตเห็นข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้นัดตรวจ

• สะพานฟันหรือครอบฟันรู้สึกหลวม ขยับเวลากัด หรือรู้สึกว่าการสบฟันเปลี่ยนไปทันที
• มีรสหรือกลิ่นไม่ดีออกมาจากใต้สะพานฟันเรื่อย ๆ
• ฟันหลักเริ่มเสียวหรือปวด โดยเฉพาะเวลากัด
• เหงือกรอบรากเทียมมีเลือดออกเวลาแปรง แดง บวม หรือมีหนอง
• เซรามิกบิ่น หรือเห็นเส้นสีเข้มที่ขอบครอบฟัน

ถ้าสะพานฟันหรือครอบฟันหลุดออกมาทั้งชิ้น ให้เก็บใส่กล่องเล็ก ๆ ให้สะอาดและแห้ง แล้วนำมาด้วย อย่าติดกลับเองด้วยกาว ถ้ามีหน้าบวม มีไข้ หรือปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ ให้ติดต่อคลินิกภายในวันเดียวกัน หรือไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลถ้าบวมลามหรือกลืนหรือหายใจลำบาก

มาปรึกษาเรื่องฟันหายที่คลินิก ทำอะไรบ้าง

ที่กิจจาคลินิกทันตกรรม สะพานฟันและรากเทียมวางแผนโดยทันตแพทย์ของคลินิก รวมถึงทันตแพทย์ที่ผ่านการศึกษาต่อด้านทันตกรรมประดิษฐ์ ทันตกรรมรากเทียม และศัลยกรรมช่องปาก ถ้าเคสของคุณต้องใช้หลายสาขา เช่น ต้องรักษาเหงือกหรือปลูกกระดูกก่อน ทันตแพทย์ที่เกี่ยวข้องจะวางแผนร่วมกัน การมาปรึกษามักเป็นลำดับนี้

1. ซักประวัติ: ฟันซี่ไหนหายหรือกำลังมีปัญหา หายมานานแค่ไหน โรคประจำตัว การสูบบุหรี่ และยาทุกตัวที่ใช้อยู่
2. ตรวจช่องว่าง ฟันสองข้าง เหงือก และการสบฟัน
3. ถ่ายเอกซเรย์ และถ้าวางแผนรากเทียม จะถ่ายภาพ CBCT สามมิติเพื่อดูความสูงและความกว้างของกระดูก รวมถึงโครงสร้างใกล้เคียง
4. อธิบายและเสนอทางเลือก: ทันตแพทย์อธิบายว่าแบบไหนเหมาะกับเคสของคุณ ทั้งสะพานฟัน รากเทียม หรือฟันปลอมบางส่วนแบบถอดได้ และให้ใบประเมินค่าใช้จ่ายก่อนเริ่มรักษา
5. ถ้าเลือกสะพานฟัน: กรอแต่งฟันหลักในนัดแรก และใส่สะพานฟันในนัดถัดไป โดยทั่วไปห่างกัน 3 ถึง 5 วัน สะพานฟันผลิตโดยแลปพาร์ทเนอร์ที่ได้รับการรับรอง ISO
6. ถ้าเลือกรากเทียม: ผ่าตัดภายใต้ยาชาเฉพาะที่ รอกระดูกยึดโดยทั่วไป 2 ถึง 6 เดือน แล้วจึงใส่ครอบฟัน ในเคสที่เหมาะสม ฝังรากเทียมได้ทันทีหลังถอนฟันในวันเดียวกัน และใส่ฟันชั่วคราวได้ในบางเคส
7. ดูแลต่อเนื่อง: สอนวิธีทำความสะอาดฟันใหม่ และทันตแพทย์แนะนำการนัดดูแล สำหรับรากเทียม เราแนะนำให้ขูดหินปูนทุก 6 เดือน และนัดเช็กรากเทียมปีละครั้ง

คลินิกใช้รากเทียม Straumann และ Dentium และรากเทียมเซอร์โคเนีย Neodent Zi สำหรับเคสที่เหมาะสม ทันตแพทย์จะแนะนำระบบหลังดูกระดูกจากภาพ CBCT พร้อมอธิบายเหตุผล ราคารากเทียมแสดงแยกตามระบบ ส่วนสะพานฟันแบบดั้งเดิมคิดต่อหน่วยตามราคาครอบฟันของวัสดุที่เลือก

ถ้ากังวลเรื่องรังสี: ที่คลินิก เอกซเรย์ในปากเป็นระบบดิจิทัล ใช้แผ่นรับภาพและเซนเซอร์ ซึ่งช่วยลดปริมาณรังสีเมื่อเทียบกับฟิล์ม เครื่อง CBCT Planmeca ProMax มีโหมด Ultra Low Dose ทันตแพทย์เลือกโหมดตามงานของแต่ละคน และถ่ายเอกซเรย์เฉพาะเมื่อจำเป็น

เอกซเรย์ฟัน รังสีมากไหม คลินิกลดปริมาณรังสีอย่างไร

ฟันหาย 1 ซี่ ใส่ฟันทดแทนอย่างไร

สะพานฟัน

ดูราคารากฟันเทียม

ดูราคาอุดฟัน อินเลย์ และครอบฟัน

ถ้าอยู่ต่างประเทศ ส่งภาพเอกซเรย์หรือรูปถ่ายล่าสุดมาก่อนเดินทางได้ ทันตแพทย์จะดูและให้ความเห็นเบื้องต้น ส่วนแผนการรักษาสุดท้ายยืนยันหลังตรวจที่เชียงใหม่

วางแผนรักษาจากต่างประเทศ

ถ้าคุณเป็นแบบนี้

ต่อไปนี้เป็นสถานการณ์ตัวอย่าง ไม่ใช่เรื่องของคนไข้จริง เพื่อช่วยให้คุณหาขั้นต่อไปที่เหมาะกับตัวเอง

• เพิ่งถอนฟันกรามเมื่อสัปดาห์ก่อน และฟันสองข้างมีวัสดุอุดใหญ่อยู่แล้ว: สะพานฟันน่าพิจารณา เพราะครอบฟันจะช่วยปกป้องฟันสองซี่นั้นด้วย ควรรอให้แผลหายประมาณสองเดือนก่อน
• ฟันหน้าหาย 1 ซี่ และฟันข้างเคียงยังดี: ถามเรื่องรากเทียม และถามถึงสะพานฟันแบบแมริแลนด์ด้วย ซึ่งแทบไม่ต้องกรอฟันข้างเคียง
• ฟันแตกต้องถอน และไม่อยากมีช่องว่างนาน: ถามว่าฝังรากเทียมทันทีหลังถอนฟันในนัดเดียวกันได้ไหม ซึ่งขึ้นกับการติดเชื้อและกระดูกที่เห็นในภาพ CBCT
• สูบบุหรี่และอยากทำรากเทียม: คุยกับทันตแพทย์เรื่องการลดหรือเลิกบุหรี่ก่อนรักษา เพราะบุหรี่มีผลต่อการหายของกระดูกรอบรากเทียม
• อยู่ต่างประเทศและปีนี้มาได้แค่ครั้งเดียว: สะพานฟันอาจเข้ากับตารางเวลามากกว่า หรือเริ่มฝังรากเทียมรอบนี้แล้ววางแผนใส่ครอบฟันในการมารอบถัดไป
• มีสะพานฟันเก่า และฟันหลักซี่หนึ่งเริ่มปวด: นัดตรวจในเร็ว ๆ นี้ ทันตแพทย์จะดูว่ารักษาฟันซี่นั้นได้ไหม และถ้าต้องเปลี่ยนสะพานฟันจะมีทางเลือกอะไรบ้าง
• ฟันหายติดกันหลายซี่: ถามเรื่องสะพานฟันบนรากเทียม ซึ่งใส่ฟันหลายซี่ได้โดยไม่ต้องฝังรากเทียมทุกซี่

คำถามที่พบบ่อยเรื่องสะพานฟันกับรากฟันเทียม

สะพานฟันกับรากฟันเทียม อันไหนดีกว่า

ไม่มีแบบไหนดีกว่าสำหรับทุกคน รากเทียมไม่ต้องแตะฟันข้างเคียงและอยู่ในกระดูก แต่ต้องมีกระดูกพอ สุขภาพเอื้อ และใช้เวลาหลายเดือน สะพานฟันไม่ต้องผ่าตัดและเร็วกว่า แต่ต้องกรอฟันข้างเคียงเพื่อทำครอบ ถ้าฟันเหล่านั้นต้องทำครอบอยู่แล้ว สะพานฟันมักเหมาะ ถ้ายังดีอยู่ รากเทียมช่วยเก็บฟันเหล่านั้นไว้

สะพานฟันกับรากเทียม ใช้ได้นานแค่ไหน

ขึ้นกับการทำความสะอาดทุกวัน การตรวจสม่ำเสมอ การสูบบุหรี่ การนอนกัดฟัน และสุขภาพของเหงือกและฟันหลัก มากกว่าตัวเลขตายตัว สะพานฟันมักมีปัญหาจากฟันหลักผุ ส่วนรากเทียมมักมีปัญหาจากเนื้อเยื่อรอบรากเทียมอักเสบ การดูแลจุดเหล่านี้ให้สะอาดและตรวจเป็นประจำคือสิ่งที่ช่วยให้ใช้งานได้นาน

ทำสะพานฟัน ต้องกรอฟันข้างเคียงไหม

ถ้าเป็นสะพานฟันแบบดั้งเดิม ต้องกรอ ฟันสองข้างจะถูกกรอรอบซี่เพื่อรองรับครอบ และย้อนกลับไม่ได้ ส่วนสะพานฟันแบบแมริแลนด์ซึ่งส่วนใหญ่ใช้กับฟันหน้า ยึดติดด้านหลังฟันข้างเคียงโดยแทบไม่ต้องกรอหรือกรอน้อย

ทำรากเทียมหรือสะพานฟัน เจ็บไหม

ทั้งสองแบบทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่ ระหว่างทำส่วนใหญ่จึงรู้สึกแค่แรงกดและการสั่น หลังผ่าตัดรากเทียมมักปวดบวมได้ในไม่กี่วัน ทันตแพทย์จะแนะนำวิธีบรรเทาปวด หลังทำสะพานฟัน ฟันหลักอาจเสียวเล็กน้อยช่วงสั้น ๆ ถ้ากังวลมาก ถามเรื่องยาคลายกังวลได้

ทำสะพานฟันไปก่อน แล้วค่อยเปลี่ยนเป็นรากเทียมทีหลังได้ไหม

มักทำได้ แต่กระดูกใต้สะพานฟันจะค่อย ๆ ยุบต่อไป จึงอาจต้องปลูกกระดูกในภายหลัง และฟันหลักก็ถูกทำครอบไปแล้ว ถ้าคิดว่าสุดท้ายอยากได้รากเทียม ควรถามเรื่องจังหวะเวลาตั้งแต่ตอนนี้

อายุมากแล้ว ทำรากเทียมได้ไหม

ไม่มีอายุสูงสุดที่ตายตัว สิ่งที่สำคัญคือสุขภาพโดยรวม กระดูก และความสามารถในการทำความสะอาดรอบรากเทียม โรคอย่างเบาหวาน และยาที่มีผลต่อกระดูก จะพูดคุยกันตอนปรึกษา สะพานฟันหรือฟันปลอมบางส่วนแบบถอดได้ก็เป็นทางเลือกเช่นกัน

ถ้าไม่ใส่ฟันทดแทนเลย จะเป็นอะไรไหม

ไม่ใช่ทุกช่องว่างที่ต้องรักษา โดยเฉพาะฟันกรามซี่สุดท้าย แต่ตำแหน่งอื่น ฟันข้างเคียงอาจล้มเข้าหาช่อง และฟันคู่สบอาจยื่นเข้ามา ซึ่งมีผลต่อการเคี้ยวและทำความสะอาด และทำให้เหลือที่ใส่ฟันภายหลังน้อยลง ทันตแพทย์บอกได้ว่าช่องว่างของคุณมีแนวโน้มจะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงไหม

สะพานฟันหลุด ทำอย่างไรดี

เก็บสะพานฟันใส่กล่องเล็ก ๆ ให้สะอาดและแห้ง เลี่ยงการเคี้ยวข้างนั้น แล้วนัดมาพบทันตแพทย์ อย่าติดกลับเองด้วยกาว เพราะต้องตรวจก่อนว่าฟันหลักผุหรือไม่ ขึ้นกับสภาพ อาจติดกลับได้หรือต้องทำใหม่

สรุป

สะพานฟันและรากเทียมเป็นวิธีใส่ฟันแบบติดแน่นที่เชื่อถือได้ทั้งคู่ แบบที่เหมาะกว่าขึ้นกับฟันข้างเคียง กระดูก สุขภาพ และเวลาของคุณ

• ถ้าฟันข้างเคียงต้องทำครอบอยู่แล้ว สะพานฟันแก้ได้สองเรื่องพร้อมกัน ถ้ายังดีอยู่ รากเทียมไม่ต้องแตะฟันเหล่านั้น
• สะพานฟันมักเสร็จในไม่กี่สัปดาห์ รากเทียมใช้เวลาหลายเดือนและแบ่ง 2 ขั้น
• กระดูก สุขภาพเหงือก การสูบบุหรี่ เบาหวาน และการนอนกัดฟัน ล้วนมีผลต่อการเลือก
• ไม่ว่าแบบไหน จะใช้งานได้นานที่สุดเมื่อทำความสะอาดที่ขอบเหงือกทุกวันและตรวจสม่ำเสมอ
• การมาปรึกษาพร้อมเอกซเรย์หรือภาพ CBCT ทำให้ได้แผนที่ชัดเจนและใบประเมินค่าใช้จ่ายของแต่ละทางเลือกก่อนตัดสินใจ

แหล่งอ้างอิง

สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน (ADA, MouthHealthy): Bridges

สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน (ADA, MouthHealthy): Implants

สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน (ADA, MouthHealthy): Missing Teeth

Cleveland Clinic: Dental Bridges

Cleveland Clinic: Dental Implants

Cambridge University Hospitals (NHS สหราชอาณาจักร): Dental implants in restorative dentistry

คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย: ถอนฟันออกไป 1 ซี่ ไม่ใส่ฟันปลอมทดแทนได้ไหม

คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล: ครอบฟันและสะพานฟัน

โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล (ฝ่ายทันตกรรม): ทันตกรรมรากเทียม

Edelhoff D, Sorensen JA. ปริมาณเนื้อฟันที่ถูกกรอในการเตรียมฟันหลังแบบต่าง ๆ. Int J Periodontics Restorative Dent, 2002

Tan WL และคณะ. การเปลี่ยนแปลงขนาดของสันกระดูกและเนื้อเยื่ออ่อนหลังถอนฟันในคน (systematic review). Clin Oral Implants Res, 2012

Tan K และคณะ. ภาวะแทรกซ้อนของสะพานฟันติดแน่นในการติดตามระยะยาว (systematic review). Clin Oral Implants Res, 2004

Thoma DS และคณะ. ภาวะแทรกซ้อนของสะพานฟันแบบยึดด้วยเรซิน (systematic review). Clin Oral Implants Res, 2017

Berglundh T และคณะ. โรคและภาวะรอบรากเทียม: รายงานข้อสรุปร่วม 2017 World Workshop. J Periodontol, 2018

Chrcanovic BR และคณะ. Smoking and dental implants: a systematic review and meta-analysis. J Dent, 2015

Monje A และคณะ. ความสัมพันธ์ระหว่างเบาหวานกับโรครอบรากเทียม (systematic review และ meta-analysis). J Clin Periodontol, 2017

สมาคมทันตแพทย์อเมริกันและ FDA สหรัฐฯ: แนวทางการเลือกถ่ายภาพรังสีทางทันตกรรมและการจำกัดปริมาณรังสี 2012

Planmeca (ผู้ผลิต): คำถามที่พบบ่อยเรื่อง Planmeca Ultra Low Dose การถ่าย CBCT ด้วยปริมาณรังสีที่ต่ำลง 2017