ฟันโยก เกิดจากอะไร กลับมาแน่นได้ไหม รักษาอย่างไรให้เก็บฟันไว้

กัดอาหารแล้วรู้สึกว่าฟันซี่หนึ่งยุบลงนิดหนึ่ง หรือลิ้นคอยไปแตะฟันซี่เดิมแล้วรู้สึกว่ามันขยับได้ สำหรับผู้ใหญ่เรื่องนี้ชวนใจไม่ดี เพราะฟันแท้ควรอยู่นิ่ง ความคิดแรกที่หลายคนมีคือ ฟันซี่นี้กำลังจะหลุดหรือเปล่า

ข่าวดีก่อน ฟันโยกเป็นสัญญาณ ไม่ใช่คำตัดสิน สาเหตุหลักในผู้ใหญ่คือโรคเหงือกที่ทำให้กระดูกรอบฟันลดลง สาเหตุอื่นมีทั้งการนอนกัดฟัน การกระแทกที่ปาก และการติดเชื้อที่ปลายรากฟัน แต่ละสาเหตุมีวิธีรักษาของตัวเอง และงานวิจัยที่รวบรวมผู้ป่วยโรคปริทันต์ซึ่งติดตามนานกว่าสิบปี พบว่าฟันที่โยกส่วนใหญ่ยังเก็บไว้ได้ในระยะยาว เมื่อได้รับการรักษาเหงือกและดูแลต่อเนื่อง

บทความนี้ช่วยให้คุณรู้ว่าฟันโยกของคุณน่าจะมาจากอะไร และควรทำอะไรต่อ ในนี้มีเช็กลิสต์ 1 นาที ตารางสาเหตุพร้อมวิธีแยก ระดับความโยกที่ทันตแพทย์ใช้ สิ่งที่ทำได้อย่างปลอดภัยระหว่างรอพบหมอ การรักษาตามสาเหตุรวมถึงเฝือกยึดฟัน ไทม์ไลน์การรักษาโดยทั่วไป ความเชื่อที่พบบ่อย สัญญาณที่ควรรีบมาพบหมอ และขั้นตอนจริงที่คลินิก

สรุปสั้น ๆ: ฟันแท้ที่ขยับได้ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ ไม่ใช่โยกเล่นดูเอง ให้เคี้ยวอีกข้าง ทำความสะอาดเบา ๆ ต่อไป แล้วนัดตรวจฟัน ถ้าฟันโยกหลังอุบัติเหตุ ฟันเคลื่อนออกจากตำแหน่ง หรือมีบวมหรือมีไข้ร่วมด้วย ให้ติดต่อทันตแพทย์ภายในวันนั้น

ฟันโยกแบบนี้ ต้องรีบไหม

ยังไม่เร่งด่วน นัดตรวจตามปกติได้

• กำลังจัดฟันหรือใส่อุปกรณ์จัดฟันใส แล้วฟันรู้สึกโยกเล็กน้อยไม่กี่วันหลังปรับเครื่องมือ
• ตั้งครรภ์อยู่ เหงือกบวมขึ้นเล็กน้อย และรู้สึกว่าฟันแน่นน้อยลงนิดหน่อย
• กัดของแข็งแล้ววันรุ่งขึ้นฟันเจ็บและโยกเล็กน้อย แต่ฟันไม่ได้เคลื่อนจากตำแหน่ง และอาการค่อย ๆ ดีขึ้น

ควรนัดตรวจภายใน 1–2 สัปดาห์

• ฟันขยับได้เวลาเอาลิ้นหรือนิ้วดัน โดยไม่ได้มีอุบัติเหตุ
• เหงือกมีเลือดออกเวลาแปรงฟัน เหงือกแดง หรือเหงือกร่นจนฟันดูยาวขึ้น
• ฟันหน้าเริ่มห่าง ฟันดูบานออก หรือรู้สึกว่าฟันเคลื่อนที่
• รู้สึกว่าการสบฟันเปลี่ยนไป หรือมีเศษอาหารติดซอกฟันในจุดที่ไม่เคยติด
• ตื่นนอนแล้วเมื่อยกราม หรือมีคนได้ยินว่าคุณนอนกัดฟัน

ควรติดต่อทันตแพทย์ภายในวันนั้น

• ฟันโยกหลังหกล้ม ถูกกระแทกขณะเล่นกีฬา หรือโดนกระแทกที่ใบหน้า
• ฟันถูกดันเคลื่อนจากตำแหน่ง ดูยาวกว่าซี่ข้าง ๆ หรือฟันบนล่างสบกันไม่ได้เหมือนเดิม
• มีเหงือกบวม มีหนอง หรือรสชาติแปลก ๆ รอบฟัน หรือกัดแล้วเจ็บ
• มีไข้ หรือหน้าบวมลามมากขึ้น

ถ้าบวมลามไปทางตา คอ หรือใต้ลิ้น หรือหายใจหรือกลืนลำบาก ให้ไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาล ไม่ต้องรอนัดทันตแพทย์ อาการเหล่านี้พบได้น้อยมากกับฟันโยก แต่รู้ไว้จะช่วยให้ตัดสินใจได้เร็ว

ทำไมฟันแท้ถึงโยก

ฟันไม่ได้ถูกติดกาวไว้กับขากรรไกร แต่ฝังอยู่ในเบ้ากระดูก และยึดไว้ด้วยเส้นใยเล็ก ๆ จำนวนมากที่เรียกว่าเอ็นยึดปริทันต์ เส้นใยนี้ทำหน้าที่เหมือนโช้กอัพ ฟันที่แข็งแรงทุกซี่จึงขยับได้เล็กน้อยมากเวลากัด ซึ่งเรารู้สึกไม่ได้ ฟันจะรู้สึกโยกเมื่อสิ่งที่พยุงฟันอ่อนแอลง หรือเมื่อแรงที่กระทำต่อฟันมากเกินกว่าที่สิ่งพยุงนั้นจะรับได้

โรคเหงือกทำให้สิ่งพยุงฟันอ่อนแอลง คราบจุลินทรีย์ที่ขอบเหงือกทำให้เหงือกอักเสบต่อเนื่อง นานไปการอักเสบจะลามลงไปถึงเอ็นยึดและกระดูก เกิดร่องลึกระหว่างฟันกับเหงือก กระดูกรอบรากฟันค่อย ๆ ลดลง ฟันจึงมีที่ยึดน้อยลง ทั้งหมดนี้มักเกิดขึ้นโดยไม่ปวด หลายคนจึงเพิ่งรู้ตัวเมื่อฟันเริ่มขยับแล้ว

แรงที่มากเกินทำให้สิ่งพยุงฟันรับไม่ไหว การนอนกัดฟันและการกัดฟันแน่นสร้างแรงต่อฟันมากกว่าการเคี้ยวอาหารหลายเท่า ส่วนฟันที่ถูกกระแทกจากอุบัติเหตุ เอ็นยึดอาจยืดหรือฉีกขาดได้ในชั่วพริบตา งานทบทวนวรรณกรรมที่ใช้ทำเกณฑ์จำแนกโรคเหงือกระดับนานาชาติสรุปว่า แรงมากเกินเหล่านี้ไม่ได้ทำให้เกิดโรคเหงือกขึ้นเอง แต่ทำให้ฟันโยกมากขึ้นได้ และการลดแรงเป็นส่วนหนึ่งของการรักษา เพราะช่วยลดการโยกและทำให้เคี้ยวสบายขึ้น

หลายครั้งเป็นหลายสาเหตุร่วมกัน ฟันที่เสียกระดูกไปบ้างแล้วจากโรคเหงือกจะโยกง่ายขึ้นเมื่อเจอแรงจากการนอนกัดฟัน และการติดเชื้อที่ปลายรากก็ทำให้กระดูกอ่อนแอจากด้านล่างได้ ทันตแพทย์จึงต้องหาทุกสาเหตุที่มีส่วน ไม่ใช่แค่สาเหตุที่เห็นชัดที่สุด

ฟันโยก เกิดจากอะไร

ตารางนี้เริ่มจากสาเหตุหลักในผู้ใหญ่ ดูคอลัมน์กลางว่าลักษณะไหนตรงกับคุณที่สุด และจำไว้ว่าอาจมีมากกว่าหนึ่งสาเหตุในเวลาเดียวกัน

บุหรี่ต้องพูดถึงแยกไว้ เพราะเป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่สุดของโรคเหงือก และยังบังสัญญาณเตือนได้ด้วย เหงือกของคนสูบบุหรี่มักเลือดออกน้อยลงทั้งที่โรคกำลังลุกลาม ถ้าสูบบุหรี่และรู้สึกว่าฟันโยก การตรวจเหงือกจะให้คำตอบชัดกว่าการดูหน้าตาเหงือกเอง

ฟันโยกมีกี่ระดับ

ทันตแพทย์ประเมินความโยกโดยจับฟันไว้ระหว่างเครื่องมือ 2 ชิ้น แล้วขยับเบา ๆ เกณฑ์ละเอียดแต่ละตำราต่างกันเล็กน้อย แต่ส่วนใหญ่ใช้หลักเดียวกัน คือฟันขยับไปด้านข้างได้มากแค่ไหน และกดขึ้นลงได้ด้วยหรือไม่ ตารางนี้เป็นฉบับภาษาที่เข้าใจง่าย

ระดับความโยกเป็นข้อมูลเพียงส่วนหนึ่ง งานทบทวนวรรณกรรมขนาดใหญ่ที่รวบรวมการศึกษาซึ่งติดตามผู้ป่วยโรคเหงือกนานกว่าสิบปี แบ่งฟันตามระดับความโยก พบว่าฟันที่โยกมีโอกาสถูกถอนหรือหลุดมากกว่าฟันที่แน่น และความเสี่ยงเพิ่มตามระดับ แต่โดยรวมมีฟันเสียไปเพียงราว 1 ใน 12 ซี่ ผู้วิจัยสรุปว่าฟันโยกส่วนใหญ่เก็บไว้ได้ในระยะยาว และแนะนำว่าไม่ควรใช้ความโยกอย่างเดียวเป็นเหตุผลในการถอนฟัน

สิ่งที่สำคัญไม่แพ้กันคือ ฟันโยกเพราะอะไร ภาพเอกซเรย์เหลือกระดูกมากแค่ไหน โรคเหงือกควบคุมได้หรือยัง และทำความสะอาดบริเวณนั้นได้ดีแค่ไหน ฟันระดับ 2 ที่เหงือกหายดีแล้ว อาจแน่นกว่าฟันระดับ 1 ที่ปล่อยสาเหตุไว้โดยไม่ได้รักษา

ทำอะไรได้บ้างระหว่างรอพบหมอ

การดูแลที่บ้านทำให้ฟันโยกกลับมาแน่นไม่ได้ แต่ช่วยปกป้องฟัน รักษาความสะอาด และไม่ให้อาการแย่ลงจนกว่าจะได้พบทันตแพทย์ ขั้นตอนเหล่านี้ปลอดภัยสำหรับคนส่วนใหญ่

1. ปล่อยฟันไว้ อย่าเอาลิ้นหรือนิ้วไปโยกทดสอบ เพราะทุกครั้งที่ดันเท่ากับยืดเอ็นยึดซ้ำ
2. เคี้ยวอีกข้าง และเลือกอาหารนิ่มไปก่อน เช่น ข้าว ไข่ ปลา เต้าหู้ ซุป ผักต้ม ผลไม้เนื้อนิ่ม
3. เลี่ยงกัดของแข็ง กรอบ หรือเหนียวด้วยฟันซี่นั้น เช่น น้ำแข็ง ถั่ว กระดูก ลูกอมแข็ง ขนมปังแข็ง ขนมเหนียว
4. แปรงฟันต่อ แต่แปรงเบา ๆ ใช้แปรงขนนุ่มที่ขอบเหงือกรอบฟันซี่ที่โยก และทำความสะอาดซอกฟันต่อไป เพื่อไม่ให้คราบจุลินทรีย์เพิ่มการอักเสบ
5. ถ้าเหงือกเจ็บ บ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่นหลังอาหาร ช่วยให้สบายขึ้นแต่ไม่ได้รักษาที่สาเหตุ
6. ถ้านอนกัดฟันและมีเฝือกสบฟันอยู่แล้ว ให้ใส่ตามปกติ แต่อย่าเพิ่งใช้ที่ครอบฟันสำเร็จรูปกับฟันที่เพิ่งโยก จนกว่าทันตแพทย์จะตรวจ
7. จดไว้ว่าเริ่มสังเกตเมื่อไร เจ็บไหม เพิ่งทำฟันหรือมีอุบัติเหตุหรือเปล่า และเตรียมรายการยาที่ทานอยู่

ถ้าฟันโยกจากอุบัติเหตุ

ติดต่อทันตแพทย์ภายในวันนั้น การรักษามักได้ผลดีขึ้นยิ่งได้ตรวจเร็ว โดยเฉพาะถ้าฟันเคลื่อนจากตำแหน่ง อย่าพยายามดันฟันกลับแรง ๆ เอง ให้กัดผ้าสะอาดเบา ๆ เพื่อพยุงฟันระหว่างเดินทาง ถ้าฟันหลุดออกมาทั้งซี่ ให้จับที่ตัวฟัน ไม่จับที่ราก เก็บให้ชื้นไว้ เช่น แช่ในนม แล้วรีบไปพบทันตแพทย์ทันที ถ้าศีรษะหรือขากรรไกรถูกกระแทกด้วย ให้ไปโรงพยาบาลก่อน

ปวดฟัน ฟันแตก หาหมอฟันด่วน เชียงใหม่

ทานยาละลายลิ่มเลือดหรือยาประจำอยู่

ทานต่อตามที่แพทย์สั่ง อย่าหยุดยาเอง และแจ้งชื่อยากับทันตแพทย์ก่อนรักษาทุกครั้ง บางกรณีไม่ต้องหยุดยา บางกรณีทันตแพทย์อาจขอปรึกษาแพทย์ประจำตัวที่ดูแลท่านอยู่ก่อน

รักษาฟันโยกได้อย่างไร

ฟันโยกไม่มีวิธีรักษาแบบเดียว เพราะความโยกเป็นผลลัพธ์ ไม่ใช่สาเหตุ การรักษาจึงมุ่งที่ต้นเหตุก่อน แล้วค่อยปกป้องฟันระหว่างที่สิ่งพยุงฟันฟื้นตัว หลายคนต้องใช้หลายวิธีร่วมกัน

เฝือกยึดฟันโยก: ควรรู้อะไรบ้าง

เฝือกยึดฟันโยกคือลวดเส้นเล็กหรือแถบไฟเบอร์ที่ยึดด้วยวัสดุสีเหมือนฟันไว้ด้านหลังของฟันที่โยกและฟันข้างเคียง มักใช้กับฟันหน้า ซึ่งมองจากด้านหน้าแทบไม่เห็น เฝือกช่วยให้เคี้ยวสบายขึ้นและทำให้บริเวณนั้นนิ่งระหว่างที่เหงือกหาย งานทบทวนเรื่องการยึดฟันชี้ว่าเฝือกไม่ได้รักษาโรคเหงือกด้วยตัวเอง จึงต้องใช้ร่วมกับการรักษาที่สาเหตุเสมอ

• ต้องทำความสะอาดเป็นพิเศษ คราบจุลินทรีย์ชอบเกาะตามแนวเฝือก ทันตแพทย์จะสอนวิธีสอดไหมขัดฟันหรือใช้แปรงซอกฟันขนาดเล็กใต้เฝือก
• เลี่ยงกัดของแข็งมากด้วยฟันที่ยึดเฝือกโดยตรง และแจ้งทันตแพทย์ถ้ารู้สึกว่าส่วนไหนสากหรือหลวม
• หลังอุบัติเหตุ มักใส่เฝือกไว้ช่วงหนึ่งแล้วถอดออกเมื่อฟันแน่นขึ้น ส่วนฟันโยกจากโรคเหงือกอาจใส่นานกว่า ทันตแพทย์จะอธิบายแผนให้

รักษาโรคเหงือก

นอนกัดฟันและเฝือกสบฟัน

ไทม์ไลน์รักษาฟันโยกจากโรคเหงือก

ฟันโยกจากโรคเหงือกดีขึ้นในระดับสัปดาห์ถึงเดือน ไม่ใช่ในไม่กี่วัน การรู้จังหวะโดยทั่วไปช่วยให้ใจเย็นและทำส่วนของตัวเองได้ต่อเนื่อง แผนจริงของคุณขึ้นกับผลตรวจ

กระดูกที่ละลายไปแล้วไม่งอกกลับเองทั้งหมด ฟันจึงอาจไม่แน่นเท่ากับก่อนเป็นโรค เป้าหมายคือฟันที่ใช้ได้สบาย มั่นคง และสุขภาพดี และคงอยู่แบบนั้นต่อไป

เกลารากฟัน ต่างจากขูดหินปูนอย่างไร

ความเชื่อเรื่องฟันโยก

เมื่อไรควรรีบพบหมอ

ฟันโยกส่วนใหญ่รอนัดตรวจภายใน 1–2 สัปดาห์ได้ แต่สถานการณ์ต่อไปนี้ต่างออกไป ควรติดต่อทันตแพทย์ภายในวันนั้น

• ฟันโยกหลังอุบัติเหตุ หรือถูกดันเคลื่อนออก เอียง หรือจมลงในเหงือก
• ฟันบนล่างสบกันไม่เหมือนเดิมแบบทันทีทันใด
• มีบวม มีหนอง มีรสแปลก ๆ หรือกัดแล้วปวด
• มีไข้หรือรู้สึกไม่สบายร่วมกับอาการบวม
• ฟันหลายซี่โยกขึ้นในเวลาสั้น ๆ หรือฟันโยกพร้อมกับริมฝีปากหรือคางชา

ให้ไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลแทน ถ้าบวมลามไปทางตา คอ หรือใต้ลิ้น หายใจหรือกลืนลำบาก มีไข้สูงร่วมกับหน้าบวม เลือดออกไม่หยุดแม้กดแน่นแล้ว หรือได้รับบาดเจ็บที่ศีรษะหรือขากรรไกร

ฟันโยกกับเบาหวาน บุหรี่ และการตั้งครรภ์

โรคเหงือกพบได้บ่อย ในสหรัฐอเมริกา ผู้ใหญ่วัยสามสิบขึ้นไปราว 4 ใน 10 คนเป็นโรคปริทันต์ และเพิ่มเป็นราว 6 ใน 10 คนในกลุ่มวัยหกสิบห้าขึ้นไป ข้อมูลชุดเดียวกันชี้ว่ามี 2 กลุ่มที่โดดเด่น คือคนสูบบุหรี่และคนที่เป็นเบาหวาน ซึ่งราว 6 ใน 10 คนเป็นโรคปริทันต์

• เบาหวาน: น้ำตาลในเลือดสูงทำให้คุมการอักเสบของเหงือกยากขึ้น และโรคเหงือกที่ไม่ได้รักษาก็ทำให้คุมเบาหวานยากขึ้น ทั้งสองอย่างสัมพันธ์กัน การตรวจเหงือกสม่ำเสมอและแจ้งทั้งแพทย์และทันตแพทย์จึงช่วยได้
• บุหรี่: เพิ่มความเสี่ยงโรคเหงือก ทำให้แผลหายช้า ผลการรักษาไม่ดีเท่าที่ควร และบังอาการเลือดออก การเลิกบุหรี่ช่วยให้เหงือกตอบสนองต่อการรักษาได้ดีขึ้น
• การตั้งครรภ์: ฮอร์โมนที่เปลี่ยนไปทำให้เหงือกไวต่อคราบจุลินทรีย์มากขึ้น งานวิจัยที่วัดความโยกของฟันทุกไตรมาสพบว่าฟันโยกเพิ่มขึ้นเล็กน้อย มากที่สุดช่วงท้ายของการตั้งครรภ์ และมักกลับเป็นปกติหลังคลอด แจ้งทันตแพทย์ว่าตั้งครรภ์ ทันตแพทย์วางแผนให้
• ยาและโรคประจำตัวอื่น ๆ: ยาบางชนิดและโรคเรื้อรังบางโรคมีผลต่อเหงือกหรือการหายของแผล นำรายการยาทั้งหมดมาด้วย เพื่อให้ทันตแพทย์นำมาพิจารณา

ตรวจฟันโยกที่คลินิก ทำอะไรบ้าง

ที่กิจจาคลินิกทันตกรรม การรักษาเหงือกวางแผนโดยทันตแพทย์ที่ผ่านการศึกษาต่อด้านปริทันตวิทยา รวมถึงปริญญาโทและปริญญาเอก เมื่อสาเหตุอยู่ที่เรื่องอื่น เช่น อุบัติเหตุ การติดเชื้อ หรือการนอนกัดฟัน ทันตแพทย์สาขาที่เกี่ยวข้องในคลินิกจะวางแผนการรักษาร่วมกัน

1. ซักประวัติ: เริ่มโยกเมื่อไร มีอุบัติเหตุหรือเพิ่งทำฟันไหม นอนกัดฟันไหม สุขภาพทั่วไป และยาทุกชนิดที่ทานอยู่
2. ตรวจในช่องปาก: ฟันโยกมากแค่ไหน สภาพเหงือก และฟันสบกันอย่างไรเวลากัดและเคลื่อนขากรรไกร
3. วัดร่องเหงือก: วัดร่องเหงือกรอบฟันแต่ละซี่และบันทึกในแผนภูมิเหงือก เพื่อเทียบผลในการนัดครั้งต่อไป
4. ถ่ายเอกซเรย์: ดูว่ากระดูกรอบรากฟันเหลือมากแค่ไหน และดูการติดเชื้อที่ปลายราก
5. อธิบายผลและวางแผน: ทันตแพทย์อธิบายสาเหตุ ทางเลือก และโอกาสที่จะเก็บฟันไว้ พร้อมให้แผนการรักษาและประเมินค่าใช้จ่ายก่อนเริ่มทุกอย่าง
6. รักษาที่สาเหตุ: เกลารากฟันทีละส่วน มักใช้ยาชาเฉพาะที่และแบ่งทำมากกว่า 1 ครั้ง รักษารากฟันถ้าปลายรากติดเชื้อ และทำเฝือกสบฟันถ้าการนอนกัดฟันเป็นส่วนหนึ่งของสาเหตุ
7. พยุงฟัน: เฝือกยึดฟันโยกเมื่อเหมาะกับเคส และปรับการสบฟันเมื่อฟันซี่ใดรับแรงมากเกินไป ฟันที่โยกจากอุบัติเหตุสามารถยึดด้วยลวดและวัสดุคอมโพสิตระหว่างรอให้ฟันแน่นขึ้น แล้วตรวจติดตามว่าต้องรักษารากหรือไม่
8. ประเมินซ้ำและดูแลต่อเนื่อง: เมื่อเหงือกหายแล้ว วัดร่องเหงือกและความโยกซ้ำ บริเวณที่ยังลึกอาจต้องผ่าตัดเหงือก การนัดดูแลต่อเนื่องช่วยให้เหงือกคงที่ หลังรักษาโรคเหงือกหลายคนมาประมาณทุก 3–6 เดือน

ถ้ากังวลเรื่องรังสี: ที่คลินิก เอกซเรย์ในปากเป็นระบบดิจิทัล ใช้แผ่นรับภาพและเซนเซอร์ ซึ่งช่วยลดปริมาณรังสีเมื่อเทียบกับฟิล์ม เครื่อง CBCT Planmeca ProMax มีโหมด Ultra Low Dose ทันตแพทย์เลือกโหมดตามงานของแต่ละคน และถ่ายเอกซเรย์เฉพาะเมื่อจำเป็น

เอกซเรย์ฟัน รังสีมากไหม คลินิกลดปริมาณรังสีอย่างไร

ทันตแพทย์อาจใช้เลเซอร์ทันตกรรม Waterlase ร่วมกับการรักษาเหงือกแบบปกติเมื่อเหมาะกับเคสของคุณ โดยใช้เสริม ไม่ได้ใช้แทนการทำความสะอาด

รักษาโรคเหงือก

รักษารากฟัน เชียงใหม่

ค่ารักษาโรคเหงือกอยู่ในหน้าราคา ค่าใช้จ่ายขึ้นกับจำนวนบริเวณที่ต้องรักษาและความรุนแรงของโรค คุณจะได้รับแผนการรักษาและประเมินค่าใช้จ่ายหลังตรวจ ก่อนเริ่มรักษา

ดูราคารักษาโรคเหงือก

ถ้าเก็บฟันไว้ไม่ได้

บางครั้งฟันเหลือสิ่งพยุงน้อยเกินไป หรืออักเสบกลับมาซ้ำแม้ได้รับการรักษา ทันตแพทย์จะคุยกับคุณเรื่องการถอนฟันและการใส่ฟันทดแทน เมื่อโรคเหงือกทำให้ฟันโยกมาก การถอนฟันทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่ และรักษาเหงือกรอบฟันซี่อื่นไปในแผนเดียวกัน เพื่อให้ฟันใหม่มีฟันข้างเคียงที่แข็งแรง

ถ้ามีรากฟันเทียม การดูแลเหงือกแบบเดียวกันก็ใช้กับรากเทียมด้วย เราแนะนำให้ขูดหินปูนทุก 6 เดือน และนัดเช็ครากเทียมปีละครั้ง

ฟันหาย 1 ซี่ ใส่ฟันทดแทนอย่างไร

สะพานฟัน หรือ รากฟันเทียม: ฟันหาย 1 ซี่ เลือกแบบไหนดี

ถ้าคุณเป็นแบบนี้

ต่อไปนี้เป็นสถานการณ์ตัวอย่าง ไม่ใช่เรื่องของคนไข้จริง เพื่อช่วยให้คุณหาขั้นต่อไปที่เหมาะกับตัวเอง

• ฟันหน้าล่างรู้สึกโยกเล็กน้อย และเหงือกมีเลือดออกเวลาแปรงฟัน: นัดตรวจเหงือก วัดร่องเหงือกและถ่ายเอกซเรย์ ระหว่างนี้แปรงฟันเบา ๆ และทำความสะอาดซอกฟันต่อไป
• ล้มจากจักรยานเมื่อเช้า ฟันหน้าขยับได้และดูยาวขึ้นเล็กน้อย: ติดต่อทันตแพทย์ภายในวันนั้น กัดผ้าสะอาดเบา ๆ อย่าดันฟันกลับแรง ๆ ถ้าศีรษะถูกกระแทก ให้ไปโรงพยาบาลก่อน
• คู่ของคุณได้ยินว่าคุณนอนกัดฟัน และตื่นมาฟันกรามรู้สึกเจ็บและโยกเล็กน้อย: นัดตรวจการสบฟันและเหงือก เฝือกสบฟันมักเป็นส่วนหนึ่งของแผน ร่วมกับการรักษาโรคเหงือกถ้าพบ
• ฟันซี่หนึ่งกัดแล้วเจ็บ และมีตุ่มเล็ก ๆ ที่เหงือกข้างฟัน: ควรนัดเร็ว ตุ่มที่ยุบแล้วขึ้นใหม่มักเป็นการติดเชื้อที่ระบายออกจากปลายราก อาจต้องรักษารากฟัน
• ตั้งครรภ์อยู่ ฟันรู้สึกแน่นน้อยลงเล็กน้อย และเหงือกบวม: ทำความสะอาดเบา ๆ แต่ให้ทั่ว แจ้งทันตแพทย์ว่าตั้งครรภ์ ทันตแพทย์วางแผนให้
• ครอบฟันใหม่รู้สึกสูง และฟันเจ็บโยกเล็กน้อยตั้งแต่ใส่: ติดต่อคลินิก การปรับการสบฟันมักช่วยให้ฟันกลับมานิ่ง
• สูบบุหรี่ เหงือกแทบไม่มีเลือดออก แต่ฟันดูห่างออกเรื่อย ๆ: ควรตรวจเหงือก เพราะบุหรี่บังอาการเลือดออกได้ การวัดร่องเหงือกจะบอกว่าใต้เหงือกเกิดอะไรขึ้น
• เป็นเบาหวานและฟันหลายซี่รู้สึกโยก: นัดตรวจเหงือก มาตามนัดดูแลต่อเนื่อง และแจ้งแพทย์ที่ดูแลเบาหวานด้วย

คำถามที่พบบ่อยเรื่องฟันโยก

ฟันโยก กลับมาแน่นได้ไหม

หลายครั้งได้ อย่างน้อยก็บางส่วน ฟันที่โยกจากการกระแทกเล็กน้อย วัสดุอุดที่สูงไป หรือการนอนกัดฟัน มักแน่นขึ้นเมื่อจัดการที่สาเหตุ ฟันที่โยกจากโรคเหงือกมักนิ่งขึ้นหลังรักษาเหงือกเมื่อการอักเสบลดลง แม้กระดูกที่ละลายไปจะไม่งอกกลับเองทั้งหมด การดูแลด้วยวิธีบ้าน ๆ อย่างเดียวทำให้ฟันแน่นขึ้นไม่ได้

ฟันโยก ต้องถอนไหม

ไม่จำเป็นเสมอไป ฟันโยกจำนวนมากเก็บไว้ได้ และงานวิจัยระยะยาวชี้ว่าไม่ควรใช้ความโยกอย่างเดียวเป็นเหตุผลในการถอน ทันตแพทย์จะดูสาเหตุ กระดูกในภาพเอกซเรย์ และการทำความสะอาดบริเวณนั้น แล้วอธิบายว่าเก็บฟันไว้ได้ไหม และต้องดูแลอย่างไร

ฟันโยกแต่ไม่ปวด ต้องไปหาหมอไหม

ควรไป โรคเหงือกซึ่งเป็นสาเหตุหลักในผู้ใหญ่มักไม่ปวด และยิ่งรักษาเร็วก็ยิ่งมีทางเลือกมาก ฟันแท้ไม่ควรขยับ จึงควรนัดตรวจภายใน 1–2 สัปดาห์ แม้ไม่มีอาการปวด

ฟันโยกหลังอุบัติเหตุ ทำอย่างไรดี

ติดต่อทันตแพทย์ภายในวันนั้น เพราะการรักษามักได้ผลดีขึ้นเมื่อได้ตรวจเร็ว กัดผ้าสะอาดเบา ๆ เพื่อพยุงฟันไว้ และอย่าเคี้ยวด้วยฟันซี่นั้น ฟันอาจถูกจัดกลับเข้าที่และยึดด้วยเฝือกระหว่างรอให้แน่นขึ้น และทันตแพทย์จะตรวจประสาทฟันในการนัดติดตาม ถ้าศีรษะถูกกระแทกหรือบวมมาก ให้ไปโรงพยาบาลก่อน

นอนกัดฟัน ทำให้ฟันโยกได้ไหม

ได้ การนอนกัดฟันและกัดฟันแน่นสร้างแรงมากและซ้ำ ๆ ต่อฟัน ทำให้ฟันเจ็บและโยกได้ โดยเฉพาะฟันที่เสียกระดูกไปบ้างแล้ว เฝือกสบฟันที่ทำเฉพาะตัวช่วยกระจายแรงระหว่างนอนหลับ และการลดแรงเป็นส่วนหนึ่งของการรักษาฟันโยก การนอนกัดฟันไม่ได้ทำให้เกิดโรคเหงือกขึ้นเอง จึงต้องตรวจเหงือกด้วย

ตั้งครรภ์แล้วฟันโยก เป็นเรื่องปกติไหม

เปลี่ยนแปลงเล็กน้อยพบได้บ่อย เพราะฮอร์โมนช่วงตั้งครรภ์มีผลต่อเหงือกและเนื้อเยื่อรอบฟัน มักเห็นชัดที่สุดช่วงท้ายของการตั้งครรภ์และกลับเป็นปกติหลังคลอด แต่ถ้าฟันโยกชัดเจน บวม หรือเลือดออกไม่หาย ก็ควรตรวจ แจ้งทันตแพทย์ว่าตั้งครรภ์ ทันตแพทย์วางแผนให้

เฝือกยึดฟันโยก ต้องใส่นานแค่ไหน

ขึ้นกับว่าใส่เพราะอะไร หลังอุบัติเหตุมักใส่เฉพาะจนกว่าฟันจะแน่นขึ้น แล้วถอดออก ถ้าฟันโยกจากโรคเหงือก อาจใส่ไว้นานกว่ามากเพื่อให้เคี้ยวได้สบาย ไม่ว่าแบบไหน ทันตแพทย์จะตรวจเฝือกทุกครั้งที่มา และสอนวิธีทำความสะอาดรอบ ๆ

ถ้าเก็บฟันโยกไม่ได้ ทำรากฟันเทียมแทนได้ไหม

หลายกรณีทำได้ เมื่อเหงือกแข็งแรงและมีกระดูกเพียงพอ ซึ่งตรวจด้วยภาพ CBCT สามมิติ ถ้ากระดูกไม่พอ สามารถปลูกกระดูกเสริมได้ โรคเหงือกมีผลต่อเนื้อเยื่อรอบรากเทียมได้เช่นกัน การรักษาโรคเหงือกก่อน แล้วทำความสะอาดและตรวจสม่ำเสมอ จึงช่วยปกป้องฟันใหม่ด้วย

สรุป

ฟันแท้โยกเป็นสัญญาณว่าสิ่งพยุงฟันอ่อนแอลงหรือรับแรงมากเกิน สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือโรคเหงือก และฟันโยกจำนวนมากเก็บไว้ได้เมื่อรักษาที่สาเหตุ

• อย่าโยกเล่น เคี้ยวอีกข้าง เลือกอาหารนิ่ม และทำความสะอาดเบา ๆ ต่อไป
• นัดตรวจภายใน 1–2 สัปดาห์แม้ไม่ปวด การวัดร่องเหงือกและเอกซเรย์บอกสาเหตุและปริมาณกระดูกที่เหลือ
• ติดต่อทันตแพทย์ภายในวันนั้นถ้าเกิดหลังอุบัติเหตุ หรือมีบวม หนอง ไข้ หรือการสบฟันเปลี่ยน
• การรักษามุ่งที่สาเหตุ เช่น รักษาโรคเหงือก เฝือกสบฟัน ปรับการสบฟัน หรือรักษารากฟัน ร่วมกับเฝือกยึดฟันเมื่อเหมาะกับเคส
• แจ้งทันตแพทย์เรื่องเบาหวาน การสูบบุหรี่ การตั้งครรภ์ และยาทุกชนิดที่ทาน และมาตามนัดดูแลต่อเนื่อง

แหล่งอ้างอิง

Cleveland Clinic: Loose Tooth

NHS (สหราชอาณาจักร): Gum disease

MedlinePlus (หอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ): Periodontitis

สถาบันวิจัยทันตกรรมและกะโหลกใบหน้าแห่งชาติ สหรัฐฯ (NIDCR): Gum disease

CDC (สหรัฐฯ): About Periodontal (Gum) Disease

สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน (ADA, MouthHealthy): Dental emergencies

คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร: ทำไมโรคปริทันต์อักเสบจึงรักษาแค่การขูดหินปูนอย่างเดียวไม่พอ (รศ.ทพญ.ดร.ศิโรรัช วัชรานาถ)

Peditto M และคณะ. ความโยกของฟันกับความเสี่ยงระยะยาวในการถอนหรือสูญเสียฟันในผู้ป่วยโรคปริทันต์ J Periodontal Res, 2024

Fan J, Caton JG. แรงสบฟันมากเกินและการบาดเจ็บจากการสบฟัน J Periodontol, 2018

Tonetti MS และคณะ. การแบ่งระยะและระดับของโรคปริทันต์อักเสบ J Periodontol, 2018

Kathariya R และคณะ. ยึดฟันหรือไม่ยึดฟัน: สถานะปัจจุบันของการทำเฝือกยึดฟันในโรคปริทันต์ J Int Acad Periodontol, 2016

Golob Deeb J และคณะ. การคงฟันที่มีปัญหาโรคปริทันต์ด้วยเฝือกยึดฟัน Int J Dent, 2025

Mishra PS และคณะ. ความโยกของฟันระหว่างตั้งครรภ์ วัดด้วย Periotest Indian J Dent Res, 2017

Bourguignon C และคณะ. แนวทาง IADT ดูแลฟันที่บาดเจ็บ: ฟันแตกและฟันเคลื่อน. Dent Traumatol, 2020

สมาคมทันตแพทย์อเมริกันและ FDA สหรัฐฯ: แนวทางการเลือกถ่ายภาพรังสีทางทันตกรรมและการจำกัดปริมาณรังสี 2012

Planmeca (ผู้ผลิต): คำถามที่พบบ่อยเรื่อง Planmeca Ultra Low Dose การถ่าย CBCT ด้วยปริมาณรังสีที่ต่ำลง 2017