มีคนไข้หลายคนที่นั่งเก้าอี้ทำฟันแล้วถามหมอว่า "ถอนฟันซี่นี้แล้ว ใส่รากเทียมเลยได้ไหมครับ ไม่อยากเดินไปทำงานทั้งที่ฟันหายไปหลายเดือน" คำตอบของหมอคือ ได้ในบางคน และไม่ได้ในบางคน ซึ่งไม่ได้แปลว่าคนที่ทำไม่ได้จะเสียเปรียบ แค่ต้องเตรียมอีกนิดก่อนจะได้รากเทียมที่อยู่กับคุณไปนาน
บทความนี้จะเล่าว่าหมอดูอะไรก่อนตัดสินใจ เพื่อให้คุณเดาได้คร่าว ๆ ว่าตัวเองอยู่ฝั่งไหน แล้วไปคุยกับหมอได้ตรงจุดขึ้น
สรุปสั้น
- รากเทียมทันทีหลังถอนฟัน คือถอนฟันและใส่รากเทียมในนัดเดียวกัน ส่วนฟันชั่วคราว ใส่ได้ในบางเคสเท่านั้น
- ทำได้เมื่อกระดูกและเหงือกรอบฟันพร้อม และไม่มีการติดเชื้อที่คุมไม่ได้
- ถ้ายังไม่พร้อม การรอให้แผลหายหรือปลูกกระดูกก่อนคือการวางแผนให้ผลระยะยาวดี ไม่ใช่การเสียเวลา
- ส่งฟิล์มเก่าให้หมอดูก่อนนัดได้
ทำทันที กับรอให้แผลหาย ต่างกันอย่างไร
ปกติหลังถอนฟัน มีสามจังหวะที่ใส่รากเทียมได้ คือใส่ในวันที่ถอนเลย รอให้เหงือกปิดสนิทสักพักแล้วค่อยใส่ หรือรอจนกระดูกในเบ้าฟันเดิมเต็มดีแล้วจึงใส่ ซึ่งนานที่สุด
ที่คลินิกเรียกแบบแรกว่า "รากเทียมทันทีหลังถอนฟัน" ส่วนคำว่า "ฟันวันเดียว" ที่คุณอาจเคยได้ยิน จริง ๆ รวมสองเรื่องไว้ด้วยกัน คือใส่รากเทียมทันที กับใส่ฟันชั่วคราวทันที สองอย่างนี้หมอตัดสินแยกกัน ใส่รากเทียมทันทีได้ ไม่ได้แปลว่าจะมีฟันชั่วคราวให้เสมอไป
ข้อดีของการทำทันทีเห็นได้ชัด คือผ่าตัดน้อยครั้งลง ไม่ต้องอยู่กับช่องว่างนาน และเหงือกรอบฟันเดิมมักคงรูปได้ดีกว่า ซึ่งสำคัญมากถ้าเป็นฟันหน้า เพราะรูปทรงเหงือกมีผลกับความสวยตอนทำครอบ
แต่เบ้าฟันที่เพิ่งถอนไม่ได้มีรูปทรงเท่ากับรากเทียมพอดี หมอจึงต้องดูว่ารากเทียมยึดแน่นพอไหม ถ้ากระดูกรอบเบ้าบาง หรือมีการอักเสบ ก็ต้องจัดการให้เรียบร้อยก่อนหรือไปพร้อมกัน
ส่วนการรอให้หาย ข้อดีคือหมอเห็นกระดูกและเหงือกที่นิ่งแล้ว วางตำแหน่งได้แม่น และถ้าฟันเดิมมีการติดเชื้อ ก็มีเวลารักษาให้สงบก่อน แลกกับเวลารวมที่นานขึ้น และกระดูกหรือเหงือกตรงนั้นอาจยุบลงระหว่างรอ บางรายจึงต้องปลูกกระดูกเสริมด้วย
งานวิจัยที่รวมหลายการศึกษาเข้าด้วยกันพบว่าหลายกรณีสองวิธีให้ผลใกล้เคียงกัน และยังมีบางจุดที่ข้อมูลไม่ชัด เพราะอย่างนี้หมอจึงเลือกให้ตามสภาพของแต่ละคน ไม่มีวิธีไหนที่ถูกสำหรับทุกคน
ใครมักทำทันทีได้ ใครมักต้องรอ
เล่าตามสถานการณ์ที่เจอบ่อยในห้องตรวจ (เป็นแนวทางเบื้องต้น หมอต้องตรวจและดูเอกซเรย์จริงก่อนเสมอ)
ถ้าเป็นฟันซี่เดียวที่ต้องถอน กระดูกและเหงือกรอบฟันยังดี ไม่มีหนองหรือบวม โดยเฉพาะฟันหน้าที่ผนังกระดูกรอบเบ้ายังครบ มักเป็นกลุ่มที่ทำทันทีได้
ถ้าฟันผุจนแตก แต่รอบปลายรากไม่มีการติดเชื้อ หมอดูจากเอกซเรย์และการตรวจว่าเบ้าพร้อมหรือไม่
ถ้ามีหนอง หรือฝีที่ปลายราก หมอมักแนะนำให้รักษาการติดเชื้อให้สงบก่อน บางเคสทำทันทีได้ถ้าล้างเบ้าได้สะอาดมาก แต่ต้องพิจารณาเป็นรายไป และหมอจะบอกเหตุผลให้คุณฟังเสมอ
ถ้ากระดูกบางหรือเบ้าเสียหายมาก มักต้องปลูกกระดูก หรือรอให้หายก่อน อ่านเพิ่มที่ ปลูกกระดูกเพื่อรากเทียม
และถ้าต้องถอนหลายซี่หรือทั้งปาก แผนจะซับซ้อนกว่านี้ ดูตัวเลือกที่ ฟันที่หายไปทั้งปาก
เรื่องสุขภาพที่ควรบอกหมอ
มีหลายเรื่องที่ไม่ได้ห้ามทำรากเทียม แต่ทำให้หมอต้องระวังมากขึ้น บางครั้งก็เป็นเหตุให้แนะนำให้รอหรือเตรียมก่อน
บุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้า รบกวนการหายของแผล งานวิจัยรวมหลายเรื่องพบว่าคนที่สูบมีโอกาสที่รากเทียมมีปัญหามากกว่า การงดหรือลดก่อนผ่าตัดและช่วงแผลหายช่วยได้จริง
เบาหวานก็เหมือนกัน ถ้าคุมน้ำตาลไม่ดี แผลหายช้าและติดเชื้อง่ายขึ้น แต่ถ้าคุมได้ดี ความเสี่ยงใกล้เคียงคนทั่วไป ลองนำผลน้ำตาลล่าสุดมาให้หมอดูด้วย
คนที่เคยเป็นโรคเหงือกรุนแรง ต้องรักษาเหงือกให้สงบก่อนและดูแลต่อเนื่องหลังทำ อ่านเรื่อง โรคเหงือก ส่วนคนที่นอนกัดฟันแรง หมอมักแนะนำเฝือกสบฟันร่วมด้วย เพื่อไม่ให้แรงกัดไปกดรากเทียมและครอบมากเกินไป
ยาบางกลุ่ม เช่น ยาป้องกันกระดูกพรุนบางชนิด หรือประวัติฉายแสงบริเวณขากรรไกร มีผลกับการหายของกระดูก บอกหมอล่วงหน้าเสมอ
ถ้ากินยาละลายลิ่มเลือดหรือยากันเลือดแข็ง อย่าหยุดยาเอง ให้ถามแพทย์ที่สั่งยาก่อน หมอฟันจะประสานกับแพทย์ประจำตัวและเตรียมวิธีห้ามเลือดให้
ถ้าคุณตรงกับข้อไหน บอกหมอตามจริงได้เลยครับ ข้อมูลพวกนี้ทำให้หมอวางแผนได้ตรงกับตัวคุณ
วันที่ทำจริง และฟันชั่วคราว
เริ่มจากนัดตรวจก่อน หมอจะตรวจฟันและเหงือก ถามเรื่องสุขภาพและยาที่ใช้ แล้วเอกซเรย์ ถ้าจำเป็นอาจเอกซเรย์ 3 มิติเพื่อดูความหนาและความสูงของกระดูก (เอกซเรย์ 3 มิติ CBCT) จากนั้นหมออธิบายว่าเคสของคุณทำทันทีได้ไหม ถ้าไม่ได้เพราะอะไร และแจ้งค่าใช้จ่ายก่อนเริ่ม
วันผ่าตัด หมอฉีดยาชาเฉพาะที่ แล้วถอนฟันอย่างระมัดระวังเพื่อรักษากระดูกรอบเบ้า ทำความสะอาดเบ้า และใส่รากเทียม ถ้ามีช่องว่างรอบรากเทียม อาจใส่วัสดุปลูกกระดูกเสริมก่อนปิดแผล จากนั้นหมอเช็กว่ารากเทียมยึดแน่นพอหรือไม่ ซึ่งเป็นตัวตัดสินว่าจะใส่ฟันชั่วคราวได้ไหม
ฟันชั่วคราวช่วยได้มากถ้าเป็นฟันหน้า แต่ใส่ได้เฉพาะบางเคส เงื่อนไขคือรากเทียมต้องแน่นพอ และฟันชั่วคราวต้องไม่ไปชนฟันคู่กัดโดยตรงในช่วงแรก คุณเองก็ต้องเคี้ยวอีกข้างและเลี่ยงของแข็ง ถ้าเคสไหนยังไม่เหมาะ หมออาจใช้ฟันปลอมชั่วคราวแบบถอดได้แทน เพื่อให้รากเทียมหายโดยไม่โดนแรงกด
หลังจากนั้นรากเทียมต้องใช้เวลาหลายเดือนเพื่อยึดกับกระดูกก่อนใส่ครอบถาวร ระหว่างนั้นหมอนัดตรวจเป็นระยะ
หลังทำ
ช่วงแรกทำตามที่หมอสั่งเรื่องยาและการดูแลแผล ประคบเย็นตามที่แนะนำจะช่วยลดบวม เลี่ยงอาหารแข็ง เหนียว หรือร้อนจัด และเคี้ยวอีกข้าง อย่าเขี่ยหรือดุนแผลด้วยลิ้น แปรงฟันซี่อื่นตามปกติ ส่วนตรงแผลแปรงเบา ๆ ตามที่หมอสอน และงดบุหรี่ตามที่หมอแนะนำ
มาตามนัดแม้ไม่มีอาการ และอ่านวิธีดูแลระยะยาวได้ที่ ดูแลหลังทำรากเทียม ถ้ามีเลือดออกไม่หยุด บวมมากขึ้นเรื่อย ๆ ปวดมากขึ้นแทนที่จะลดลง หรือรู้สึกว่าชิ้นงานโยก ติดต่อคลินิกได้เลย
ไปหาหมอครั้งแรก ควรถามอะไร
ถ้ามีฟิล์มเอกซเรย์เก่า เอามาด้วย หรือส่งให้หมอดูก่อนนัดก็ได้ ไม่มีก็ไม่เป็นไร หมอเอกซเรย์ให้ใหม่ได้ พกรายการยาและโรคประจำตัวมาด้วย และบอกหมอว่าคุณห่วงอะไรที่สุด เช่น ช่องว่างตอนไปทำงาน หน้าฟันที่ต้องดูดี หรือระยะเวลา
ลองถามประมาณนี้ก็ได้
- ฟันซี่นี้ใส่รากเทียมทันทีได้ไหม ถ้าไม่ได้ เพราะอะไร
- กระดูกพอไหม ต้องปลูกกระดูกเสริมหรือเปล่า
- ถ้าต้องรอ รอนานแค่ไหน และระหว่างนั้นมีฟันชั่วคราวแบบไหนให้ใช้
- ฟันชั่วคราวติดแน่นในวันเดียวกันเหมาะกับฉันไหม
- ต้องมากี่นัด แต่ละนัดทำอะไร
คำถามที่พบบ่อย
ถอนแล้วใส่รากเทียมเลย ปลอดภัยไหม
ทำได้ในเคสที่เหมาะ หมอเลือกเคสจากเอกซเรย์และการตรวจ ถ้ากระดูกหรือเหงือกยังไม่พร้อม หมอจะแนะนำให้รอหรือเตรียมก่อน
จะได้ฟันกลับไปในวันเดียวกันไหม
ไม่แน่เสมอไป รากเทียมใส่ทันทีได้ในบางเคส ฟันชั่วคราวก็ใส่ได้เฉพาะบางเคส ส่วนครอบถาวรต้องรอให้รากเทียมยึดกับกระดูกก่อน
ฟันที่มีหนองหรือฝี ใส่ทันทีได้ไหม
มักแนะนำให้รักษาการติดเชื้อให้สงบก่อน บางเคสพิจารณาได้ ต้องดูเป็นรายไป
สูบบุหรี่ ทำรากเทียมได้ไหม
ทำได้ แต่บุหรี่รบกวนการหายของแผลและเพิ่มโอกาสที่รากเทียมมีปัญหา ถ้างดหรือลดได้ ผลจะดีขึ้น ปรึกษาหมอตามจริงได้
กินยากันเลือดแข็ง ต้องหยุดยาไหม
ห้ามหยุดเอง ถามแพทย์ที่สั่งยาก่อน หมอฟันจะวางแผนห้ามเลือดและประสานกับแพทย์ให้
ผ่าตัดเจ็บไหม
ฉีดยาชาเฉพาะที่ ยาชาช่วยลดความเจ็บระหว่างทำ แต่อาจรู้สึกกดหรือสั่นสะเทือนบ้าง หลังยาชาหมดอาจปวดและบวมเล็กน้อย กินยาตามที่หมอสั่ง อาการมักค่อย ๆ ดีขึ้น
ต้องมาตรวจบ่อยแค่ไหนหลังทำ
มาตามนัดช่วงแรก หลังจากนั้นขูดหินปูนทุก 6 เดือน และตรวจรากเทียมปีละครั้ง
ส่งฟิล์มเก่าให้หมอดูก่อนนัดได้ไหม
ได้ ทั้งคนไทยและต่างชาติ
สรุป
รากเทียมทันทีหลังถอนฟันเป็นทางเลือกหนึ่ง ไม่ใช่วิธีที่ดีกว่าสำหรับทุกคน ทำได้เมื่อกระดูกและเหงือกพร้อมและไม่มีการติดเชื้อที่คุมไม่ได้ ฟันชั่วคราวใส่ได้ในบางเคส ถ้าต้องรอหรือปลูกกระดูกก่อน นั่นคือการวางแผนให้ผลระยะยาวดี ส่วนเรื่องบุหรี่ เบาหวาน โรคเหงือก และยาที่ใช้ บอกหมอตามจริงตั้งแต่ครั้งแรก
ไม่ต้องตัดสินใจก่อนมา อยากให้หมอดูฟันซี่ที่ต้องถอนและเอกซเรย์ แล้วคุยกันว่าแบบไหนเหมาะกับคุณ นัดหมายได้ ที่ กิจจาคลินิกทันตกรรม โทร +66 53 200 201 ทัก LINE @kitchaclinic หรือ WhatsApp +66 91 797 7888 ดูข้อมูลบริการที่ รากเทียม และหมวดรากเทียมที่ ราคา
คลินิกเปิดทุกวัน 09:00–20:00 น. ยกเว้น 31 ธันวาคม 1 มกราคม และ 13–15 เมษายน เดินเข้ามาได้ ทันตแพทย์ดูแลคนไข้ตามเวลานัดก่อน จึงอาจต้องรอสักพัก การนัดล่วงหน้าจะได้เวลาที่แน่นอน
ที่มา
- Cochrane Database of Systematic Reviews การเปรียบเทียบเวลาใส่รากเทียมหลังถอนฟัน (Esposito et al.) ปี 2010 และเวลาใส่ฟันบนรากเทียม ปี 2013
- Lang et al. ทบทวนอย่างเป็นระบบเรื่องรากเทียมที่ใส่ทันทีหลังถอนฟัน, Clinical Oral Implants Research ปี 2012
- ITI Consensus Conference กลุ่ม 2 ปี 2018 และกลุ่ม 5 ปี 2023 (Morton et al.) เรื่องวิธีและเวลาใส่รากเทียมและฟัน
- งานทบทวนเรื่องปัจจัยเสี่ยงของรากเทียม: การสูบบุหรี่ (Chrcanovic ปี 2015), เบาหวาน (Naujokat ปี 2016), ประวัติโรคเหงือก (Annunziata ปี 2025), การนอนกัดฟัน (Häggman-Henrikson ปี 2024), ยาละลายลิ่มเลือด (Zou & Hua ปี 2023)
- Cleveland Clinic ข้อมูลรากเทียมสำหรับผู้ป่วย
- ประสบการณ์การให้บริการของคลินิก