บางคนส่องกระจกแล้วสังเกตว่าฟันหน้าสั้นลง ขอบฟันบางแล้วบิ่น หรือผิวเคี้ยวของฟันกรามเป็นแอ่ง บางคนเสียวฟันขึ้นมาโดยไม่มีฟันผุ แล้วก็สงสัยว่าฟันสึกไปเรื่อย ๆ ต้องรักษาไหม หรือแค่เป็นไปตามวัย
คำตอบของหมอคือ ฟันสึกเล็กน้อยเป็นเรื่องที่พบได้ทั่วไป และหลายรายแค่เฝ้าดูและแก้ต้นเหตุก็พอ มีส่วนน้อยที่สึกมากจนต้องวางแผนบูรณะ บทความนี้ช่วยให้คุณรู้ว่าตัวเองน่าจะอยู่แบบไหน และจะถามหมอว่าอะไร
สรุปสั้น
- ฟันสึกมีหลายต้นเหตุ ทั้งการบดกัด กรดจากอาหารหรือกรดไหลย้อน และการแปรงฟัน คนหนึ่งคนมักมีหลายอย่างซ้อนกัน
- สึกเล็กน้อยไม่มีอาการ มักแค่เฝ้าดูและปรับนิสัย ส่วนสึกมากหรือเสียว มีทางเลือกตั้งแต่อุดเสริมจนถึงครอบฟัน
- บูรณะทั้งปากไม่ใช่ปลายทางของทุกคน ใช้เมื่อสึกหลายซี่จนกระทบการเคี้ยวหรือรอยยิ้ม
- เคลือบฟันที่หายไปแล้วไม่งอกกลับ สิ่งสำคัญคือป้องกันไม่ให้สึกต่อ
ฟันสึกกับฟันกร่อน ต่างกันอย่างไร
คนทั่วไปใช้สองคำนี้ปนกัน แต่หมอแยกตามสาเหตุ เพราะวิธีป้องกันไม่เหมือนกัน
- สึกจากการบดกัน ฟันบนล่างบดหรือขบกัน เช่น นอนกัดฟัน ผิวเคี้ยวจะแบนเรียบ รอยสึกของซี่บนและล่างมักตรงกัน ขอบฟันหรือวัสดุอุดอาจบิ่น
- กร่อนจากกรด กรดจากอาหาร เครื่องดื่ม หรือกรดจากกระเพาะ ทำให้ผิวฟันด้านเป็นแอ่ง ยอดฟันกรามเป็นหลุมตื้น ๆ และวัสดุอุดดูโผล่ขึ้นมา
- สึกจากการขัดถู แปรงฟันแรง ยาสีฟันที่ขัดสีมาก หรือนิสัยใช้ฟันกัดของ รอยสึกอยู่เฉพาะตรงที่ขัดซ้ำ ๆ เช่น บริเวณคอฟัน
ในความเป็นจริง คนหนึ่งคนมักมีหลายแบบซ้อนกัน เช่น คนที่กัดฟันตอนนอนและมีกรดไหลย้อน กรดทำให้ผิวฟันอ่อนลง แรงบดก็ทำให้สึกเร็วขึ้น หมอจึงต้องหาให้เจอว่ามีอะไรบ้าง ไม่ใช่แก้แค่ที่ตัวฟัน
อะไรทำให้ฟันสึก
กรดจากอาหารและเครื่องดื่ม กรดทำให้เคลือบฟันอ่อนลงชั่วคราว การจิบเครื่องดื่มเปรี้ยวทั้งวัน เช่น น้ำอัดลม น้ำผลไม้ น้ำมะนาว ทำให้ฟันสัมผัสกรดนานกว่าดื่มรวดเดียว หลังกินของเปรี้ยว อย่าเพิ่งแปรงทันที ให้บ้วนปากด้วยน้ำเปล่า แล้วรอสักครู่ก่อนแปรง เพราะเคลือบฟันที่อ่อนอยู่จะสึกง่ายกว่าปกติ
กรดไหลย้อนและการอาเจียนบ่อย กรดจากกระเพาะมักกระทบด้านในของฟัน (ด้านลิ้นและเพดาน) ซึ่งเจ้าของมองไม่เห็นเอง ถ้าสงสัยว่ามีกรดไหลย้อน ควรปรึกษาแพทย์ควบคู่กับทันตแพทย์ การดูแลต้นเหตุช่วยปกป้องฟันที่เหลือได้ดีกว่าการซ่อมฟันอย่างเดียว
น้ำลายน้อยและยาที่ทำให้ปากแห้ง น้ำลายช่วยชะล้างและลดกรดในปาก ยาหลายชนิดทำให้น้ำลายน้อยลง ถ้าคุณปากแห้งบ่อย บอกหมอ ลองจิบน้ำเปล่าบ่อย ๆ จะช่วยได้
แปรงฟันและนิสัยใช้ฟัน แปรงแรงหรือใช้ยาสีฟันขัดสีมากเป็นประจำ ทำให้คอฟันสึกได้ ลองเปลี่ยนเป็นแปรงขนนุ่มและแปรงเบามือ ส่วนนิสัยกัดเล็บ กัดหลอด หรือใช้ฟันเปิดของ ก็ทำให้ฟันบิ่นและสึกได้
นอนกัดฟันและขบฟันตอนกลางวัน แรงกัดซ้ำ ๆ มากกว่าการเคี้ยวปกติ ทำให้ผิวเคี้ยวแบนและวัสดุอุดบิ่น อ่านเรื่องนี้ที่ ภาวะนอนกัดฟัน และ นอนกัดฟัน เฝือกสบฟัน
อายุ ฟันสึกตามวัยเป็นเรื่องปกติ ยิ่งอายุมาก โอกาสพบฟันสึกมากก็ยิ่งสูงขึ้น แต่ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องรักษา
แบบไหนปกติ แบบไหนควรให้หมอดู
ลองเทียบกับสิ่งที่คุณเจอ
สึกเล็กน้อย ไม่มีอาการ ผิวฟันยังเรียบ ไม่เสียว ไม่ปวด มักแค่เฝ้าดู ปรับอาหารและนิสัย และให้หมอตรวจเป็นระยะ ถ่ายรูปฟันไว้เทียบทุกหกเดือนถึงหนึ่งปีก็ช่วยได้
เสียวฟันตรงที่ผิวสึก เนื้อฟันด้านในโผล่ จึงเสียวเมื่อโดนของเย็น ร้อน หรือหวาน หมอมีทางเลือก เช่น ทาสารลดเสียวและเคลือบฟลูออไรด์ และที่คลินิกใช้เลเซอร์ช่วยลดอาการเสียวฟันที่เนื้อฟันโผล่ได้ในหลายคน แต่ถ้าสาเหตุยังอยู่ อาการอาจกลับมา จึงต้องแก้ต้นเหตุควบคู่ไปด้วย อ่านเพิ่มที่ เสียวฟัน และ เลเซอร์ทันตกรรม
ขอบฟันหน้าสั้นหรือบิ่น หรือผิวเคี้ยวเป็นแอ่ง ควรให้หมอดู เพราะยังซ่อมด้วยวิธีที่เสียเนื้อฟันน้อยได้
สึกหลายซี่ รู้สึกว่าฟันสบเตี้ยลง เคี้ยวไม่สะดวก หรือรอยยิ้มเปลี่ยน ควรนัดหมอเพื่อประเมินทั้งปาก
หมอดูสาเหตุจากหลายอย่างพร้อมกัน ทั้งรูปแบบรอยสึก จุดที่สึก อาหารและเครื่องดื่มที่คุณชอบ อาการกรดไหลย้อน ยาที่ใช้ และพฤติกรรมกัดฟัน จึงมีคำถามหลายข้อตอนตรวจ ตอบตามจริงได้เลย
ถ้าเป็นแบบนี้ ทางเลือกมีอะไรบ้าง
ทางเลือกจริงขึ้นกับสาเหตุ จำนวนซี่ อาการ และความต้องการของคุณ นี่คือภาพรวมที่หมอใช้พิจารณา
- สึกเล็กน้อยไม่มีอาการ เฝ้าดู ปรับอาหารและนิสัย
- เสียวฟันที่ผิวสึก สารลดเสียว เคลือบฟลูออไรด์ หรือเลเซอร์ช่วยลดเสียว
- ขอบฟันหน้าสั้นหรือบิ่นหนึ่งสองซี่ เสริมด้วยคอมโพสิตสีเหมือนฟัน ตัดฟันน้อย แก้ไขง่ายภายหลัง ดู ตกแต่งฟันด้วยคอมโพสิต และ การอุดฟัน
- ผิวเคี้ยวเป็นแอ่งบางซี่ อุดคอมโพสิต อินเลย์ หรือออนเลย์ เก็บเนื้อฟันดีไว้ ดู อินเลย์ ออนเลย์ หรือครอบฟัน
- ฟันหน้าสึกหลายซี่ อยากได้รูปร่างใหม่ วีเนียร์ เมื่อซี่ฟันส่วนใหญ่ยังดี หมอจะประเมินการสบฟันก่อน
- ฟันซี่ใดสึกมากหรือแตกร้าว ครอบฟัน ครอบทั้งตัวฟันเพื่อปกป้อง ดู ครอบฟัน
- กัดหรือขบฟันอยู่ เฝือกสบฟัน ปกป้องฟันและวัสดุจากแรงบด แต่ไม่ได้ทำให้นิสัยกัดฟันหายไปเอง
- สึกหลายซี่ ฟันสบเตี้ย กระทบการเคี้ยวหรือรอยยิ้ม ประเมินแผนบูรณะทั้งปาก
งานบูรณะทุกแบบเป็นชิ้นงานที่ต้องดูแลและตรวจเป็นระยะ และไม่ได้ทำให้ฟันกลับเหมือนเดิมทุกอย่าง แต่ช่วยปกป้องฟันที่เหลือและฟื้นการใช้งาน
เมื่อไรถึงบูรณะทั้งปาก
บูรณะฟันทั้งปาก คือการวางแผนฟื้นฟูฟัน การสบฟัน และรอยยิ้มไปพร้อมกันเป็นแผนเดียว แทนการซ่อมทีละซี่ที่ไม่เชื่อมโยงกัน หมอมักพิจารณาเมื่อ
- ฟันสึกหลายซี่ ทั้งฟันหน้าและฟันกราม ไม่ใช่ซี่เดียว
- สึกถึงเนื้อฟันและมีอาการ เช่น เสียวหรือเคี้ยวไม่สะดวก
- รู้สึกว่าการสบฟันเตี้ยลง ฟันบนล่างสบกันไม่เหมือนเดิม
- อุดฟันหรือครอบฟันเก่าหลายซี่เสื่อม บิ่น หรือต้องเปลี่ยน
- ฟันหน้าสั้นจนกระทบรอยยิ้ม
- ซ่อมทีละซี่แล้วยังแตกหรือสึกซ้ำ
ที่สำคัญคือ บูรณะทั้งปากไม่ใช่ปลายทางของทุกคนที่ฟันสึก ถ้าคุณสึกเล็กน้อย ส่วนใหญ่ไม่ต้องคิดถึงขั้นนี้ และถ้าฟันหายไปทั้งขากรรไกร จะเป็นเรื่องของ ฟันที่หายไปทั้งปาก ซึ่งมีแนวทางต่างกัน อ่านเรื่องการสบฟันที่ การสบฟัน ขากรรไกร
บูรณะทั้งปากทำอย่างไร
ลำดับโดยทั่วไปตามหน้าบริการของคลินิก หมอจะบอกว่าแผนของคุณใช้ขั้นตอนไหนบ้าง
- ตรวจทั้งปาก ดูฟัน เหงือก ข้อต่อขากรรไกร และการสบฟัน
- เอกซเรย์และภาพ 3 มิติ ถ่ายเท่าที่จำเป็น เมื่อต้องดูรากฟัน กระดูก หรือขากรรไกร
- สแกนและถ่ายภาพ สแกนในช่องปาก ถ่ายรูป และออกแบบรอยยิ้มดิจิทัลเมื่อความสวยเป็นเรื่องสำคัญ
- แบบจำลองฟันและแว็กซ์อัป ขึ้นรูปร่างฟันที่วางแผนบนแบบจำลอง เพื่อให้คุณเห็นรูปร่างที่จะเปลี่ยนก่อนลงมือ
- สร้างฐานให้แข็งแรง รักษาเหงือก รากฟัน ถอนฟันที่เกินซ่อม และใส่รากเทียมเมื่อวางแผนไว้
- ฟันชั่วคราวทดลองใส่ ใช้งานช่วงหนึ่งเพื่อเช็กการเคี้ยว การพูด ความสบาย และหน้าตา ก่อนทำงานถาวร
- ฟันถาวร ครอบฟัน ออนเลย์ วีเนียร์ สะพานฟัน หรือส่วนบนรากเทียม ตามที่วางแผนไว้ ใส่เป็นระยะ
- ปกป้องและดูแลต่อเนื่อง มักได้เฝือกสบฟันเพื่อปกป้องงานใหม่ พร้อมตรวจเช็กและขูดหินปูนตามนัด
ถ้าคุณนอนกัดฟันมาก่อน เฝือกสบฟันหลังทำงานเสร็จเป็นส่วนสำคัญ เพราะช่วยปกป้องทั้งฟันเดิมและงานใหม่ เฝือกสบฟันต่างจากอุปกรณ์แก้กรน อ่านที่ เฝือกสบฟันกับ MAD
งานแบบนี้มักใช้หลายนัดในช่วงหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน เพราะบางขั้นต้องรอแผลหายและช่วงทดลองฟันชั่วคราวต้องใช้เวลา หมอจะให้ตารางนัดหลังตรวจ ถ้าคุณมาจากต่างจังหวัดหรือต่างประเทศ แผนอาจต้องมาหลายรอบ ส่งผลเอกซเรย์และรูปถ่ายล่วงหน้าให้หมอดูได้ ดู ผู้ป่วยต่างประเทศ ค่าใช้จ่ายดูที่หมวด ราคา ความงาม และ วิธีคิดค่าบริการ หมอแจ้งแผนและค่าใช้จ่ายทั้งหมดก่อนเริ่มทุกครั้ง
ปกป้องฟันที่เหลือ
เคลือบฟันที่หายไปแล้วไม่งอกกลับ สิ่งที่ทำได้คือปกป้องส่วนที่เหลือ
- ลดเครื่องดื่มเปรี้ยวและการจิบทั้งวัน ดื่มรวดเดียวหรือใช้หลอด แล้วบ้วนน้ำเปล่า
- ไม่แปรงฟันทันทีหลังกินหรือดื่มของเปรี้ยว รอสักครู่
- แปรงขนนุ่ม แปรงเบามือ ใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์
- ถ้ามีกรดไหลย้อนหรืออาเจียนบ่อย ปรึกษาแพทย์
- ถ้านอนกัดฟัน ปรึกษาหมอเรื่องเฝือกสบฟัน
- มาตรวจและขูดหินปูนตามนัด ให้หมอเทียบรอยสึกเป็นระยะ
เตรียมคำถามไปหาหมอ
- ฟันของฉันสึกจากอะไร กัดฟัน กรด หรือแปรงฟัน
- ซี่ไหนแค่เฝ้าดู ซี่ไหนควรซ่อมตอนนี้
- ถ้าซ่อม มีทางเลือกอะไรบ้าง ข้อดีข้อเสียของแต่ละแบบเป็นอย่างไร จะเสียเนื้อฟันเพิ่มแค่ไหน
- ฉันควรใส่เฝือกสบฟันไหม
- ต้องดูแลอะไรเพิ่ม และต้องมาตรวจบ่อยแค่ไหน
- ถ้าต้องบูรณะทั้งปาก ต้องมากี่นัด และแต่ละขั้นตอนทำอะไร
คำถามที่พบบ่อย
ฟันสึกต้องรักษาทุกคนไหม
ไม่ สึกเล็กน้อยไม่มีอาการ มักแค่เฝ้าดูและปรับนิสัย ที่ต้องรักษาคือซี่ที่สึกมาก เสียว บิ่น หรือกระทบการเคี้ยวและรอยยิ้ม
ฟันกร่อนกับฟันผุต่างกันอย่างไร
ฟันผุเกิดจากเชื้อโรคย่อยน้ำตาลเป็นกรด เป็นรูหรือจุดดำ ส่วนฟันกร่อนเกิดจากกรดโดยตรง ผิวฟันบางและเป็นแอ่งกว้าง ๆ ไม่ได้เป็นรูลึก หมอแยกได้ตอนตรวจ
แปรงฟันแรงทำให้ฟันสึกไหม
ได้ โดยเฉพาะที่คอฟัน ลองเปลี่ยนเป็นแปรงขนนุ่มและแปรงเบามือ
กรดไหลย้อนทำให้ฟันสึกไหม
ได้ กรดจากกระเพาะทำให้ฟันกร่อน โดยเฉพาะด้านใน ควรปรึกษาแพทย์ควบคู่กับทันตแพทย์
ซ่อมฟันที่สึกให้กลับเหมือนเดิมได้ไหม
เคลือบฟันที่หายไปไม่งอกกลับ แต่เสริมรูปร่างและปกป้องด้วยคอมโพสิต อินเลย์ ออนเลย์ วีเนียร์ หรือครอบฟันได้ ซึ่งฟื้นการใช้งานและความสวย ไม่ได้ทำให้เหมือนเดิมทุกอย่าง
ใส่เฝือกสบฟันแล้วจะหยุดสึกไหม
เฝือกช่วยปกป้องฟันจากแรงบดกัดได้ แต่ไม่ได้ทำให้นิสัยกัดฟันหายไปเอง และไม่ได้ป้องกันกรดที่ทำให้ฟันกร่อน
บูรณะฟันทั้งปากใช้เวลานานไหม กี่นัด
มักหลายนัดในช่วงสัปดาห์ถึงเดือน ขึ้นกับแผน หมอให้ตารางหลังตรวจ
เสียวฟันเพราะผิวสึก มีวิธีช่วยไหม
มี เช่น สารลดเสียว เคลือบฟลูออไรด์ และเลเซอร์ช่วยลดเสียวที่เนื้อฟันโผล่ได้ในหลายคน ผลแต่ละคนไม่เท่ากัน และต้องแก้ต้นเหตุควบคู่ไปด้วย
สรุป
ฟันสึกเล็กน้อยพบได้ทั่วไป และหลายรายแค่เฝ้าดูและแก้ต้นเหตุ ถ้าสึกมาก เสียว บิ่น หรือกระทบการเคี้ยวและรอยยิ้ม มีทางเลือกตั้งแต่อุดเสริม ครอบฟัน วีเนียร์ ไปจนถึงบูรณะทั้งปาก ซึ่งเป็นปลายทางของส่วนน้อยเท่านั้น เคลือบฟันที่หายไปไม่งอกกลับ จึงเน้นปกป้องฟันที่เหลือ
ไม่แน่ใจว่าตัวเองอยู่แบบไหน มาให้หมอดูได้เลย นัดหมายได้ ที่ กิจจาคลินิกทันตกรรม โทร +66 53 200 201 ทัก LINE @kitchaclinic หรือ WhatsApp +66 91 797 7888 ดูข้อมูลบริการที่ บูรณะฟันทั้งปาก และ วีเนียร์ครอบฟัน
คลินิกเปิดทุกวัน 09:00–20:00 น. ยกเว้น 31 ธันวาคม 1 มกราคม และ 13–15 เมษายน เดินเข้ามาได้ ทันตแพทย์ดูแลคนไข้ตามเวลานัดก่อน จึงอาจต้องรอสักพัก การนัดล่วงหน้าจะได้เวลาที่แน่นอน
ที่มา
- Aránguiz et al. ข้อแนะนำเกณฑ์ BEWE สำหรับประเมินฟันกร่อน, British Dental Journal ปี 2020
- Wetselaar et al. แนวทางประเมินฟันสึก TWES 2.0, Journal of Oral Rehabilitation ปี 2020
- Loomans et al. ฉันทามติยุโรปเรื่องฟันสึกรุนแรง, Journal of Adhesive Dentistry ปี 2017
- งานทบทวนเรื่องกรดไหลย้อน (Chatzidimitriou ปี 2023), น้ำลายกับฟันสึก (Madariaga ปี 2023), ปัจจัยเสี่ยงฟันกร่อน (Marschner ปี 2024)
- Healthdirect Australia เรื่องฟันกร่อน และ NIDCR เรื่องปากแห้ง
- ประสบการณ์การให้บริการของคลินิก