ตรวจทานเนื้อหาโดย ทพ.ภวัคร์ ตั้งทางธรรม — ทันตแพทยศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ · ปริญญาโททันตกรรมบูรณะเพื่อความสวยงามและทันตกรรมรากเทียม (หลักสูตรนานาชาติ) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย · ตรวจทานล่าสุด 2026-10-16

ผู้หญิงยิ้มถือแอปเปิลเขียวกลางแจ้ง — ภาพ: Roman Odintsov / Pexels (Pexels License)

เอาลิ้นแตะฟันกรามแล้วรู้สึกว่ามีรูเล็ก ๆ ส่องกระจกแล้วเห็นจุดดำ หรือเศษอาหารติดซอกเดิมทุกครั้งที่กิน จากนั้นคำถามก็ตามมาเป็นชุด แค่อุดพอไหม ต้องรักษารากหรือเปล่า แล้วที่เคยปวดเมื่อสัปดาห์ก่อน แปลว่าสายไปแล้วหรือยัง

ข่าวดีก่อน ฟันผุจำนวนมากถูกพบตอนที่เส้นประสาทในฟันยังแข็งแรงดี ฟันกลุ่มนี้มักจบด้วยการอุดฟันในการมาครั้งเดียว และแม้ฟันผุจะลึกถึงโพรงประสาทแล้ว การรักษารากฟันก็เป็นวิธีมาตรฐานที่ช่วยเก็บฟันธรรมชาติของคุณไว้ได้ บางกรณียังเก็บเนื้อเยื่อโพรงประสาทบางส่วนให้มีชีวิตต่อได้ด้วย สิ่งที่ตัดสินว่าต้องรักษาแบบไหน ไม่ใช่ขนาดรูที่มองเห็น แต่เป็นความลึกของรอยผุ และการตอบสนองของโพรงประสาทข้างใน

บทความนี้ช่วยให้คุณอ่านสัญญาณของฟันตัวเองได้ก่อนไปพบทันตแพทย์ ในนี้มีเช็กลิสต์สั้น ๆ ตารางระยะของฟันผุตั้งแต่จุดขาวขุ่นจนถึงฝีหนอง ตารางลักษณะอาการปวดและความหมาย เกณฑ์ที่ทันตแพทย์ใช้เลือกระหว่างอุดฟัน อินเลย์ ครอบฟัน หรือรักษาราก วิธีดูแลระหว่างรอนัด ความเชื่อที่พบบ่อย และขั้นตอนจริงที่คลินิก

สรุปสั้น ๆ: ฟันผุที่เป็นรูแล้วไม่หายเอง แต่ยิ่งรักษาเร็ว การรักษายิ่งง่าย ถ้าเสียวแปล๊บเวลาโดนของเย็นหรือของหวานแล้วหายเร็ว มักแปลว่าโพรงประสาทยังดี การอุดฟันอาจเพียงพอ ถ้าปวดค้างนาน ปวดจนตื่นกลางดึก ปวดเวลากัด หรือมีเหงือกบวม มักแปลว่าการอักเสบถึงโพรงประสาทแล้ว อาจต้องรักษารากฟัน คำตอบที่แน่นอนต้องมาจากการตรวจและเอกซเรย์

ฟันผุแบบนี้ ต้องทำอะไร

มักแค่อุดฟัน นัดตรวจเร็ว ๆ นี้

เห็นหรือคลำเจอรูเล็ก จุดดำ หรือขอบฟันคม แต่ไม่ปวด
ของเย็น หวาน หรือเปรี้ยว ทำให้เสียวแปล๊บสั้น ๆ แล้วหายภายในไม่กี่วินาที
เศษอาหารติดซอกเดิมบ่อย ๆ หรือไหมขัดฟันขาดตรงจุดเดิม
วัสดุอุดเดิมมีเส้นดำรอบขอบ หรือบิ่นไปเล็กน้อย

อาจถึงโพรงประสาท ควรนัดภายในไม่กี่วัน

ดื่มร้อนหรือเย็นแล้วปวดค้างนาน แม้กลืนไปแล้ว
ปวดตุบ ๆ ขึ้นมาเองโดยไม่ได้กินอะไร หรือปวดจนตื่นกลางดึก
กัดลงไปหรือเคาะฟันซี่นั้นแล้วเจ็บ
บอกไม่ถูกว่าปวดซี่ไหน ปวดร้าวไปหู ขมับ หรือฟันซี่อื่น
เคยปวดมากแล้วจู่ ๆ ก็เงียบไป แต่ฟันซี่นั้นสีคล้ำลง

ควรพบทันตแพทย์วันนี้ หรือไปโรงพยาบาลถ้าอาการรุนแรง

มีเหงือกบวม ตุ่มหนองที่แตกแล้วมีน้ำไหล หรือรสชาติแปลก ๆ ใกล้ฟันซี่นั้น
แก้มหรือขากรรไกรบวม หรือมีไข้
บวมลามขึ้นไปทางตาหรือลงไปที่คอ กลืนหรือหายใจลำบาก: ไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลทันที

รายการเหล่านี้เป็นแนวทาง ไม่ใช่การวินิจฉัย ฟันที่ผุลึกอาจไม่มีอาการอะไรเลย และฟันที่เสียวก็อาจมีสาเหตุอื่นที่ไม่ใช่ฟันผุ เช่น ฟันร้าว หรือเคลือบฟันสึก

ฟันผุเกิดจากอะไร ทำไมรูถึงลึกขึ้น

ฟันมี 3 ชั้น ชั้นนอกสุดคือเคลือบฟัน ซึ่งแข็งมากและไม่มีเส้นประสาท ถัดเข้าไปคือเนื้อฟัน ซึ่งนิ่มกว่าและมีท่อเล็ก ๆ จำนวนมากที่ส่งความรู้สึกเข้าไปด้านใน ตรงกลางคือโพรงประสาทฟัน เป็นเนื้อเยื่ออ่อนที่มีเส้นประสาทและหลอดเลือด ยาวจากตัวฟันลงไปถึงปลายรากแต่ละราก

ภาพประกอบภาพตัดขวางฟันกรามพร้อมหมายเลข: เคลือบฟัน เนื้อฟัน โพรงประสาทฟัน เหงือก และกระดูกขากรรไกร — ชั้นของฟันกราม: 1 เคลือบฟัน เปลือกแข็งด้านนอก 2 เนื้อฟัน 3 โพรงประสาทที่มีเส้นประสาทและหลอดเลือด ยาวลงไปถึงปลายราก 4 เหงือก 5 กระดูกขากรรไกร

ฟันผุเริ่มจากคราบจุลินทรีย์ ซึ่งเป็นแผ่นเหนียวของเชื้อแบคทีเรียที่เกิดบนฟันทุกวัน เมื่อเรากินหรือดื่มน้ำตาลและแป้งที่หมักได้ แบคทีเรียจะสร้างกรดที่ดึงแร่ธาตุออกจากเคลือบฟัน ระหว่างมื้อ น้ำลายและฟลูออไรด์จะช่วยคืนแร่ธาตุกลับเข้าไป ฟันจะผุเมื่อการสูญเสียแร่ธาตุชนะซ้ำแล้วซ้ำเล่า ต่อเนื่องเป็นสัปดาห์และเป็นเดือน

ความถี่ของการกินหวานจึงสำคัญพอ ๆ กับปริมาณ ของว่างหวานหรือเครื่องดื่มหวานแต่ละครั้งเริ่มการโจมตีด้วยกรดรอบใหม่ การจิบกาแฟหวานทั้งบ่ายจึงทำให้ฟันโดนกรดต่อเนื่องหลายชั่วโมง เอกสารวิชาการของกรมอนามัยสำหรับทันตบุคลากรนับการกินของว่างหรือเครื่องดื่มรสหวานมากกว่าวันละ 2 ครั้ง เป็นความเสี่ยงต่อฟันผุ

ระยะแรก เคลือบฟันจะเป็นจุดขาวขุ่นโดยยังไม่เป็นรู ระยะนี้ยังย้อนกลับได้ด้วยฟลูออไรด์และการทำความสะอาดที่ดีขึ้น เมื่อผิวฟันยุบเป็นรูแล้ว รูนั้นจะเก็บเชื้อไว้ในที่ที่ขนแปรงเข้าไม่ถึง และจะไม่ปิดเอง เมื่อฟันผุถึงเนื้อฟัน มักลามเร็วขึ้นเพราะเนื้อฟันนิ่มกว่าเคลือบฟัน ถ้าลึกต่อไปอีก เชื้อจะถึงโพรงประสาท โพรงประสาทจะอักเสบ และสุดท้ายอาจตายและติดเชื้อจนเกิดหนองที่ปลายราก

ฟันผุพบได้บ่อยมาก องค์การอนามัยโลกระบุว่าฟันแท้ผุที่ยังไม่ได้รักษาเป็นภาวะสุขภาพที่พบบ่อยมากทั่วโลก ในสหรัฐอเมริกา ผู้ใหญ่ช่วงอายุ 20 ถึง 64 ราว 1 ใน 5 คน มีฟันผุที่ยังไม่ได้รักษาอย่างน้อย 1 ซี่ การมีฟันผุจึงไม่ใช่เรื่องน่าอาย สิ่งสำคัญคือพบให้เร็ว ตอนที่การรักษายังง่าย

ฟันผุมีกี่ระยะ แต่ละระยะรักษาอย่างไร

ทันตแพทย์แบ่งฟันผุตามความลึกที่ลามเข้าไปในตัวฟัน ตารางด้านล่างใช้การแบ่ง 5 ระยะตามคู่มือสำหรับคนไข้ เช่น ของ Cleveland Clinic ช่องการรักษาคือสิ่งที่มักเหมาะ ทันตแพทย์จะยืนยันหลังตรวจ

ภาพประกอบฟันผุ 5 ระยะในฟันกราม: จุดขาว รูเล็กในเคลือบฟัน ผุถึงเนื้อฟัน ผุถึงโพรงประสาท และติดเชื้อที่ปลายราก — ฟันผุลุกลามอย่างไร: 1 จุดขาวบนเคลือบฟัน 2 เป็นรูเล็กในเคลือบฟัน 3 ผุลามถึงเนื้อฟัน 4 ผุถึงโพรงประสาท 5 ติดเชื้อที่ปลายราก

ระยะ	สังเกตเห็นอะไร	การรักษาที่มักเหมาะ
1. เคลือบฟันเริ่มสูญเสียแร่ธาตุ	จุดขาวขุ่น ยังไม่เป็นรู ไม่ปวด	ฟลูออไรด์ แปรงฟันให้ดีขึ้น ลดความถี่ของหวาน และตรวจซ้ำนัดถัดไป
2. ผุทะลุเคลือบฟัน	รูเล็กหรือจุดสีน้ำตาลอ่อน มักไม่ปวด	อุดฟันขนาดเล็ก บางครั้งเคลือบปิดหรือเฝ้าดูถ้าผิวฟันยังไม่แตก
3. ผุถึงเนื้อฟัน	เห็นรูชัด สีน้ำตาลเข้มขึ้น เสียวสั้น ๆ เวลาโดนเย็นหรือหวาน	อุดฟัน ถ้ารูใหญ่ อินเลย์ ออนเลย์ หรือครอบฟัน อาจปกป้องฟันได้ดีกว่า
4. ผุถึงโพรงประสาท	ปวดค้าง ปวดกลางคืน ปวดเวลากัด รอยผุอาจเป็นสีน้ำตาลเข้มหรือดำ	รักษารากฟัน แล้วมักต่อด้วยครอบฟันหรือออนเลย์ บางกรณีรักษาแบบเก็บโพรงประสาทบางส่วนให้มีชีวิต
5. ติดเชื้อเป็นหนองที่ปลายราก	เหงือกบวม ตุ่มหนองบนเหงือก รสชาติแปลก ปวดเวลากัด บางครั้งกลับไม่ปวดแล้ว	ระบายหนองและรักษารากฟัน หรือถอนฟันถ้าเก็บไว้ไม่ได้

ฟันผุในชั้นเคลือบฟันมักไม่ปวดเลย และฟันผุในชั้นเนื้อฟันหลายซี่ก็แค่เสียวชั่วคราว การตรวจฟันสม่ำเสมอพร้อมเอกซเรย์ฟิล์มเล็กจึงช่วยพบฟันผุระหว่างซอกฟันหรือใต้วัสดุอุดเดิม ที่มองไม่เห็นและไม่รู้สึก

อาการฟันผุ ปวดแบบไหน บอกอะไร

สิ่งที่บอกได้มากที่สุดเมื่ออยู่บ้าน ไม่ใช่ว่าปวดแรงแค่ไหน แต่เป็นลักษณะของอาการปวด ทันตแพทย์แยกโพรงประสาทที่แค่ระคายเคืองแต่ยังกลับมาปกติได้ ซึ่งเรียกว่าโพรงประสาทอักเสบแบบผันกลับได้ ออกจากโพรงประสาทที่กลับมาไม่ได้แล้ว เรียกว่าแบบผันกลับไม่ได้ ความต่างอยู่ที่ปวดค้างนานแค่ไหนหลังโดนสิ่งกระตุ้น และปวดขึ้นมาเองหรือไม่

ลักษณะอาการปวด	มักบอกอะไร	ควรทำอย่างไร
ไม่ปวด เห็นแค่รูหรือจุด	ผุในเคลือบฟันหรือเนื้อฟัน โพรงประสาทมักยังดี	นัดตรวจในไม่กี่สัปดาห์
เสียวแปล๊บเวลาโดนเย็นหรือหวาน แล้วหายในไม่กี่วินาที	โพรงประสาทระคายเคือง แต่ยังกลับมาปกติได้เมื่อกำจัดรอยผุ	นัดเร็ว ๆ นี้ มักอุดฟันได้
ปวดเวลาโดนร้อนหรือเย็น แล้วปวดค้างนานกว่าไม่กี่วินาที	การอักเสบลึกเข้าไปในโพรงประสาทแล้ว	นัดภายในไม่กี่วัน อาจต้องรักษารากหรือรักษาโพรงประสาท
ปวดตุบ ๆ ขึ้นมาเอง หรือปวดจนตื่นกลางดึก	โพรงประสาทที่มักกลับมาปกติไม่ได้แล้ว	นัดภายในไม่กี่วัน ถ้าปวดมากขอคิวเร็วขึ้น
ปวดเวลากัดหรือเคาะฟัน	การอักเสบรอบปลายราก หรือบางครั้งเป็นฟันร้าว	เคี้ยวอีกข้างไว้ก่อน และนัดภายในไม่กี่วัน
เคยปวดมาก แล้วจู่ ๆ หายเงียบ	โพรงประสาทอาจตายแล้ว การติดเชื้ออาจลามต่อแบบเงียบ ๆ	ยังควรนัดตรวจ ฟันซี่นี้ต้องถ่ายเอกซเรย์
เหงือกหรือหน้าบวม มีตุ่มหนองบนเหงือก มีไข้	ฝีหนองจากฟัน	วันนี้ ถ้าบวมลาม หายใจหรือกลืนลำบาก ไปโรงพยาบาล

อาการปวดหลอกได้ ฟันกรามบนอาจทำให้รู้สึกเหมือนปวดฟันล่างหรือปวดไซนัส และโพรงประสาทที่กำลังตายอาจหยุดปวด ทั้งที่การติดเชื้อยังดำเนินอยู่ ใช้ตารางนี้ช่วยตัดสินว่าควรมาเร็วแค่ไหน แล้วให้การตรวจเป็นตัวตัดสินวิธีรักษา

อุดได้ หรือต้องรักษาราก ทันตแพทย์ดูจากอะไร

ทันตแพทย์จะนำข้อมูลหลายอย่างมาประกอบกัน ไม่มีสัญญาณใดสัญญาณเดียวที่ตัดสินได้ ฟันผุ 2 ซี่ที่ส่องกระจกแล้วดูเหมือนกัน จึงอาจต้องรักษาต่างกัน

ทันตแพทย์ตรวจฟันคนไข้ โดยมีภาพเอกซเรย์พานอรามิกบนจอด้านหลัง — ภาพ: กิจจาคลินิกทันตกรรม

สิ่งที่ทันตแพทย์ตรวจ

อาการของคุณ: ปวดสั้นหรือปวดค้าง ปวดขึ้นเองไหม และกัดแล้วเจ็บไหม
ความลึกของรอยผุในภาพเอกซเรย์ และมีความผิดปกติรอบปลายรากหรือไม่
การเคาะและการกัดทดสอบ และดูเหงือกข้างฟันว่าบวมไหม
ทดสอบความมีชีวิตของโพรงประสาทเมื่อจำเป็น
เนื้อฟันดีเหลือรอบรูผุมากแค่ไหน และมีรอยร้าวหรือไม่
สิ่งที่เห็นจริงเมื่อกำจัดรอยผุออก บางครั้งคำตอบสุดท้ายชัดเจนระหว่างรักษา ถ้าต้องเปลี่ยนแผน ทันตแพทย์จะอธิบายก่อนทำต่อ

เมื่อไรแค่อุดฟันก็พอ

การอุดฟันเหมาะเมื่อรอยผุยังไม่ถึงโพรงประสาท และโพรงประสาทยังดีหรือแค่ระคายเคืองเล็กน้อย แนวทางปัจจุบันจากกลุ่มผู้เชี่ยวชาญด้านฟันผุระดับนานาชาติแนะนำให้กำจัดรอยผุแบบเลือกเฉพาะส่วน คือเอาออกให้พอที่จะปิดรูได้แน่นและวัสดุอุดอยู่ได้นาน แต่เก็บชั้นที่ลึกที่สุดใกล้โพรงประสาทไว้ ถ้าการเอาออกเสี่ยงทำให้โพรงประสาทเปิด เป้าหมายคือรักษาโพรงประสาทให้แข็งแรงและให้ฟันยังแข็งแรง

ถ้ารูผุใหญ่และผนังฟันเหลือบาง การอุดขนาดใหญ่อาจปกป้องฟันได้ไม่ดี อินเลย์ ออนเลย์ หรือครอบฟัน อาจเป็นวิธีบูรณะที่เหมาะกว่า แม้โพรงประสาทจะยังดีอยู่

เมื่อไรต้องรักษารากฟัน

มักต้องรักษารากฟันเมื่อโพรงประสาทกลับมาปกติไม่ได้หรือตายไปแล้ว เช่น ปวดค้าง ปวดขึ้นเอง ปวดเวลากัด มีตุ่มหนองหรือเหงือกบวม หรือภาพเอกซเรย์เห็นความผิดปกติรอบปลายราก การรักษาคือการนำเนื้อเยื่อโพรงประสาทที่อักเสบหรือติดเชื้อออก ทำความสะอาดและขยายคลองรากภายในราก แล้วอุดปิดให้แน่น เพื่อให้ฟันซี่นั้นยังอยู่ในปากและใช้งานได้ต่อ

ทางสายกลาง: เก็บโพรงประสาทบางส่วนให้มีชีวิต

ระหว่างการอุดฟันกับการรักษารากฟันเต็มรูปแบบ ยังมีการรักษาที่มุ่งเก็บโพรงประสาทให้มีชีวิต เรียกว่าการรักษาเนื้อเยื่อในแบบคงความมีชีวิต หนึ่งในนั้นคือการตัดโพรงประสาทฟันบางส่วน (pulpotomy) คือนำเฉพาะส่วนที่อักเสบในตัวฟันออก แล้วปิดส่วนที่ยังดีด้านล่างด้วยวัสดุที่เข้ากับเนื้อเยื่อ สมาคมวิทยาเอ็นโดดอนต์แห่งยุโรปสนับสนุนการเก็บโพรงประสาทที่ยังดีไว้เมื่อทำได้ และโรงพยาบาลทันตกรรมของคณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้จัดทำคู่มือการรักษาวิธีนี้ในฟันแท้ งานทบทวนอย่างเป็นระบบพบว่าการตัดโพรงประสาทบางส่วนในฟันที่มีอาการแบบผันกลับไม่ได้ ได้ผลดีในการติดตามที่ 12 และ 36 เดือน แต่ระบุว่างานวิจัยยังมีขนาดเล็กและมีความเสี่ยงต่ออคติสูง ฟันของคุณเหมาะกับวิธีนี้หรือไม่ ขึ้นกับสิ่งที่ทันตแพทย์ตรวจพบ

เปรียบเทียบทางเลือก

ทางเลือก	มักเหมาะเมื่อ	ควรรู้
อุดฟันสีเหมือนฟัน	รูผุเล็กถึงปานกลาง โพรงประสาทยังดี	ส่วนใหญ่เสร็จในครั้งเดียว ฉีดยาชาเมื่อรอยผุลึก
อินเลย์ ออนเลย์ หรือครอบฟัน	รูผุใหญ่ ปุ่มฟันแตก หรือผนังฟันบาง	ชิ้นงานจากแลปต้องมาอีกครั้งเพื่อยึด
รักษาโพรงประสาทแบบเก็บให้มีชีวิต	ผุลึก แต่โพรงประสาทบางส่วนยังดี	ตัดสินระหว่างรักษา และติดตามผลด้วยเอกซเรย์
รักษารากฟัน แล้วทำครอบฟันหรือออนเลย์	โพรงประสาทกลับมาไม่ได้ ตายแล้ว หรือติดเชื้อ	เก็บฟันธรรมชาติไว้ได้ มาครั้งเดียวหรือหลายครั้งตามฟันแต่ละซี่
ผ่าฟันคุด	ฟันที่บูรณะต่อไม่ได้ หรือเมื่อคุณเลือกไม่เก็บฟัน	ช่องว่างมักต้องใส่ฟันทดแทนภายหลัง เช่น รากฟันเทียม สะพานฟัน หรือฟันปลอม

ตั้งแต่เจอรู จนรักษาเสร็จ ทำอะไรบ้าง

ทันตแพทย์รักษาฟันใต้กล้องจุลทรรศน์ทันตกรรม — ภาพ: กิจจาคลินิกทันตกรรม

วันนี้

ส่องดูฟันในที่สว่าง จดว่าเป็นฟันซี่ไหน และอะไรทำให้ปวด
นัดตรวจฟัน ถ้าปวดค้าง ปวดกลางคืน หรือปวดเวลากัด ขอนัดภายในไม่กี่วัน
แปรงฟันซี่นั้นต่อไปเบา ๆ ด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ แล้วบ้วนฟองทิ้งโดยไม่ต้องกลั้วน้ำมาก

ระหว่างรอนัด

เคี้ยวอีกข้าง เลี่ยงอาหารร้อนจัด เย็นจัด เหนียว หรือแข็ง ด้านฟันซี่นั้น
ลดของว่างและเครื่องดื่มหวานระหว่างมื้อ
ถ้าเศษอาหารติดในรู บ้วนน้ำเบา ๆ หลังกิน อย่าใช้ไม้จิ้มฟันหรือของแหลมแคะ
ถ้าปวด ใช้ยาแก้ปวดที่ซื้อได้เองตามฉลาก อย่าวางยาแอสไพรินหรือยาเม็ดอื่นบนเหงือก เพราะทำให้เหงือกเป็นแผลไหม้ได้
ยาฆ่าเชื้อไม่ได้รักษาฟันผุ อย่ากินยาฆ่าเชื้อที่เหลือจากครั้งก่อนเอง

วันนัดและหลังจากนั้น

ตรวจและเอกซเรย์: ทันตแพทย์ดูว่าผุลึกแค่ไหน แล้วอธิบายทางเลือกและค่ารักษาก่อนเริ่ม
ถ้าเป็นการอุดฟัน: ส่วนใหญ่เสร็จในการมาครั้งเดียว
ถ้าเป็นการรักษาราก: ทำความสะอาดคลองรากในครั้งเดียวหรือหลายครั้ง ใส่ยาและวัสดุอุดชั่วคราวระหว่างนัดเมื่อจำเป็น
2–3 วันแรกหลังรักษาราก: ฟันอาจเจ็บเวลาเคี้ยว ให้เคี้ยวอีกข้างจนกว่าจะบูรณะถาวรเสร็จ
บูรณะขั้นสุดท้าย: ฟันกรามที่รักษารากแล้วส่วนใหญ่ทำครอบฟันหรือออนเลย์ เพื่อป้องกันฟันแตก
ติดตามผล: ตรวจฟันสม่ำเสมอ และเอกซเรย์เมื่อทันตแพทย์ต้องการดูการหายของกระดูกรอบปลายราก

ความเชื่อเรื่องฟันผุและรักษาราก

ความเชื่อ	ความจริง
ไม่ปวด แปลว่ายังไม่ต้องรักษา	ฟันผุระยะแรกและปานกลางมักไม่ปวด การรักษาก่อนปวดมักได้รอยอุดเล็กกว่าและง่ายกว่า
หายปวดแล้ว แปลว่าฟันหายแล้ว	โพรงประสาทที่ตายอาจหยุดปวด ทั้งที่การติดเชื้อยังลามอยู่ที่ปลายราก ฟันซี่นั้นยังต้องตรวจ
กินยาฆ่าเชื้อแล้วฟันผุจะหาย	ยาฆ่าเชื้อกำจัดรอยผุหรือทำความสะอาดโพรงประสาทที่ติดเชื้อไม่ได้ ทันตแพทย์ใช้เฉพาะบางสถานการณ์ ควบคู่กับการรักษาฟัน
รักษารากเจ็บกว่าถอนฟัน	การรักษารากทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่ สมาคมเอ็นโดดอนต์อเมริกันเทียบว่าใกล้เคียงกับการอุดฟันทั่วไป หลังรักษาฟันอาจเจ็บไม่กี่วัน
ถอนทิ้งง่ายกว่า จบปัญหา	ถอนฟันแล้วจะเหลือช่องว่าง ซึ่งมักต้องใส่รากฟันเทียม สะพานฟัน หรือฟันปลอมภายหลัง การเก็บฟันธรรมชาติช่วยให้เคี้ยวได้ตามธรรมชาติและช่วยฟันข้างเคียง
ฟันที่รักษารากแล้วตายแล้ว ไม่ต้องดูแล	ฟันซี่นั้นยังยึดอยู่ในขากรรไกรด้วยกระดูกและเหงือก และยังผุซ้ำได้ที่ขอบวัสดุอุดหรือครอบฟัน จึงต้องแปรงและตรวจเหมือนฟันซี่อื่น
อุดแล้ว ฟันจะไม่ผุอีก	ฟันผุใหม่เริ่มได้ที่ขอบวัสดุอุด โดยเฉพาะเมื่อยังมีคราบจุลินทรีย์และกินหวานบ่อย การป้องกันจึงช่วยฟันที่อุดแล้วด้วย

เมื่อไรควรพบหมอโดยเร็ว

ฟันผุส่วนใหญ่รอนัดตามปกติได้ แต่มีบางสัญญาณที่บอกว่าการติดเชื้ออาจลามออกนอกตัวฟัน ซึ่งควรจัดการภายในวันนั้น

เหงือก แก้ม หรือขากรรไกรบวม หรือมีตุ่มหนองบนเหงือกที่มีน้ำไหลออก
มีไข้ หรือรู้สึกไม่สบายตัวร่วมกับปวดฟัน
ปวดมากจนยาแก้ปวดที่กินตามฉลากเอาไม่อยู่
บวมลามขึ้นไปทางตาหรือลงไปที่คอ อ้าปาก กลืน หรือหายใจลำบาก ให้ไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลทันที

คลินิกเปิดทุกวัน 09:00–20:00 น. ติดต่อทางโทรศัพท์ LINE หรือ WhatsApp เพื่อขอนัดด่วนเมื่อปวดฟันหรือเหงือกบวมได้

ปวดฟัน ฟันแตก หาหมอฟันด่วน เชียงใหม่

ป้องกันฟันผุซี่ใหม่ และฟันที่อุดแล้ว

การอุดฟันหรือรักษารากซ่อมฟันได้ทีละซี่ แต่สาเหตุที่ทำให้ฟันผุยังอยู่ในปาก นิสัยต่อไปนี้มีคำแนะนำทางสาธารณสุขและงานวิจัยรองรับ

ยาสีฟันบนแปรงสีฟัน พร้อมแปรงฟัน — ภาพ: AS Photography / Pexels (Pexels License)

แปรงฟันวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ องค์การอนามัยโลกแนะนำความเข้มข้น 1000–1500 ppm และงานทบทวนของ Cochrane ยืนยันว่ายาสีฟันผสมฟลูออไรด์ป้องกันฟันผุได้ดีกว่ายาสีฟันที่ไม่มีฟลูออไรด์
บ้วนฟองยาสีฟันทิ้ง ไม่ต้องกลั้วน้ำมาก เพื่อให้ฟลูออไรด์อยู่บนฟันนานขึ้น
ทำความสะอาดซอกฟันทุกวันด้วยไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟัน เพราะฟันผุจำนวนมากเริ่มที่ซอกฟัน
กินของหวานพร้อมมื้ออาหาร และดื่มน้ำเปล่าระหว่างมื้อ
ตรวจฟันสม่ำเสมอ ถ้าฟันผุบ่อย ทันตแพทย์อาจแนะนำเคลือบฟลูออไรด์ที่คลินิก ซึ่งมักทำพร้อมการตรวจฟันและใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที

ตรวจฟันและขูดหินปูน

ตรวจฟันดำที่คลินิก ทำอะไรบ้าง

ทันตแพทย์ตรวจฟันคนไข้ที่ยิ้มและถือกระจกมือ — ภาพ: กิจจาคลินิกทันตกรรม

ที่กิจจาคลินิกทันตกรรม อุดด้วยวัสดุสีเหมือนฟัน คอมโพสิต เซรามิก หรือเรซิน เลือกสีให้เข้ากับฟันของคุณ การรักษารากฟันทำโดยทันตแพทย์ที่ศึกษาต่อด้านเอ็นโดดอนต์ ขั้นตอนเมื่อมาตรวจฟันผุมักเป็นดังนี้

ถ้าเป็นการอุดฟัน

ตรวจและถ่ายเอกซเรย์: ทันตแพทย์ตรวจว่าฟันผุลึกแค่ไหน ถ่ายภาพเอกซเรย์ฟิล์มเล็กหากจำเป็น และอธิบายแผนการรักษาและค่าใช้จ่ายก่อนเริ่ม
กำจัดส่วนที่ผุ: หากผุลึก ทันตแพทย์จะฉีดยาชาเฉพาะที่ ส่วนรอยผุเล็กและตื้นมักไม่ต้องใช้ยาชา
อุดและขัดแต่ง: ใส่คอมโพสิตทีละชั้น ฉายแสงให้แข็งตัว ตกแต่งรูปร่างและขัดเงา แล้วตรวจการสบฟันว่าไม่มีจุดสูง
การอุดฟันส่วนใหญ่ทำเสร็จในการมาครั้งเดียว หากต้องรักษาหลายซี่ ทันตแพทย์จะวางแผนการนัดร่วมกับคุณ

ถ้าเป็นการรักษารากฟัน

วินิจฉัย: ตรวจในช่องปาก ทดสอบการเคาะและการกัด ถ่ายเอกซเรย์ดิจิทัล ทดสอบความมีชีวิตของฟันเมื่อจำเป็น และถ่ายภาพ 3 มิติ CBCT เมื่อคลองรากซับซ้อนหรือสงสัยฟันร้าว
ฉีดยาชาเฉพาะที่และใส่แผ่นยางกันน้ำลาย (rubber dam) ครอบรอบซี่ฟันให้สะอาดและแห้ง คลินิกใช้แผ่นยางกันน้ำลายในการรักษารากฟันทุกเคส
ทำความสะอาดและขยายคลองรากทีละคลอง โดยใช้เครื่องวัดความยาวรากฟันและเอกซเรย์ และใช้กล้องจุลทรรศน์ทันตกรรมเมื่อช่วยให้เห็นคลองรากที่แคบหรือซ่อนอยู่
ใส่ยาระหว่างนัดเมื่อคลองรากต้องใช้เวลามากขึ้น แล้วปิดด้วยวัสดุอุดชั่วคราว
อุดปิดคลองรากให้แน่น แล้ววางแผนบูรณะขั้นสุดท้าย ซึ่งฟันกรามส่วนใหญ่เป็นครอบฟันหรือออนเลย์

ถ้ากังวลเรื่องรังสี: ที่คลินิก เอกซเรย์ในปากเป็นระบบดิจิทัล ใช้แผ่นรับภาพและเซนเซอร์ ซึ่งช่วยลดปริมาณรังสีเมื่อเทียบกับฟิล์ม เครื่อง CBCT Planmeca ProMax มีโหมด Ultra Low Dose ทันตแพทย์เลือกโหมดตามงานของแต่ละคน และถ่ายเอกซเรย์เฉพาะเมื่อจำเป็น

เอกซเรย์ฟัน รังสีมากไหม คลินิกลดปริมาณรังสีอย่างไร

ฟันบางซี่รักษาเสร็จในครั้งเดียว บางซี่ต้องมา 2 ครั้งขึ้นไป ขึ้นกับชนิดฟัน จำนวนคลองราก และความรุนแรงของการติดเชื้อ ทันตแพทย์จะแจ้งแผนการรักษาตั้งแต่ครั้งแรก หากคุณเริ่มรักษารากฟันไว้ที่คลินิกอื่นหรือที่ประเทศของคุณ สามารถมารักษาต่อที่นี่ได้ โปรดนำภาพเอกซเรย์หรือประวัติการรักษาที่มีติดตัวมาด้วย

เมื่อฟันผุลึกแต่โพรงประสาทบางส่วนยังดี ทันตแพทย์อาจปรึกษาเรื่องการตัดโพรงประสาทฟันบางส่วน (pulpotomy) ซึ่งนำเฉพาะส่วนที่อักเสบออก และเมื่อฟันต้องรักษาเหงือก ทำครอบฟัน หรือรากเทียมร่วมด้วย ทันตแพทย์ที่เกี่ยวข้องจะวางแผนร่วมกันภายในคลินิก

อุดฟันสีเหมือนฟัน

รักษารากฟัน เชียงใหม่

ค่าอุดฟันขึ้นกับจำนวนด้านของฟันที่อุด ค่ารักษารากฟันขึ้นกับชนิดของฟัน ทั้งสองอย่างแสดงไว้ในหน้าราคา และทันตแพทย์จะแจ้งรายการเพิ่มเติมให้ทราบก่อนเริ่มรักษา

ดูราคาอุดฟัน อินเลย์ และครอบฟัน

ดูราคารักษารากฟัน

ใช้สิทธิ์ประกันสังคมสำหรับอุดฟันและถอนฟันได้ โดยชำระค่ารักษาที่คลินิก คลินิกออกใบรับรองแพทย์และใบเสร็จ แล้วคุณนำไปเบิกกับประกันสังคมเอง

ถ้าคุณเป็นแบบนี้

ต่อไปนี้เป็นสถานการณ์ตัวอย่าง ไม่ใช่เรื่องของคนไข้จริง เพื่อช่วยให้คุณหาขั้นต่อไปที่เหมาะกับตัวเอง

เจอรูดำเล็ก ๆ ที่ฟันกรามและไม่เคยปวด: นัดตรวจในไม่กี่สัปดาห์ รูเล็กมักเป็นการอุดขนาดเล็ก
ดื่มน้ำเย็นแล้วเสียวแปล๊บ 1–2 วินาทีแล้วหาย: นัดเร็ว ๆ นี้ โพรงประสาทน่าจะยังดี มักแค่อุดฟัน
ดื่มกาแฟร้อนแล้วปวดตื้อค้างหลายนาที และเมื่อคืนปวดจนตื่น: นัดภายในไม่กี่วัน โพรงประสาทอาจได้รับผลแล้ว ทันตแพทย์จะดูว่าต้องรักษารากหรือรักษาโพรงประสาทหรือไม่
ปวดมากอยู่สัปดาห์หนึ่งแล้วเงียบไป ตอนนี้มีตุ่มเล็ก ๆ บนเหงือก: นัดตรวจ ฟันที่เงียบไปแต่มีตุ่มบนเหงือก มักต้องรักษาราก
วัสดุอุดเดิมมีขอบดำ และไหมขัดฟันติด: นัดตรวจ อาจมีฟันผุใหม่ใต้ขอบ และอาจต้องเปลี่ยนวัสดุอุด
มาเที่ยวเชียงใหม่ไม่กี่วันและมีฟันผุ: การอุดฟันส่วนใหญ่เสร็จในครั้งเดียว ถ้าต้องรักษาราก บอกทันตแพทย์เรื่องวันเดินทาง เพื่อวางแผนนัดให้เข้ากับเวลาของคุณ
เริ่มรักษารากไว้ที่อื่น และฟันยังมีวัสดุอุดชั่วคราว: นัดเร็ว ๆ นี้ และนำภาพเอกซเรย์หรือประวัติมาด้วย รักษาต่อที่นี่ได้
หน้าบวมและรู้สึกมีไข้: ติดต่อคลินิกวันนี้ และไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลถ้าบวมลาม กลืนหรือหายใจลำบาก

คำถามที่พบบ่อยเรื่องฟันผุเป็นรู

ฟันผุเป็นรู หายเองได้ไหม

จุดขาวขุ่นที่ยังไม่เป็นรู บางครั้งย้อนกลับได้ด้วยฟลูออไรด์และการทำความสะอาดที่ดี แต่เมื่อเป็นรูจริงแล้ว รูจะไม่ปิดเอง และรอยผุมักลามต่อ การรักษาเร็วช่วยให้รอยซ่อมเล็ก

ฟันผุเป็นรูแต่ไม่ปวด ต้องอุดไหม

ส่วนใหญ่ควรอุด ฟันผุจำนวนมากไม่ปวดจนกว่าจะลึก และรูจะเก็บคราบจุลินทรีย์ที่ขนแปรงเข้าไม่ถึง ทันตแพทย์จะดูความลึกด้วยเอกซเรย์ ฟันผุเล็กที่ยังไม่ปวด มักเป็นแบบที่รักษาง่ายที่สุด

ฟันผุทะลุโพรงประสาท อุดได้ไหม

ส่วนใหญ่อุดอย่างเดียวไม่พอ เมื่อโพรงประสาทเปิดหรืออักเสบจนกลับมาไม่ได้ การรักษารากฟันเป็นวิธีปกติในการเก็บฟันไว้ บางกรณีที่โพรงประสาทบางส่วนยังดี อาจรักษาแบบเก็บส่วนนั้นให้มีชีวิตได้ เช่น การตัดโพรงประสาทฟันบางส่วน ทันตแพทย์จะตัดสินจากอาการ ภาพเอกซเรย์ และสิ่งที่เห็นระหว่างรักษา

รักษารากฟันเจ็บไหม?

ทันตแพทย์จะฉีดยาชาเฉพาะที่ก่อนเริ่มรักษา ระหว่างรักษาคุณจะรู้สึกถึงแรงกดและการขยับของเครื่องมือ หลังรักษาฟันอาจเจ็บเวลาเคี้ยว ซึ่งมักดีขึ้นภายใน 2–3 วัน หากอาการมากขึ้นหลังจากนั้น หรือมีอาการบวม โปรดติดต่อคลินิก

รักษารากฟัน หรือ ถอนฟัน ดีกว่า

การรักษารากฟันมุ่งเก็บฟันธรรมชาติไว้ ช่วยให้เคี้ยวได้ตามธรรมชาติและช่วยฟันข้างเคียง การถอนฟันจบเร็วในวันนั้น แต่ช่องว่างมักต้องใส่รากฟันเทียม สะพานฟัน หรือฟันปลอมภายหลัง ฟันบางซี่เก็บไว้ไม่ได้ เช่น เนื้อฟันเหลือน้อยเกินไปหรือร้าวลึก ทันตแพทย์จะอธิบายทางเลือกสำหรับฟันซี่นั้น

ทำไมรักษารากแล้วต้องครอบฟัน

ฟันที่รักษารากแล้วมักสูญเสียเนื้อฟันไปมากจากรอยผุและช่องที่เปิดเข้าไปรักษา และอาจเปราะขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป ฟันกรามรับแรงเคี้ยวมาก ส่วนใหญ่จึงควรทำครอบฟันหรือออนเลย์เพื่อป้องกันฟันแตก ฟันหน้าที่เสียหายน้อยบางซี่บูรณะด้วยการอุดได้ ทันตแพทย์จะแนะนำการบูรณะที่เหมาะกับเนื้อฟันที่เหลือ

ฟันผุปวด กินยาอะไรได้บ้าง

ยาแก้ปวดที่ซื้อได้เองซึ่งใช้ตามฉลาก ช่วยบรรเทาอาการระหว่างรอนัดได้ ถ้ามีโรคประจำตัวหรือกินยาอื่นอยู่ ให้ปรึกษาเภสัชกร ยาแก้ปวดแค่ช่วยลดอาการ ฟันผุยังต้องรักษา ส่วนยาฆ่าเชื้อไม่ได้รักษาฟันผุ และทันตแพทย์เป็นผู้ตัดสินว่าจำเป็นหรือไม่

อุดฟันหรือรักษารากฟัน ใช้เวลากี่ครั้ง

การอุดฟันส่วนใหญ่เสร็จในครั้งเดียว การรักษารากฟันบางซี่เสร็จในครั้งเดียว บางซี่ต้องมา 2 ครั้งขึ้นไป โดยเฉพาะฟันกรามที่มีหลายคลองราก หรือฟันที่ต้องใส่ยาระหว่างนัด หลังรักษาราก ครอบฟันหรือออนเลย์ที่ทำจากแลปต้องมาอีกครั้งเพื่อยึด ทันตแพทย์จะแจ้งแผนตั้งแต่ครั้งแรก

สรุป

ฟันผุที่เป็นรูไม่หายเอง แต่ส่วนใหญ่พบตอนที่โพรงประสาทยังดี และมักจบด้วยการอุดฟันในการมาครั้งเดียว

ลักษณะการปวดสำคัญกว่าความแรง เสียวสั้น ๆ มักแปลว่าโพรงประสาทยังดี ปวดค้าง ปวดเอง หรือปวดกลางคืน มักแปลว่าถึงโพรงประสาทแล้ว
เมื่อผุถึงโพรงประสาท การรักษารากฟันช่วยเก็บฟันธรรมชาติไว้ และบางกรณีเก็บโพรงประสาทบางส่วนให้มีชีวิตได้
หายปวดเองไม่ได้แปลว่าหาย และยาฆ่าเชื้อไม่ได้รักษาฟันผุ
บวม มีไข้ กลืนหรือหายใจลำบาก ต้องได้รับการดูแลในวันนั้น ถ้ารุนแรงไปโรงพยาบาล
ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์วันละ 2 ครั้ง ทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน กินหวานพร้อมมื้ออาหาร และตรวจฟันสม่ำเสมอ ช่วยทั้งฟันใหม่และฟันที่รักษาแล้ว