ฟันปลอมหลวม ใช้กาวติดฟันปลอมได้ไหม ใช้อย่างไรให้ปลอดภัย เมื่อไรควรเสริมฐาน

กำลังกินข้าวกับเพื่อน ๆ อยู่ดี ๆ ก็รู้สึกว่าฟันปลอมล่างลอยขึ้น หรือหัวเราะแรง ๆ แล้วฟันปลอมบนตกลงมานิดหนึ่ง หลายคนเริ่มเลี่ยงอาหารบางอย่างโดยไม่บอกใคร ยิ้มแล้วต้องเอามือปิดปาก หรือไปซื้อกาวติดฟันปลอมมาลองใช้ด้วยหวังว่าจะจบปัญหา แล้วคำถามก็ตามมา ใช้กาวทุกวันปลอดภัยไหม ต้องทาเท่าไร และฟันปลอมหลวมแปลว่าต้องทำใหม่หรือเปล่า

ข่าวดีก่อน ฟันปลอมหลวมเป็นเรื่องที่พบบ่อยมาก และแทบไม่ได้แปลว่าคุณทำอะไรผิด เหงือกและกระดูกที่ฟันปลอมวางอยู่จะค่อย ๆ เปลี่ยนรูปร่างไปเรื่อย ๆ หลังสูญเสียฟัน ฟันปลอมที่เคยพอดีจึงค่อย ๆ หลวมได้ กาวติดฟันปลอมปลอดภัยเมื่อใช้ตามฉลาก และงานวิจัยพบว่าช่วยให้ฟันปลอมที่ยังพอดีอยู่รู้สึกมั่นคงขึ้นเวลากินและพูด แต่ถ้าความพอดีของฟันปลอมเปลี่ยนไปแล้ว การเสริมฐาน ซ่อม หรือทำใหม่ มักแก้ได้ตรงจุดกว่าการเพิ่มกาว

บทความนี้ช่วยให้คุณรู้ว่าตัวเองอยู่ในสถานการณ์ไหน และควรทำอะไรต่อ ในนี้มีเช็กลิสต์สั้น ๆ เหตุผลที่ฟันปลอมหลวม ตารางเทียบกาวแต่ละรูปแบบ วิธีทาและล้างกาวทีละขั้น เรื่องสังกะสีที่ควรรู้แบบเข้าใจง่าย ตารางทางแก้ตั้งแต่ปรับแต่งจนถึงรากเทียม กิจวัตรดูแลฟันปลอมประจำวัน ความเชื่อที่พบบ่อย สัญญาณที่ควรพบทันตแพทย์ และขั้นตอนตรวจฟันปลอมที่คลินิก

สรุปสั้น ๆ: กาวติดฟันปลอมช่วยให้ฟันปลอมที่ยังพอดีรู้สึกแน่นขึ้นได้ ใช้ปริมาณน้อยตามฉลาก และล้างออกจากฟันปลอมและเหงือกทุกวัน ถ้าต้องใช้กาวมากขึ้นเรื่อย ๆ ไม่มีกาวแล้วกินข้าวไม่ได้ หรือมีจุดกดเจ็บ แปลว่าตัวฟันปลอมควรได้รับการตรวจ การเสริมฐาน ซ่อม หรือทำใหม่มักแก้ที่สาเหตุได้

กาวช่วยได้ไหม หรือถึงเวลาตรวจ

ใช้กาวช่วยได้

• ฟันปลอมอยู่กับที่ดีตอนพัก ขยับนิดหน่อยเฉพาะตอนเคี้ยวอาหารเหนียวหรือแข็ง
• ใส่แล้วสบาย ไม่มีจุดกดเจ็บ แผล หรือรอยเสียดสี
• อยากได้ความมั่นใจเพิ่มเวลาไปกินข้าวนอกบ้าน ประชุม หรือวันที่ต้องพูดนาน ๆ
• ปากแห้ง ฟันปลอมจึงยึดได้ไม่ดีเท่าเดิม
• ทากาวปริมาณน้อยวันละครั้งก็อยู่ได้ทั้งวัน

ควรนัดตรวจฟันปลอม

• ต้องใช้กาวมากกว่าเดิม หรือต้องทาซ้ำมากกว่าวันละครั้ง
• ถ้าไม่ใช้กาว กินข้าวหรือพูดได้ไม่สะดวก
• เศษอาหารเข้าใต้ฟันปลอมบ่อย หรือฟันปลอมกระดกเวลากัดข้างเดียว
• มีเสียงกระทบเวลาพูด หรือใบหน้าและการสบฟันดูต่างไปจากเดิม
• เพิ่งถอนฟันมาไม่กี่เดือน และฟันปลอมที่ใส่ทันทีวันนั้นเริ่มหลวม
• ฟันของฟันปลอมสึกเรียบ ติดคราบ หรือฐานสีชมพูมีรอยร้าวเล็ก ๆ

ควรพบทันตแพทย์โดยเร็ว

• มีจุดเจ็บหรือแผลใต้ฟันปลอมที่ไม่หายภายในราว 2 สัปดาห์ แม้ถอดฟันปลอมพักแล้ว
• ฟันปลอมร้าวหรือแตก ฟันหลุดจากฐาน หรือตะขอหัก
• ฟันปลอมหลวมจนหลุดระหว่างกินข้าว และกังวลว่าจะกลืนชิ้นส่วนลงไป
• มีอาการชาหรือเหน็บที่มือหรือเท้า และใช้กาวติดฟันปลอมปริมาณมากมานาน

ข้อสุดท้ายควรพบแพทย์ด้วย ไม่ใช่แค่ทันตแพทย์ อาการนี้พบไม่บ่อย รายละเอียดอยู่ในหัวข้อเรื่องสังกะสีด้านล่าง

ทำไมฟันปลอมถึงหลวม

ฟันปลอมทั้งปากไม่ได้ติดกาวหรือยึดด้วยสกรู ที่อยู่ได้เพราะฐานฟันปลอมแนบกับรูปร่างเหงือกพอดี และมีฟิล์มน้ำลายบาง ๆ ระหว่างฟันปลอมกับเหงือกช่วยให้เกิดแรงดูด คล้ายกระจกเปียกสองแผ่นที่ติดกัน แก้ม ริมฝีปาก และลิ้นยังช่วยประคองฟันปลอม ซึ่งเป็นทักษะที่ค่อย ๆ เรียนรู้ในช่วงสัปดาห์แรก ๆ ส่วนฟันปลอมบางส่วนมีตะขอหรือโครงโลหะเกี่ยวกับฟันธรรมชาติที่เหลืออยู่ด้วย

หลังสูญเสียฟัน สันกระดูกที่เคยรองรับฟันจะค่อย ๆ ยุบตัวลง เพราะไม่มีรากฟันคอยส่งแรงกระตุ้นให้กระดูกคงรูปร่างไว้ ทันตแพทย์เรียกว่าการละลายของสันกระดูกขากรรไกร ช่วงที่เปลี่ยนเร็วที่สุดคือไม่กี่เดือนแรกหลังถอนฟัน แล้วจึงค่อย ๆ เปลี่ยนช้าลงต่อไปอีกนาน และขากรรไกรล่างมักเปลี่ยนมากกว่าขากรรไกรบน การเปลี่ยนเล็ก ๆ แต่ละครั้งทำให้เกิดช่องว่างระหว่างฟันปลอมกับเหงือก แรงดูดจึงลดลง ฟันปลอมเริ่มกระดกหรือลอย

นี่คือเหตุผลที่ฟันปลอมซึ่งใส่ทันทีหลังถอนฟันจะหลวมชัดเจนเมื่อเหงือกหาย และทันตแพทย์จะวางแผนเสริมฐานหรือทำใหม่ไว้ตั้งแต่แรก และเป็นเหตุผลที่วิทยาลัยทันตกรรมประดิษฐ์อเมริกัน (ACP) แนะนำให้ตรวจฟันปลอมเป็นประจำ โดยระบุว่าการต้องใช้กาวจึงจะกินข้าวได้ หรือต้องทากาวมากกว่าวันละครั้ง เป็นสัญญาณว่าควรให้ทันตแพทย์ประเมินเพื่อเสริมฐานหรือทำใหม่

สาเหตุที่ทำให้ฟันปลอมหลวม

กาวติดฟันปลอม ช่วยได้แค่ไหน

กาวติดฟันปลอมมีทั้งแบบครีม แบบผง และแบบแผ่นบาง ๆ ใช้ทาหรือวางบนผิวด้านในของฟันปลอมที่สะอาด เมื่อโดนน้ำลาย กาวจะพองตัวเป็นชั้นเหนียวที่อุดช่องว่างเล็ก ๆ ระหว่างฟันปลอมกับเหงือก ชั้นนี้ช่วยเพิ่มแรงดูดและทำหน้าที่เหมือนเบาะรอง ฟันปลอมจึงขยับน้อยลง และเศษอาหารเข้าไปใต้ฟันปลอมได้ยากขึ้น

งานวิจัยสนับสนุนเรื่องนี้ การทบทวนงานวิจัยอย่างเป็นระบบพบว่า งานวิจัยทางคลินิกส่วนใหญ่แสดงให้เห็นว่ากาวช่วยให้ฟันปลอมอยู่กับที่ได้ดีขึ้น มั่นคงขึ้น และเคี้ยวได้ดีขึ้น งานวิจัยแบบสุ่มในคนที่ฟันปลอมพอดีอยู่แล้วพบว่า กาวช่วยลดจำนวนครั้งที่ฟันปลอมหลุดระหว่างกัดแอปเปิล และเพิ่มความสบายและความมั่นใจ โดยรวมผู้ใช้พอใจกับกาวที่ตอบโจทย์ของตัวเอง

สิ่งที่กาวทำไม่ได้คือเปลี่ยนรูปร่างของฟันปลอม ทั้งองค์การอาหารและยาสหรัฐฯ (FDA) และแนวทางทางทันตกรรมระบุตรงกันว่า การเพิ่มกาวมากขึ้นเรื่อย ๆ ไม่ได้แก้ฟันปลอมที่ไม่พอดีแล้ว และการใส่ฟันปลอมที่ไม่พอดีไปนาน ๆ อาจทำให้เกิดแผลกดทับ และอาจมีส่วนทำให้กระดูกยุบตัวมากขึ้น ให้มองกาวเป็นตัวช่วยเสริมของฟันปลอมที่ยังพอดี ไม่ใช่วิธีซ่อมฟันปลอมที่ไม่พอดีแล้ว

กาวแต่ละรูปแบบต่างกันอย่างไร

ดูฉลากเรื่องส่วนผสมและปริมาณที่ควรใช้ ปัจจุบันหลายผลิตภัณฑ์ระบุว่าไม่มีสังกะสี ถ้าไม่แน่ใจว่าแบบไหนเหมาะกับฟันปลอมของคุณ ทันตแพทย์แนะนำได้ตอนตรวจความพอดี

วิธีใช้กาวติดฟันปลอมทีละขั้น

กาวจะยึดได้ดีเมื่อฟันปลอมและช่องปากสะอาด และใช้ในปริมาณน้อย ให้ทำตามคำแนะนำบนผลิตภัณฑ์ของคุณเป็นหลัก ขั้นตอนด้านล่างเป็นวิธีทั่วไปของกาวแบบครีม

ขั้นตอนการทา

1. ทำความสะอาดฟันปลอมและล้างกาวเก่าออกให้หมด บ้วนปาก และแปรงเหงือกกับลิ้นเบา ๆ ด้วยแปรงขนนุ่ม
2. ซับผิวด้านในของฟันปลอมให้แห้งด้วยผ้าสะอาด แบบครีมยึดได้ดีบนผิวแห้ง ส่วนแบบผงให้โรยบนผิวที่ชื้นเล็กน้อย
3. ทากาวปริมาณน้อย เป็นเส้นสั้น ๆ หรือจุดขนาดเมล็ดถั่วลันเตา 3–4 จุด กระจายทั่วฟันปลอม และไม่ทาใกล้ขอบ
4. ใส่ฟันปลอมเข้าที่ กดให้แนบ แล้วกัดเบา ๆ ค้างไว้สักครู่
5. รอสักครู่ก่อนกินหรือดื่มของร้อน ตามที่ฉลากแนะนำ
6. ถ้ากาวไหลออกมาที่เหงือกหรือในปาก แปลว่าใช้มากเกินไป ครั้งต่อไปให้ลดปริมาณลง

ล้างกาวออกทุกวัน

1. ถอดฟันปลอมเหนืออ่างน้ำหรือผ้าพับ เพื่อไม่ให้แตกถ้าหลุดมือ
2. ล้างด้วยน้ำอุ่นเพื่อให้กาวนิ่ม ห้ามใช้น้ำร้อนหรือน้ำเดือด
3. เช็ดและแปรงกาวที่เหลือออกจากฟันปลอมด้วยแปรงขนนุ่ม
4. เช็ดกาวออกจากเหงือกด้วยผ้าชุบน้ำ ผ้าก๊อซ หรือแปรงขนนุ่ม แล้วบ้วนปากให้สะอาด
5. ทำความสะอาดฟันปลอม แล้วแช่ในน้ำหรือน้ำยาทำความสะอาดข้ามคืน

กาวที่ค้างอยู่บนฟันปลอมหรือเหงือกข้ามวันเป็นที่สะสมของแบคทีเรียและเชื้อรา ซึ่งทำให้เหงือกระคายเคืองได้ การล้างกาวออกทุกวันจึงเป็นส่วนหนึ่งของการใช้กาวอย่างปลอดภัย ไม่ใช่เรื่องที่ทำหรือไม่ทำก็ได้

เรื่องสังกะสีในกาวติดฟันปลอม

กาวติดฟันปลอมบางชนิดมีสังกะสีเพื่อช่วยให้ยึดดีขึ้น สังกะสีเป็นแร่ธาตุที่มีในอาหารตามปกติ แต่ถ้าได้รับปริมาณมากต่อเนื่องเป็นเวลานาน จะทำให้ระดับทองแดงในร่างกายลดลงและเกิดปัญหาทางเส้นประสาท ส่วนใหญ่เป็นอาการชาและเหน็บที่มือและเท้า แพทย์เคยรายงานกรณีนี้ในคนจำนวนไม่มากที่ใช้กาวชนิดมีสังกะสีปริมาณมากมาเป็นเวลานาน FDA ระบุว่าคนในรายงานเหล่านั้นใช้กาวอย่างน้อยสัปดาห์ละ 2 หลอด ขณะที่กาวหนึ่งหลอดโดยทั่วไปออกแบบให้ใช้ได้ราว 7–8 สัปดาห์สำหรับฟันปลอมทั้งบนและล่าง

• ใช้ตามปริมาณบนฉลาก ไม่ใช้เกิน จดวันที่เปิดหลอดใหม่และวันที่หมดไว้ในปฏิทิน
• ดูว่ากาวที่ใช้มีสังกะสีหรือไม่ ปัจจุบันมีกาวที่ไม่มีสังกะสีหาได้ทั่วไป และ ACP แนะนำให้เลือกแบบไม่มีสังกะสีเพื่อความรอบคอบ
• ถ้ากินอาหารเสริมสังกะสีอยู่ด้วย ให้แจ้งแพทย์และทันตแพทย์
• ถ้ามีอาการชาหรือเหน็บที่มือหรือเท้า ให้หยุดใช้กาวและไปพบแพทย์

FDA ยังไม่พบหลักฐานชัดเจนว่ามีอันตรายเมื่อใช้กาวตามฉลาก สรุปง่าย ๆ คือ ใช้กาวนิดหน่อยไม่เป็นไร แต่ถ้าต้องใช้มาก แปลว่าฟันปลอมควรได้รับการดูแล

สัญญาณจากการใช้กาวที่ควรสังเกต

ทางแก้ฟันปลอมหลวม

เมื่อทันตแพทย์ตรวจฟันปลอมและเหงือกแล้ว จะเห็นชัดว่าควรแก้แบบไหน ฟันปลอมหลวมหลายชิ้นต้องการแค่การปรับแต่งเล็กน้อยหรือการเสริมฐาน ตารางด้านล่างเรียงทางแก้ที่พบบ่อย จากง่ายที่สุดไปจนถึงขั้นตอนมากที่สุด

การเสริมฐานทำได้กับฟันปลอมที่ทำจากคลินิกอื่นด้วย ขึ้นกับสภาพของฟันปลอมชิ้นนั้น นำฟันปลอมมาด้วยเพื่อให้ทันตแพทย์ตรวจ

ฟันปลอมดิจิทัล

ฟันปลอมแบบถอดได้ ติดแน่น หรือรากฟันเทียม: เลือกอย่างไรเมื่ออายุมากขึ้น

ดูแลฟันปลอมทุกวัน

ฟันปลอมที่สะอาดใส่แล้วแนบและสบายกว่า และเหงือกที่สะอาดก็แข็งแรงกว่า กิจวัตรด้านล่างรวบรวมคำแนะนำจากสมาคมทันตแพทย์อเมริกัน NHS ของสหราชอาณาจักร และคำแนะนำของคณะทันตแพทยศาสตร์ในไทย ใช้เวลาเพียงวันละไม่กี่นาที

สิ่งที่ควรเลี่ยง

• น้ำร้อนหรือน้ำเดือด ซึ่งทำให้ฟันปลอมบิดเบี้ยวจนใส่ไม่พอดี
• น้ำยาฟอกขาว ผงขัด และยาสีฟันที่มีผงขัดหยาบ ซึ่งทำให้ฐานเป็นรอยหรือเปราะ
• แช่ฟันปลอมที่มีโครงโลหะหรือตะขอในน้ำส้มสายชู เพราะกัดกร่อนโลหะได้
• ใช้กาวในบ้านหรือชุดซ่อมเองกับฟันปลอมที่แตก ซึ่งทำให้ความพอดีเปลี่ยน และอาจมีชิ้นส่วนหลุดจนกลืนลงไปได้
• ใส่ฟันปลอมนอน เว้นแต่ทันตแพทย์แนะนำด้วยเหตุผลเฉพาะ

การถอดฟันปลอมตอนนอนสำคัญกว่าที่หลายคนคิด งานวิจัยในผู้สูงอายุวัย 85 ขึ้นไปที่อาศัยในชุมชนในญี่ปุ่นพบว่า คนที่ใส่ฟันปลอมนอนมีคราบจุลินทรีย์ เหงือกอักเสบ และเชื้อราแคนดิดามากกว่า และสัมพันธ์กับความเสี่ยงปอดอักเสบสูงขึ้นราว 2 เท่าในช่วงติดตามสามปี งานวิจัยนี้แสดงความสัมพันธ์ ไม่ได้พิสูจน์ว่าเป็นสาเหตุโดยตรง แต่ก็เป็นอีกเหตุผลที่ดีที่จะให้เหงือกได้พักตอนกลางคืน

ความเชื่อเรื่องฟันปลอมและกาว

เมื่อไรควรพบทันตแพทย์

ปัญหาฟันปลอมส่วนใหญ่เป็นเรื่องความสบายและความพอดี มีเพียงบางอาการที่ควรจัดการเร็วขึ้น ไม่มีข้อไหนที่ต้องตกใจ แต่ละข้อมีขั้นต่อไปที่ชัดเจน

• จุดเจ็บ แผล ก้อน หรือรอยที่ไม่หายภายในราว 2 สัปดาห์: ถอดฟันปลอมพักให้มากที่สุดและให้ทันตแพทย์ตรวจ ทันตแพทย์จะดูทุกความเปลี่ยนแปลงที่อยู่นานกว่านี้
• เหงือกใต้ฟันปลอมแดง บวม แสบ หรือมีฝ้าขาว: อาจเป็นการอักเสบใต้ฟันปลอม ซึ่งพบบ่อยและเกี่ยวกับคราบจุลินทรีย์และเชื้อราแคนดิดา ถอดฟันปลอมตอนนอน และพบทันตแพทย์
• มุมปากแตก: อาจเกี่ยวกับฟันปลอมที่สึกจนความสูงของการสบลดลง หรือการติดเชื้อ ควรตรวจความพอดีและการสบฟัน
• ฟันปลอมแตก ฟันหลุดจากฐาน หรือตะขอหัก: หยุดใส่ เก็บชิ้นส่วนไว้ให้ครบ และนัดซ่อม
• กลืนหรือสำลักชิ้นส่วนฟันปลอมลงไป: ไปพบแพทย์ทันที
• ชาหรือเหน็บที่มือหรือเท้าระหว่างใช้กาวปริมาณมาก: หยุดใช้กาวและพบแพทย์

ตรวจฟันปลอมที่คลินิก ทำอะไรบ้าง

ที่กิจจาคลินิกทันตกรรม ฟันปลอมวางแผนโดยทันตแพทย์ที่ผ่านการศึกษาต่อด้านทันตกรรมประดิษฐ์ ซึ่งเป็นสาขาที่ดูแลครอบฟัน สะพานฟัน และฟันปลอม และผลิตโดยแลปพาร์ทเนอร์ที่ได้รับการรับรอง ISO การมาตรวจเรื่องฟันปลอมหลวมมักมีขั้นตอนดังนี้

1. นำฟันปลอมและกาวที่ใช้มาด้วย เล่าให้ทันตแพทย์ฟังว่าใช้ฟันปลอมมานานเท่าไร ใช้กาวมากแค่ไหน และกินอะไรลำบาก นำรายการยาที่ใช้อยู่มาด้วย
2. ตรวจ: ทันตแพทย์ตรวจฟันปลอม เหงือก การสบฟัน และฟันธรรมชาติที่เหลือ และตรวจเนื้อเยื่ออ่อนในช่องปาก ได้แก่ กระพุ้งแก้ม ลิ้น และเหงือก เพื่อคัดกรองรอยโรคที่ผิดปกติ ถ่ายเอกซเรย์เมื่อจำเป็น
3. อธิบายผลและทางเลือก: ทันตแพทย์อธิบายว่าฟันปลอมหลวมเพราะอะไร และทางไหนเหมาะ เช่น ปรับแต่ง เสริมฐาน ซ่อม ทำใหม่ หรือใช้รากเทียมช่วยยึด และประเมินค่าใช้จ่ายให้ก่อนเริ่ม
4. รักษา: ปรับจุดกดเจ็บและการสบฟันได้ การเสริมฐานคือเติมวัสดุใหม่ที่ผิวด้านในให้แนบเหงือกอีกครั้ง ส่วนการทำฟันปลอมใหม่มักต้องมาอย่างน้อย 3–4 ครั้ง ได้แก่ พิมพ์ปาก ลองฟัน ใส่ และปรับแต่ง
5. นัดติดตาม: หลังเสริมฐานหรือใส่ฟันปลอมใหม่ จะนัดมาปรับจุดเจ็บเพิ่มเติม นำฟันปลอมมาทุกครั้งที่ตรวจ เพื่อตรวจความพอดีเมื่อเหงือกเปลี่ยนไป

คลินิกเสริมฐานฟันปลอมที่ทำจากคลินิกอื่นให้ด้วย ขึ้นกับสภาพของฟันปลอม ถ้าสนใจใช้รากเทียมช่วยยึดฟันปลอม ทันตแพทย์จะตรวจกระดูกและสุขภาพโดยรวม และดูภาพ CBCT ก่อนแนะนำทางเลือก

ทำฟันปลอม เชียงใหม่

รากฟันเทียม เชียงใหม่

ราคาเสริมฐาน ซ่อม ทำฟันปลอมใหม่ และฟันปลอมที่ใช้รากเทียมช่วยยึด อยู่ในหน้าราคา ค่าใช้จ่ายขึ้นกับประเภทงานและวัสดุ ทันตแพทย์ยืนยันหลังตรวจฟันปลอม ฟันปลอมที่ทำใหม่ที่คลินิกมีการรับประกันชิ้นงาน 1 ปีตามเงื่อนไข

ดูราคาฟันปลอม

ถ้าใช้สิทธิ์ประกันสังคมทำฟันปลอม ให้ชำระค่ารักษาที่คลินิก คลินิกออกใบรับรองแพทย์และใบเสร็จให้ จากนั้นนำไปเบิกกับประกันสังคมด้วยตัวเอง

ประกันสังคม ฟันปลอม: ใช้สิทธิ์อย่างไร เบิกเองต้องเตรียมอะไร

ถ้าคุณเป็นแบบนี้

ต่อไปนี้เป็นสถานการณ์ตัวอย่าง ไม่ใช่เรื่องของคนไข้จริง เพื่อช่วยให้คุณหาขั้นต่อไปที่เหมาะกับตัวเอง

• ฟันปลอมใหม่ใส่มาได้ 2 สัปดาห์ และกดเจ็บจุดเดียว: กาวไม่ใช่ทางแก้ ถ้าเจ็บให้ถอดพักบ้าง แล้วกลับมาปรับแต่ง ช่วงสัปดาห์แรก ๆ มักต้องปรับหลายครั้ง
• ถอนฟันแล้วใส่ฟันปลอมวันเดียวกัน ผ่านไปไม่กี่เดือนฟันปลอมเริ่มกระดก: เป็นเรื่องที่คาดไว้เมื่อเหงือกหาย มาตามนัดติดตาม การเสริมฐานหรือทำฟันปลอมชุดใช้ระยะยาวคือขั้นต่อไปที่พบบ่อย
• ฟันปลอมบนอยู่ดี แต่ฟันปลอมล่างลอย: พบบ่อยมาก เพราะขากรรไกรล่างมีพื้นที่ให้แรงดูดน้อยกว่า ใช้กาวเล็กน้อยอาจช่วยได้ ถ้ายังขยับมาก ลองถามเรื่องฟันปลอมล่างที่ใช้รากเทียมช่วยยึด
• กาวหนึ่งหลอดตอนนี้ใช้ได้แค่ 2 สัปดาห์: มากกว่าที่ออกแบบไว้มาก นัดตรวจฟันปลอม และระหว่างนี้เปลี่ยนไปใช้กาวที่ไม่มีสังกะสี
• เริ่มกินยาตัวใหม่แล้วปากแห้ง ฟันปลอมลื่นหลุดง่าย: จิบน้ำบ่อย ๆ ลองใช้กาวเล็กน้อย และแจ้งแพทย์กับทันตแพทย์เรื่องปากแห้ง
• ตะขอฟันปลอมบางส่วนหลวม: อย่าดัดเอง เพราะตะขออาจหักหรือกดฟันหลักมากเกินไป ทันตแพทย์ปรับให้ได้ และตรวจฟันที่ตะขอเกี่ยวด้วย
• ฟันปลอมทำจากที่อื่น อาจเป็นต่างประเทศ และเริ่มหลวม: นำฟันปลอมมาให้ตรวจ เสริมฐานได้ ขึ้นกับสภาพของฟันปลอม
• ใช้ครีมติดฟันปลอมชนิดมีสังกะสีปริมาณมากมานาน และเริ่มมีอาการเหน็บที่เท้า: หยุดใช้กาวและไปพบแพทย์ แล้วจึงตรวจความพอดีของฟันปลอม

คำถามที่พบบ่อยเรื่องกาวติดฟันปลอม

กาวติดฟันปลอม ใช้ทุกวันอันตรายไหม

ปลอดภัยเมื่อใช้ตามปริมาณบนฉลากและล้างออกทุกวัน เรื่องที่ต้องระวังคือการใช้กาวชนิดมีสังกะสีปริมาณมากเกินต่อเนื่องเป็นเวลานาน ซึ่งเคยพบว่าสัมพันธ์กับปัญหาเส้นประสาทในคนที่ใช้มากผิดปกติ ถ้าไม่แน่ใจให้เลือกกาวที่ไม่มีสังกะสี และถ้าเริ่มต้องใช้มากขึ้นเรื่อย ๆ ให้ตรวจฟันปลอม

ฟันปลอมบางส่วน ใช้กาวได้ไหม

บางคนใช้ แต่ฟันปลอมบางส่วนยึดอยู่ได้หลัก ๆ ด้วยตะขอหรือโครงที่เกี่ยวกับฟันธรรมชาติ ถ้ารู้สึกหลวม อาจเป็นเพราะตะขอหรือฟันที่ตะขอเกี่ยวเปลี่ยนไป ซึ่งควรให้ทันตแพทย์ปรับมากกว่าใช้กาวปิดปัญหา ถามทันตแพทย์ก่อนใช้กาวกับฟันปลอมบางส่วน

ต้องทากาวติดฟันปลอมวันละกี่ครั้ง

ควรทาวันละครั้งตอนเช้าบนฟันปลอมที่สะอาด กาวจะอยู่ได้นานแค่ไหนขึ้นกับผลิตภัณฑ์ น้ำลาย และอาหารที่กิน ถ้าต้องทาซ้ำระหว่างวันเป็นประจำ ACP ถือว่าเป็นสัญญาณว่าควรตรวจฟันปลอมเพื่อพิจารณาเสริมฐานหรือทำใหม่

เผลอกลืนกาวติดฟันปลอม อันตรายไหม

การใช้งานปกติจะมีกาวเล็กน้อยหลุดลงคอบ้างเป็นเรื่องธรรมดา ที่ต้องระวังคือการกลืนกาวปริมาณมากทุกวันเป็นเวลานาน โดยเฉพาะกาวที่มีสังกะสี ถ้ากาวไหลออกมาในปากบ่อย ๆ แปลว่าใช้มากเกินไป ให้ลดปริมาณลงและตรวจความพอดีของฟันปลอม

ใส่ฟันปลอมนอนได้ไหม

ควรถอดออก เหงือกต้องการช่วงเวลาที่ไม่มีแรงกด และการถอดฟันปลอมตอนนอนช่วยลดการสะสมของคราบจุลินทรีย์และเชื้อราใต้ฟันปลอม งานวิจัยในผู้สูงอายุมากพบว่าการใส่ฟันปลอมนอนสัมพันธ์กับความเสี่ยงปอดอักเสบที่สูงขึ้น ให้แช่ฟันปลอมในน้ำหรือน้ำยาทำความสะอาดตอนกลางคืน เว้นแต่ทันตแพทย์แนะนำเป็นอย่างอื่นด้วยเหตุผลเฉพาะ

ฟันปลอมหลวม ต้องทำใหม่ไหม

ไม่เสมอไป เหงือกและกระดูกเปลี่ยนรูปร่างตามเวลา ฟันปลอมที่เคยพอดีจึงหลวมได้ หลายชิ้นปรับแต่งหรือเสริมฐานให้แนบใหม่ได้ การทำฟันปลอมใหม่หรือใช้รากเทียมช่วยยึดอาจเหมาะกว่า เมื่อฟันปลอมสึก ชำรุด หรือเปลี่ยนรูปมากเกินไป ทันตแพทย์จะอธิบายทางเลือกหลังตรวจ

ฟันปลอมแตก ใช้กาวทั่วไปติดเองได้ไหม

ไม่ควรทำ กาวทั่วไปในบ้านไม่ได้ผลิตมาเพื่อใช้ในช่องปาก การซ่อมเองมักทำให้ความพอดีเปลี่ยน และรอยต่อที่ไม่แข็งแรงอาจหักอีกระหว่างกินข้าว หน่วยงานสาธารณสุขของไทยแนะนำให้พบทันตแพทย์แทนการซ่อมฟันปลอมเอง เก็บชิ้นส่วนไว้ให้ครบและนำมาตอนนัด

ฟันปลอมที่ทำจากที่อื่น มาเสริมฐานได้ไหม

ได้ ขึ้นกับสภาพของฟันปลอม นำฟันปลอมมาด้วยเพื่อให้ทันตแพทย์ตรวจฐาน ฟัน และความพอดี แล้วอธิบายว่าเสริมฐาน ซ่อม หรือทำใหม่ แบบไหนเหมาะกว่า

สรุป

ฟันปลอมหลวมพบบ่อย และมักเกิดจากเหงือกและกระดูกที่เปลี่ยนไปตามเวลา กาวช่วยฟันปลอมที่ยังพอดีได้ แต่ไม่ได้เปลี่ยนความพอดีของฟันปลอม

• ใช้กาวปริมาณน้อย วันละครั้ง ตามฉลาก และล้างออกจากฟันปลอมและเหงือกทุกวัน
• ต้องใช้กาวมากขึ้น ทาซ้ำระหว่างวัน หรือไม่มีกาวแล้วกินไม่ได้ เป็นสัญญาณให้ตรวจฟันปลอม
• ถ้าไม่แน่ใจให้เลือกกาวที่ไม่มีสังกะสี และถ้ามีอาการชาหรือเหน็บให้หยุดใช้และพบแพทย์
• ฟันปลอมหลวมหลายชิ้นปรับแต่งหรือเสริมฐานได้ รวมถึงฟันปลอมที่ทำจากที่อื่น ถ้ายังไม่พอ การทำใหม่หรือใช้รากเทียมช่วยยึดอาจเหมาะกว่า
• ถอดฟันปลอมตอนนอน ทำความสะอาดทุกวัน และตรวจราวทุก 6 เดือน จุดเจ็บที่อยู่นานราว 2 สัปดาห์ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ

แหล่งอ้างอิง

องค์การอาหารและยาสหรัฐฯ (FDA): Denture Adhesives

สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน (ADA): Dentures (Oral Health Topics)

สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน (ADA, MouthHealthy): Dentures

NHS (สหราชอาณาจักร): Dentures (false teeth)

Cleveland Clinic: Dentures

MedlinePlus (หอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ): Dentures

Oral Health Foundation (สหราชอาณาจักร): Dentures

คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร: ฟันเทียมชนิดถอดได้ คำแนะนำและการดูแลรักษา (ผศ.ทพ.ดร.เจษฎา ผลาสุข)

กรมการแพทย์ (ข่าวจากโพสต์ทูเดย์ 2 ก.ค. 2563): คำแนะนำเรื่องฟันปลอมหลวม ชำรุด และไม่ควรซ่อมเอง

Felton D และคณะ. แนวทางการดูแลฟันปลอมทั้งปากตามหลักฐาน ของวิทยาลัยทันตกรรมประดิษฐ์อเมริกัน. J Am Dent Assoc, 2011

Papadiochou S และคณะ. กาวติดฟันปลอม: การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ. J Prosthet Dent, 2015

Munoz CA และคณะ. งานวิจัยทางคลินิกเรื่องการใช้กาวกับฟันปลอมที่พอดี. J Prosthodont, 2012

Nations SP และคณะ. ครีมติดฟันปลอม: แหล่งสังกะสีส่วนเกินที่ไม่คาดคิด ทำให้ทองแดงต่ำและเกิดโรคทางระบบประสาท. Neurology, 2008

Iinuma T และคณะ. การใส่ฟันปลอมนอนกับความเสี่ยงปอดอักเสบในผู้สูงอายุมาก. J Dent Res, 2015

Gendreau L, Loewy ZG. ระบาดวิทยาและสาเหตุของการอักเสบใต้ฟันปลอม. J Prosthodont, 2011

Tallgren A และคณะ. การเปลี่ยนแปลงของใบหน้าและสันกระดูกในผู้ใส่ฟันปลอมทั้งปากแบบใส่ทันที. Int J Prosthodont, 1991