วันที่ถอดเครื่องมือจัดฟัน ลิ้นสัมผัสผิวฟันเรียบ ๆ เป็นครั้งแรกในรอบหลายเดือน รู้สึกว่าการรอคอยคุ้มค่า แล้วทันตแพทย์ก็ยื่นรีเทนเนอร์ให้พร้อมบอกว่าต้องใส่ต่อ หลายคนมีคำถามเดียวกันในตอนนั้น ต้องใส่นานแค่ไหน ใส่ทั้งวันหรือแค่ตอนนอน และถ้าลืมใส่ไปสักอาทิตย์จะเป็นอะไรไหม
คำตอบจริงฟังแล้วสบายใจขึ้นเมื่อเข้าใจเหตุผล ฟันที่เพิ่งเคลื่อนมาอยู่ในตำแหน่งใหม่ยังถูกยึดด้วยเนื้อเยื่อที่กำลังปรับตัว และฟันของคนเราค่อย ๆ เปลี่ยนตำแหน่งไปตลอดชีวิตผู้ใหญ่ ไม่ว่าจะเคยจัดฟันหรือไม่ รีเทนเนอร์จึงเป็นเครื่องมือที่ช่วยเก็บผลการจัดฟันที่คุณตั้งใจทำมาไว้ คนส่วนใหญ่เริ่มจากใส่เกือบทั้งวันในช่วงไม่กี่เดือนแรก แล้วค่อยลดเหลือใส่เฉพาะตอนนอน และองค์กรด้านทันตกรรมจัดฟันหลายแห่งแนะนำให้ใส่ตอนกลางคืนต่อไปในระยะยาว ซึ่งจะกลายเป็นนิสัยเล็ก ๆ เหมือนการแปรงฟันก่อนนอน
บทความนี้พาไปทีละขั้น ตั้งแต่เช็กลิสต์สั้น ๆ ว่าคุณใส่ถูกทางไหม เหตุผลที่ฟันเคลื่อนกลับ ตารางเทียบรีเทนเนอร์แต่ละชนิด แผนการใส่ตามช่วงเวลา วิธีทำความสะอาดทุกวัน ทำอย่างไรเมื่อลืมใส่หลายคืน รีเทนเนอร์หายหรือแตก ความเชื่อที่พบบ่อย สัญญาณที่ควรพบทันตแพทย์จัดฟัน และขั้นตอนที่คลินิก
สรุปสั้น ๆ: ใส่รีเทนเนอร์ตามที่ทันตแพทย์จัดฟันแนะนำ แผนที่พบบ่อยคือใส่เกือบทั้งวันในช่วงไม่กี่เดือนแรก จากนั้นใส่ทุกคืน และหลายคนใส่ตอนกลางคืนต่อไปในระยะยาว ถ้าเว้นไปแล้วใส่แน่นมาก ใส่ไม่เข้า หรือรีเทนเนอร์หายหรือแตก ให้ติดต่อทันตแพทย์จัดฟันโดยเร็ว อย่าฝืนกดใส่และอย่ารอนาน
ใส่รีเทนเนอร์ถูกทางไหม
ใส่ถูกทางแล้ว ทำต่อไป
- ใส่ตามตารางที่ทันตแพทย์จัดฟันให้ไว้ และใส่เข้าที่ได้พอดีโดยไม่ต้องออกแรงกด
- ตื่นเช้ามารู้สึกตึงฟันเล็กน้อย และหายไปภายในไม่กี่นาทีหลังถอดออก
- ทำความสะอาดรีเทนเนอร์ทุกวัน และเก็บในกล่องทุกครั้งที่ถอดออก
- ถ้าเป็นแบบติดแน่น คุณสอดไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันเล็ก ๆ ใต้ลวดได้ทุกวัน
ควรถามทันตแพทย์ในนัดครั้งถัดไป
- ลืมใส่บ่อย ๆ คืนสองคืน และหลังจากนั้นใส่แล้วรู้สึกแน่นขึ้น
- รีเทนเนอร์ใสเริ่มขุ่น บางจนเป็นรู หรือมีรอยร้าวเล็ก ๆ ที่ขอบ
- มีหินปูนสะสมด้านหลังฟันหน้ารอบลวดรีเทนเนอร์แบบติดแน่นซ้ำ ๆ
- ไม่แน่ใจว่าตอนนี้ยังต้องใส่ทั้งวัน หรือใส่แค่ตอนนอนแล้ว
ควรติดต่อทันตแพทย์จัดฟันโดยเร็ว
- ใส่รีเทนเนอร์ไม่เข้าจนสุด หรือต้องกดแรงจึงจะเข้า
- ลวดที่ติดด้านหลังฟันหลวม หลุดจากฟันบางซี่ หรือขาด
- รีเทนเนอร์หาย แตกทะลุ หรือบิดเสียรูป
- เห็นช่องห่างใหม่ หรือฟันบางซี่เริ่มบิดหรือเคลื่อน
กลุ่มสุดท้ายไม่ได้แปลว่าผลการจัดฟันเสียไปแล้ว การเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ ที่พบเร็วมักจัดการได้ง่ายกว่ามาก การรีบติดต่อจึงช่วยได้มากกว่าการกังวล
ทำไมฟันเคลื่อนกลับหลังจัดฟัน
ฟันไม่ได้ฝังอยู่ในหินแข็ง แต่ละซี่ยึดกับเบ้ากระดูกด้วยชั้นเส้นใยบาง ๆ ที่เรียกว่าเอ็นยึดปริทันต์ และเหงือกรอบคอฟันก็มีเส้นใยยืดหยุ่นอยู่ด้วย เครื่องมือจัดฟันและถาดใสเคลื่อนฟันโดยอาศัยการปรับรูปของกระดูกรอบรากฟัน เมื่อแรงจัดฟันหยุดลง เส้นใยเหล่านี้ถูกยืดอยู่ในตำแหน่งใหม่และมีแนวโน้มดึงฟันกลับไปทางเดิม เรียกว่าการคืนกลับของฟัน
เนื้อเยื่อแต่ละชนิดใช้เวลาปรับตัวไม่เท่ากัน บทความปริทัศน์ในวารสารทันตกรรมจัดฟันไทยสรุปเวลาโดยประมาณไว้ตามตารางด้านล่าง ช่วงไม่กี่เดือนแรกหลังถอดเครื่องมือจึงเป็นช่วงที่ฟันเคลื่อนง่ายที่สุด และแผนการใส่รีเทนเนอร์จึงค่อย ๆ ลดลงทีละขั้น
| เนื้อเยื่อรอบฟัน | เวลาที่ใช้ปรับตัว (โดยประมาณ) | มีผลกับคุณอย่างไร |
|---|---|---|
| เอ็นยึดปริทันต์ (เส้นใยยึดรากฟันกับกระดูก) | ประมาณ 3–4 เดือน | ช่วงเดือนแรก ๆ ฟันเคลื่อนง่ายที่สุด จึงมักต้องใส่เกือบทั้งวัน |
| เส้นใยคอลลาเจนและเส้นใยยืดหยุ่นในเหงือก | ประมาณ 4–6 เดือน | ระหว่างที่เหงือกปรับตัว การใส่ยังสำคัญมาก |
| เส้นใยเหนือสันกระดูกรอบคอฟัน | ประมาณ 8 เดือน บางรายงานถึงราวหนึ่งปี | ฟันที่เคยบิดมีแนวโน้มบิดกลับเป็นพิเศษ จึงยังต้องใส่ตอนกลางคืนต่อ |
เหตุผลข้อที่สองเกิดช้ากว่า งานวิจัยระยะยาวจากมหาวิทยาลัยวอชิงตันติดตามคนหลายร้อยคนนานกว่าสิบปีหลังจัดฟัน พบว่าฟันหน้าล่างมีแนวโน้มซ้อนมากขึ้นตามอายุ ทั้งในคนที่เคยจัดฟันและไม่เคยจัดฟัน และการเปลี่ยนแปลงนี้ดำเนินต่อไปจนถึงวัยผู้ใหญ่ ทำนายล่วงหน้าจากข้อมูลก่อนจัดฟันไม่ได้ และในกลุ่มหนึ่ง เมื่อผ่านไปหลายสิบปีหลังหยุดใส่รีเทนเนอร์ มีเพียงส่วนน้อยที่ฟันหน้าล่างยังเรียงตัวดี
ด้วยเหตุนี้ ทันตแพทย์จัดฟันจำนวนมากจึงอธิบายว่าการใส่รีเทนเนอร์เป็นเรื่องระยะยาว รีเทนเนอร์ไม่ได้ฝืนฟัน แค่ช่วยคงฟันไว้ในตำแหน่งเดิมระหว่างที่การเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติเหล่านี้เกิดขึ้น
รีเทนเนอร์มีกี่แบบ
รีเทนเนอร์มี 3 แบบหลัก ทันตแพทย์จัดฟันเลือกจากการเคลื่อนของฟันในเคสของคุณ การสบฟัน ความง่ายในการทำความสะอาด และความสม่ำเสมอที่คุณจะใส่แบบถอดได้ หลายคนใช้ลวดติดแน่นที่ฟันหน้าล่างคู่กับรีเทนเนอร์ถอดได้ที่ฟันบน หรือใช้ทั้งสองแบบในขากรรไกรเดียวกัน
| ชนิดรีเทนเนอร์ | ข้อดี | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|
| รีเทนเนอร์ใสแบบถอดได้ (พลาสติกขึ้นรูป เช่น Vivera หลังจัดฟันใส Invisalign) | ใส่แล้วสังเกตยาก ใส่สบาย ครอบฟันทุกซี่ ถอดออกตอนกินและแปรงฟันได้ง่าย | อาจร้าวหรือบางลง โดยเฉพาะคนนอนกัดฟัน เสียรูปเมื่อโดนความร้อน และหายง่ายถ้าห่อทิชชู |
| รีเทนเนอร์ลวดกับแผ่นอะคริลิกแบบถอดได้ (Hawley) | แข็งแรง ใช้ได้นาน ปรับได้ในบางกรณี และฟันบนล่างสบกันได้ตามธรรมชาติ | เห็นลวดพาดหน้าฟัน รู้สึกเทอะทะกว่า และช่วงแรกอาจพูดไม่ชัด |
| รีเทนเนอร์แบบติดแน่น (ลวดเส้นเล็กยึดด้านหลังฟันหน้า) | ทำงานตลอดเวลาโดยไม่ต้องจำว่าต้องใส่ หายไม่ได้ และมองไม่เห็นจากด้านหน้า | ต้องทำความสะอาดใต้ลวดทุกวัน อาจหลุดหรือขาดได้โดยไม่มีอาการ จึงต้องตรวจสม่ำเสมอ |
งานวิจัยบอกว่าแบบไหนดีกว่า? การทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane ที่ปรับปรุงในปี 2566 รวมงานวิจัย 47 ชิ้น และสรุปว่าหลักฐานยังมีความแน่นอนต่ำ จึงไม่มีรีเทนเนอร์แบบใดที่เหมาะกับทุกคน ในงานวิจัย แบบติดแน่นคงฟันหน้าล่างได้นิ่งกว่ารีเทนเนอร์ใสที่ใส่บางเวลาเล็กน้อย แต่ต่างกันไม่มาก รีเทนเนอร์ใสสัมพันธ์กับเหงือกที่สุขภาพดีกว่า และแต่ละแบบมีลักษณะการชำรุดต่างกัน อีกงานทบทวนอย่างเป็นระบบพบคราบจุลินทรีย์และหินปูนรอบรีเทนเนอร์ติดแน่นมากกว่า การทำความสะอาดใต้ลวดจึงสำคัญมาก
รีเทนเนอร์ ต้องใส่นานแค่ไหน
ไม่มีตารางเดียวที่ทันตแพทย์จัดฟันทุกคนใช้ และแผนของคุณอาจต่างไปตามการเคลื่อนของฟันในเคสของคุณ ตารางนี้แสดงรูปแบบที่พบบ่อยจากตำราทันตกรรมจัดฟันและคำแนะนำผู้ป่วยของ Cleveland Clinic สมาคมทันตแพทย์จัดฟันอเมริกัน และแผนกทันตกรรมจัดฟันของ NHS ใช้เพื่อเข้าใจเหตุผล และใส่ตามแผนที่ทันตแพทย์จัดฟันให้คุณ
| ช่วงเวลาหลังถอดเครื่องมือ | การใส่โดยทั่วไป | เพื่ออะไร |
|---|---|---|
| วันแรกถึงสัปดาห์แรก | ใส่เกือบทั้งวันทั้งคืน ถอดเฉพาะตอนกิน ดื่มเครื่องดื่มที่ไม่ใช่น้ำเปล่า และทำความสะอาด | ฟันเคลื่อนง่ายที่สุด รู้สึกตึงเล็กน้อยและพูดไม่ชัดเล็กน้อยพบได้บ่อย มักดีขึ้นในไม่กี่วัน |
| ช่วง 3–6 เดือนแรก | ใส่เกือบทั้งวันทั้งคืนตามที่ทันตแพทย์แนะนำ | เอ็นยึดปริทันต์และเส้นใยเหงือกกำลังจัดเรียงใหม่ แหล่งข้อมูลต่าง ๆ ระบุช่วงนี้ไว้ราว 3–6 เดือน |
| จนถึงราว 12–18 เดือนหลังถอดเครื่องมือ | ใส่ทุกคืนขณะนอนหลับ | เส้นใยรอบคอฟันที่ปรับตัวช้ายังไม่เข้าที่ |
| ระยะยาว | ใส่ตอนนอน มักต่อเนื่องระยะยาว บางคนลดเหลือสัปดาห์ละไม่กี่คืน ถ้ายังใส่เข้าได้ง่ายไม่แน่น | ฟันยังค่อย ๆ เปลี่ยนตามอายุ การลดจำนวนคืนควรทำตามที่ทันตแพทย์จัดฟันแนะนำ |
| รีเทนเนอร์ติดแน่น ทุกช่วง | ติดอยู่ตลอดเวลา และมักคงไว้ระยะยาว | ต้องตรวจทุกครั้งที่ไปพบทันตแพทย์ เพราะลวดหลุดหรือขาดอาจไม่รู้สึก |
งานวิจัย 2 ข้อทำให้แผนนี้ไม่เข้มงวดอย่างที่ฟัง งานวิจัยแบบสุ่มเรื่องรีเทนเนอร์ใสพบว่า ในปีแรก ตำแหน่งฟันของกลุ่มที่ใส่ทั้งวันกับกลุ่มที่ใส่บางเวลาต่างกันไม่มาก และการทบทวนของ Cochrane ไม่พบความต่างที่ชัดเจนด้านความเสถียรระหว่างการใส่ Hawley ทั้งวันกับบางเวลา บทความปริทัศน์ในไทยยังอ้างหลักฐานว่าการใส่รีเทนเนอร์แบบถอดได้ราววันละ 10 ชั่วโมงอาจเพียงพอในหลายกรณี ทันตแพทย์จัดฟันจำนวนมากจึงให้ลดเหลือใส่ตอนกลางคืนได้เร็วขึ้นหลังผ่านช่วงสัปดาห์แรก ๆ
สิ่งที่สำคัญที่สุดไม่ใช่ตัวเลขชั่วโมงที่แน่นอน แต่คือความสม่ำเสมอต่อเนื่องเป็นเดือนเป็นปี งานวิจัยเรื่องการใส่รีเทนเนอร์พบว่าหลายคนใส่ดีในช่วงแรกแล้วค่อย ๆ ใส่น้อยลง สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุดคือผูกการใส่รีเทนเนอร์ไว้กับกิจวัตรตอนเย็น เช่น ใส่ทันทีหลังแปรงฟันก่อนนอน
ทำความสะอาดรีเทนเนอร์
รีเทนเนอร์แนบอยู่กับฟันเป็นเวลาหลายชั่วโมง อะไรที่ติดอยู่บนรีเทนเนอร์ก็จะแนบกับฟันไปด้วย ฟันที่สะอาดกับรีเทนเนอร์ที่สะอาดช่วยป้องกันฟันผุ เหงือกอักเสบ และกลิ่น
รีเทนเนอร์แบบถอดได้ ทีละขั้น
- แปรงฟันและใช้ไหมขัดฟันก่อน แล้วจึงใส่รีเทนเนอร์ ถ้าใส่ทับเศษอาหาร น้ำตาลจะถูกกักไว้แนบกับฟัน
- เมื่อถอดออก ล้างใต้น้ำเย็นที่ไหลผ่าน เพื่อไม่ให้น้ำลายแห้งติด
- วันละครั้ง แปรงเบา ๆ ทั้งด้านในและด้านนอกด้วยแปรงขนนุ่มกับสบู่เหลวอ่อน ๆ เอกสารของโรงพยาบาลหลายแห่งแนะนำไม่ให้ใช้ยาสีฟัน เพราะอาจขีดข่วนพลาสติกใสจนขุ่น
- ใช้เม็ดฟู่แช่ทำความสะอาดเฉพาะเมื่อทันตแพทย์จัดฟันบอกว่าเหมาะกับรีเทนเนอร์ชนิดของคุณ และล้างน้ำให้สะอาดหลังแช่
- ห้ามใช้น้ำร้อนหรือน้ำเดือด เครื่องล้างจาน หรือวางไว้ในรถที่ร้อน ความร้อนทำให้พลาสติกเสียรูปจนใส่ไม่พอดี
- ผึ่งให้แห้งสักครู่ แล้วเก็บในกล่องแข็ง ไม่ห่อด้วยทิชชู
รีเทนเนอร์แบบติดแน่น ทีละขั้น
- แปรงด้านในของฟันหน้าอย่างตั้งใจ เอียงขนแปรงเข้าหาลวดและขอบเหงือก
- ร้อยไหมขัดฟันใต้ลวดด้วยตัวร้อยไหม หรือใช้ไหมที่มีปลายแข็ง แล้วขัดแต่ละซอกขึ้นลง
- ถ้าซอกฟันกว้างพอ แปรงซอกฟันขนาดเล็กจะทำได้เร็วกว่า ทันตแพทย์บอกขนาดที่เหมาะได้
- เลี่ยงการกัดของแข็งมากด้วยฟันหน้าตรง ๆ เช่น น้ำแข็งหรือลูกอมแข็ง ซึ่งอาจทำให้จุดยึดหลุด
- ขูดหินปูนและให้ทันตแพทย์ตรวจลวดทุกครั้งที่มาทำความสะอาดฟันตามนัด
นิสัยประจำวันที่ช่วยรักษารีเทนเนอร์
- ถอดรีเทนเนอร์แบบถอดได้ออกเวลากินอาหาร และดื่มได้เฉพาะน้ำเปล่าขณะใส่ เครื่องดื่มหวานหรือเปรี้ยวจะขังอยู่ด้านใน
- ถอดแล้วใส่กล่องทันที รีเทนเนอร์จำนวนมากหายเพราะห่อทิชชูแล้วถูกทิ้งที่ร้านอาหาร
- เก็บกล่องให้พ้นจากสัตว์เลี้ยง โดยเฉพาะสุนัขที่ชอบแทะรีเทนเนอร์
- นำรีเทนเนอร์มาด้วยทุกครั้งที่นัดตรวจจัดฟันหรือตรวจฟัน เพื่อตรวจความพอดีและสภาพ
ลืมใส่ หาย หรือแตก ทำอย่างไร
เรื่องแบบนี้เกิดขึ้นได้ ไปเที่ยว งานยุ่งทั้งสัปดาห์ หรือลืมรีเทนเนอร์ไว้ที่โรงแรม เป้าหมายคือจำกัดไม่ให้ฟันเคลื่อนไปมากก่อนที่จะได้ใส่รีเทนเนอร์กลับ ตารางนี้แสดงขั้นแรกที่เหมาะกับสถานการณ์ที่พบบ่อย
| สถานการณ์ | ระหว่างรอพบทันตแพทย์ | ขั้นต่อไป |
|---|---|---|
| ลืมใส่ 1–2 คืน | ใส่กลับคืนนี้เลย อาจรู้สึกตึงบ้าง มักดีขึ้นภายใน 1–2 วัน | ถ้าทันตแพทย์จัดฟันเห็นด้วย ใส่เพิ่มขึ้นสักไม่กี่วัน |
| ลืมใส่หนึ่งสัปดาห์ขึ้นไป และใส่แล้วแน่น | ถ้าใส่เข้าที่ได้ด้วยแรงกดเบา ๆ ให้ใส่ต่อ ถ้าใส่ไม่เข้า อย่าฝืนกด | ติดต่อทันตแพทย์จัดฟันเพื่อตรวจว่าฟันเคลื่อนหรือไม่ |
| รีเทนเนอร์แบบถอดได้หาย หรือแตกทะลุ | ถ้ามีอันสำรองหรืออันเก่าที่ยังใส่พอดี ให้ใส่ไว้ก่อน และเก็บชิ้นที่แตกไว้ | นัดทำอันใหม่โดยเร็ว รีเทนเนอร์ใหม่ทำจากการสแกนหรือพิมพ์ปาก |
| ลวดติดแน่นหลุดจากฟันหนึ่งซี่ หรือขาด | อย่าดึงหรือดัดลวด ถ้ามีรีเทนเนอร์แบบถอดได้ด้วย ให้ใส่ทับตอนกลางคืน | นัดมาติดลวดใหม่หรือเปลี่ยนลวด |
| ปลายลวดแหลมทิ่มลิ้นหรือกระพุ้งแก้ม | ปิดปลายลวดด้วยขี้ผึ้งจัดฟันหรือหมากฝรั่งไม่มีน้ำตาลเพื่อลดการระคายเคือง | ติดต่อคลินิกเพื่อขัดลวดให้เรียบหรือซ่อม |
เคล็ดลับจากทันตแพทย์จัดฟัน: ถ้าได้รีเทนเนอร์มา 2 ชุด หรือทำอันใหม่แล้ว ให้เก็บอันเก่าที่ยังใส่พอดีไว้เป็นอันสำรองในกล่องแยก ใช้แทนได้ชั่วคราวถ้าอันหลักหายระหว่างเดินทาง
ความเชื่อเรื่องรีเทนเนอร์
| ความเชื่อ | ความจริง |
|---|---|
| ถอดเครื่องมือจัดฟันแล้ว ฟันจะอยู่ตำแหน่งนั้นตลอดไปเอง | ฟันเปลี่ยนตำแหน่งได้ตลอดชีวิต เส้นใยที่ยึดฟันต้องใช้เวลาหลายเดือนในการปรับตัว และฟันอาจซ้อนขึ้นช้า ๆ ตามอายุแม้ไม่เคยจัดฟัน |
| ถ้าใส่รีเทนเนอร์แล้วตึง แปลว่ารีเทนเนอร์เสียหรือไม่ใช่ของเรา | ความตึงมักแปลว่าฟันเคลื่อนไปเล็กน้อยตั้งแต่ใส่ครั้งก่อน และรีเทนเนอร์กำลังทำหน้าที่อยู่ ถ้าใส่ไม่เข้าเลย ให้พบทันตแพทย์จัดฟัน |
| ใส่แบบติดแน่นแล้วไม่ต้องสนใจอะไรอีก | ยังต้องทำความสะอาดใต้ลวดทุกวันและตรวจสม่ำเสมอ เพราะจุดยึดที่หลุดมักไม่รู้สึก |
| ลวกน้ำเดือดฆ่าเชื้อรีเทนเนอร์ได้สะอาดที่สุด | ความร้อนทำให้รีเทนเนอร์พลาสติกเสียรูป น้ำเย็น แปรงขนนุ่ม และสบู่อ่อน ๆ เพียงพอสำหรับทำความสะอาดทุกวัน |
| ใส่นานขึ้นทุกวัน จะดันฟันที่เคลื่อนกลับไปแล้วให้กลับมาตรงได้ | รีเทนเนอร์ออกแบบมาเพื่อคงตำแหน่งฟัน ไม่ใช่เคลื่อนฟัน การเคลื่อนเล็กน้อยอาจกลับเข้าที่ได้ แต่ถ้าเปลี่ยนมาก ควรให้ทันตแพทย์จัดฟันประเมิน |
| ผู้ใหญ่จัดฟันเสร็จ ไม่ต้องใส่รีเทนเนอร์นานเท่าวัยรุ่น | ฟันเคลื่อนได้ทุกวัย ผู้ใหญ่ก็ได้ประโยชน์จากการใส่ตอนกลางคืนระยะยาวตามที่ทันตแพทย์จัดฟันแนะนำ |
เมื่อไรควรพบทันตแพทย์จัดฟัน
อาการต่อไปนี้ไม่ใช่เรื่องฉุกเฉิน แต่ทุกข้อแก้ไขได้ง่ายขึ้นเมื่อพบเร็ว
- รีเทนเนอร์ใส่ไม่เข้าที่สุด โยกบนฟัน หรือต้องกดแรงจึงจะเข้า
- ปวดฟันนานเกิน 1–2 วันหลังกลับมาใส่รีเทนเนอร์ แทนที่จะค่อย ๆ ดีขึ้น
- ลวดติดแน่นหลวม ขาด หรือเห็นช่องห่างเกิดข้างลวด
- รีเทนเนอร์ใสร้าว สึกจนเป็นรู หรือมีขอบคมครูดเหงือก
- เหงือกรอบรีเทนเนอร์ติดแน่นแดง บวม หรือมีเลือดออกเวลาทำความสะอาด แม้แปรงอย่างดีแล้ว
- นอนกัดฟันและรีเทนเนอร์สึกทะลุเร็ว ทันตแพทย์จัดฟันแนะนำแบบที่เหมาะกับคุณได้
ถ้าไม่แน่ใจ ถ่ายรูปฟันด้านหน้าและด้านในให้ชัด แล้วส่งให้คลินิกทาง LINE หรือ WhatsApp ทีมงานจะแจ้งว่าควรนัดมาตรวจหรือไม่
รีเทนเนอร์ที่คลินิก ทำอย่างไร
การใส่รีเทนเนอร์เป็นส่วนหนึ่งของการจัดฟันที่กิจจาคลินิกทันตกรรม ไม่ว่าคุณจะจัดฟันแบบติดเครื่องมือหรือจัดฟันใส การรักษาวางแผนและติดตามผลโดยทันตแพทย์จัดฟันของคลินิก ซึ่งผ่านการศึกษาต่อด้านทันตกรรมจัดฟัน
- จบการรักษา: ถอดเครื่องมือจัดฟันหรือปุ่ม attachment ของถาดใส ถ่ายภาพเอกซเรย์หลังรักษา และทำรีเทนเนอร์เพื่อคงตำแหน่งฟัน
- เลือกชนิด: แบบถอดได้ แบบติดแน่น หรือทั้งสองแบบ ตามลักษณะฟันและการสบฟัน หลังจัดฟันใส Invisalign มีรีเทนเนอร์ใส Vivera จากผู้ผลิต Invisalign ให้เลือก
- คำแนะนำ: ทันตแพทย์จัดฟันอธิบายว่าต้องใส่นานแค่ไหน บ่อยแค่ไหน วิธีทำความสะอาด และปรับแผนในนัดครั้งต่อ ๆ ไป
- นัดตรวจ: นำรีเทนเนอร์มาด้วยทุกครั้ง เพื่อตรวจความพอดีและสภาพ
- ทำใหม่: ถ้ารีเทนเนอร์หาย แตก หรือใส่ไม่พอดี ทำใหม่ได้ทั้งแบบถอดได้และแบบติดแน่น
จัดฟันจากที่อื่นมา
คลินิกทำรีเทนเนอร์ใหม่ทั้งแบบถอดได้และแบบติดแน่นให้คนที่จัดฟันจากคลินิกอื่น รวมถึงคนที่จัดฟันเสร็จจากต่างประเทศ นำรีเทนเนอร์อันเดิมมาด้วยแม้จะแตกแล้ว และนำข้อมูลการรักษาเดิมมาถ้ามี ทันตแพทย์จัดฟันจะตรวจตำแหน่งฟันในปัจจุบันและอธิบายทางเลือกก่อนเริ่มทำ
ราคารีเทนเนอร์อยู่ในหมวดจัดฟันของหน้าราคา ทันตแพทย์จัดฟันยืนยันชนิดและค่าใช้จ่ายหลังตรวจฟัน
ถ้าคุณเป็นแบบนี้
ต่อไปนี้เป็นสถานการณ์ตัวอย่าง ไม่ใช่เรื่องของคนไข้จริง เพื่อช่วยให้คุณหาขั้นต่อไปที่เหมาะกับตัวเอง
- เพิ่งถอดเครื่องมือจัดฟันเมื่อสัปดาห์ก่อน และไม่แน่ใจว่าตอนกลางวันต้องใส่ไหม: ใส่ตามแผนที่ได้รับ ช่วงเดือนแรก ๆ มักต้องใส่เกือบทั้งวัน ถอดเฉพาะตอนกินและทำความสะอาด
- หยุดใส่รีเทนเนอร์ไปหลายเดือน ตอนนี้ใส่แล้วแน่น: ถ้ากดเบา ๆ แล้วเข้าที่ ให้ใส่ทุกคืนและนัดตรวจ ถ้าใส่ไม่เข้า อย่าฝืน ให้ทันตแพทย์จัดฟันประเมินฟัน
- กำลังเดินทางมาเชียงใหม่และรีเทนเนอร์ร้าวระหว่างทาง: เก็บชิ้นส่วนไว้ แล้วติดต่อคลินิกก่อนจบทริป เพื่อวางแผนทำอันใหม่ให้เข้ากับวันเดินทางของคุณ
- ลวดติดแน่นหลุดจากฟันล่างหนึ่งซี่ แต่ไม่ปวด: อย่าดึง ถ้ามีรีเทนเนอร์แบบถอดได้ ให้ใส่ทับตอนกลางคืน และนัดมาติดลวดใหม่
- จัดฟันใสเสร็จแล้วสงสัยว่าใช้ถาดชุดสุดท้ายแทนรีเทนเนอร์ได้ไหม: ถามทันตแพทย์จัดฟัน รีเทนเนอร์ที่ทำมาเพื่อคงสภาพฟันมักหนากว่าและออกแบบมาให้ใส่ระยะยาว
- นอนกัดฟันและรีเทนเนอร์ใสสึกทะลุบ่อย: แจ้งทันตแพทย์จัดฟัน เพื่อพิจารณาแบบและวัสดุที่เหมาะกับคนที่กัดแรง
- จัดฟันมานานหลายปีแล้ว เห็นช่องห่างเล็ก ๆ ใหม่: นัดตรวจกับทันตแพทย์จัดฟัน ขึ้นกับผลตรวจ อาจใช้รีเทนเนอร์ใหม่หรือทางเลือกอื่น
คำถามที่พบบ่อยเรื่องรีเทนเนอร์
ต้องใส่รีเทนเนอร์ไปตลอดชีวิตไหม
องค์กรด้านทันตกรรมจัดฟันหลายแห่งแนะนำให้ใส่ตอนกลางคืนในระยะยาว เพราะฟันยังค่อย ๆ เปลี่ยนตำแหน่งได้ตลอดชีวิต หลังผ่านช่วงเดือนแรก ๆ มักหมายถึงใส่เฉพาะตอนนอน และบางคนลดได้อีกถ้ายังใส่เข้าได้ง่าย ทันตแพทย์จัดฟันเป็นผู้แนะนำว่าลดได้แค่ไหน
รีเทนเนอร์ต้องใส่วันละกี่ชั่วโมง
ช่วงสัปดาห์ถึงเดือนแรก ๆ มักใส่เกือบทั้งวันทั้งคืน ถอดเฉพาะตอนกินและทำความสะอาด หลังจากนั้นแผนส่วนใหญ่ลดเหลือใส่ขณะนอนหลับ ราวคืนละ 8–10 ชั่วโมง ใส่ตามจำนวนชั่วโมงที่ทันตแพทย์จัดฟันกำหนดให้
ไม่ได้ใส่รีเทนเนอร์ 1 สัปดาห์ จะเป็นอะไรไหม
ฟันอาจเคลื่อนไปเล็กน้อย ใส่แล้วจึงรู้สึกแน่น ถ้ายังกดเบา ๆ แล้วเข้าที่ได้ ให้ใส่ทุกคืน ความตึงมักลดลงในไม่กี่วัน ถ้าใส่ไม่เข้า อย่าฝืน ให้ติดต่อทันตแพทย์จัดฟันเพื่อตรวจฟัน
รีเทนเนอร์ติดแน่น ดีกว่าแบบถอดได้ไหม
ไม่มีแบบไหนดีกว่าสำหรับทุกคน แบบติดแน่นทำงานโดยไม่ต้องจำว่าต้องใส่และหายไม่ได้ แต่ต้องทำความสะอาดใต้ลวดทุกวันและตรวจสม่ำเสมอ แบบถอดได้ทำความสะอาดง่ายกว่า แต่ช่วยได้เฉพาะเวลาที่ใส่ งานวิจัยยังไม่พบว่าแบบหนึ่งเหนือกว่าอีกแบบชัดเจน ทันตแพทย์จัดฟันจึงเลือกตามลักษณะฟันและพฤติกรรมของคุณ
รีเทนเนอร์ติดแน่นด้านหลังฟัน อยู่ได้นานแค่ไหน
มักติดไว้ระยะยาว ตราบที่ลวดยังอยู่ในสภาพดี และฟันกับเหงือกรอบ ๆ ยังแข็งแรง จุดยึดอาจหลวมหรือลวดอาจขาดได้เมื่อเวลาผ่านไป บางครั้งโดยไม่รู้ตัว จึงควรตรวจทุกครั้งที่พบทันตแพทย์ และซ่อมหรือเปลี่ยนเมื่อจำเป็น
ใส่รีเทนเนอร์อยู่ กินหรือดื่มได้ไหม
ถอดรีเทนเนอร์แบบถอดได้ออกเวลากินอาหาร ขณะใส่ให้ดื่มเฉพาะน้ำเปล่า เพราะเครื่องดื่มหวาน เปรี้ยว หรือร้อน อาจขังอยู่ด้านในหรือทำให้เสียรูป ถ้าเป็นแบบติดแน่นกินได้ตามปกติ แต่เลี่ยงการกัดของแข็งมากด้วยฟันหน้าตรง ๆ
รีเทนเนอร์ต้องเปลี่ยนใหม่บ่อยแค่ไหน
ไม่มีระยะเวลาตายตัว รีเทนเนอร์ใสมักสึก ร้าว หรือเปลี่ยนสีเร็วกว่า โดยเฉพาะคนนอนกัดฟัน ส่วนแบบลวดกับอะคริลิกและแบบติดแน่นมักใช้ได้นานกว่า ควรเปลี่ยนเมื่อใส่ไม่พอดี ชำรุด หรือทันตแพทย์จัดฟันแนะนำในนัดตรวจ
จัดฟันที่อื่น มาทำรีเทนเนอร์ใหม่ได้ไหม
ได้ คลินิกทำรีเทนเนอร์ใหม่ทั้งแบบถอดได้และแบบติดแน่นให้คนที่จัดฟันจากที่อื่น นำรีเทนเนอร์อันเดิมและข้อมูลการรักษาเดิมมาด้วยถ้ามี ทันตแพทย์จัดฟันจะตรวจฟันและอธิบายทางเลือกก่อน
สรุป
รีเทนเนอร์ช่วยเก็บผลการจัดฟันไว้ ฟันถูกยึดด้วยเนื้อเยื่อที่ใช้เวลาหลายเดือนในการปรับตัว และยังค่อย ๆ เปลี่ยนตามอายุ การใส่ตอนกลางคืนระยะยาวจึงเป็นเรื่องปกติ
- ใส่ตามที่ทันตแพทย์จัดฟันแนะนำ ส่วนใหญ่เริ่มจากใส่เกือบทั้งวัน แล้วค่อยลดเป็นทุกคืน
- ทำความสะอาดรีเทนเนอร์ถอดได้ทุกวันด้วยน้ำเย็น แปรงขนนุ่ม และสบู่อ่อน ๆ แล้วเก็บในกล่อง
- ทำความสะอาดใต้ลวดติดแน่นทุกวัน และให้ทันตแพทย์ตรวจทุกครั้งที่มาพบ
- ถ้าเว้นไปแล้วใส่แน่น ใส่ไม่เข้า หาย หรือแตก ให้ติดต่อทันตแพทย์จัดฟันโดยเร็ว และอย่าฝืนกดใส่
- ทำรีเทนเนอร์ใหม่ได้ทั้งแบบถอดได้และแบบติดแน่น แม้จะจัดฟันจากคลินิกอื่น
แหล่งอ้างอิง
Cleveland Clinic: Braces and Retainers
สมาคมทันตแพทย์จัดฟันอเมริกัน (AAO): Will I Need to Wear Retainers After Treatment?
NHS (สหราชอาณาจักร): Orthodontics
Queen Victoria Hospital (NHS สหราชอาณาจักร): Care of your retainers
โรงพยาบาลทันตกรรมมหาวิทยาลัยแมนเชสเตอร์ (NHS): Instructions for Retainers
Martin C และคณะ. วิธีคงสภาพฟันหลังการจัดฟันแบบติดแน่น. Cochrane Review, 2023
Little RM. ความเสถียรและการคืนกลับของฟันหน้าล่าง: งานวิจัยมหาวิทยาลัยวอชิงตัน. Semin Orthod, 1999
Thickett E, Power S. งานวิจัยแบบสุ่มเรื่องการใส่รีเทนเนอร์ใสทั้งวันกับบางเวลา. Eur J Orthod, 2010