เสียงหัวกรอ แรงสั่นที่ฟัน และกลิ่นตอนกรอ เป็นเหตุผลที่หลายคนเลื่อนนัดทำฟันออกไปเรื่อย ๆ พอได้ยินว่า "เดี๋ยวนี้มีเลเซอร์ ไม่ต้องกรอแล้ว" ก็อยากรู้ว่าจริงไหม และใช้กับฟันของเราได้หรือเปล่า
คำตอบสั้น ๆ คือ เลเซอร์ช่วยได้จริงในบางงาน แต่ไม่ได้มาแทนหัวกรอทุกอย่าง ฟันผุเล็กถึงปานกลางบางซี่ ทันตแพทย์ใช้เลเซอร์เอาส่วนผุออกได้ ส่วนโพรงใหญ่ วัสดุอุดโลหะ และการเตรียมฟันทำครอบ ยังต้องใช้หัวกรอ งานเลเซอร์อีกหลายอย่างที่คลินิกทำ เช่น ช่วยถอดวีเนียร์เก่า หรือดูแลเหงือก ไม่ได้เกี่ยวกับการกรอเลยด้วยซ้ำ
สรุปสั้น
- เลเซอร์ Waterlase ใช้ได้กับทั้งเหงือกและเนื้อฟัน แต่ตัดโลหะไม่ได้
- ฟันผุเล็กถึงปานกลางบางซี่ ใช้เลเซอร์เอาส่วนผุออกได้ โพรงใหญ่และงานโลหะยังต้องกรอ
- ที่คลินิกใช้เลเซอร์ช่วยถอดวีเนียร์ รักษารากฟัน ตัดเนื้อเยื่ออ่อน (เช่น เอ็นยึดลิ้น) ช่วยรักษาถุงน้ำในกระดูก ลดอาการเสียวฟัน ดูแลเหงือก และรากเทียมอักเสบ
- ยาชายังใช้ในหลายงาน ทันตแพทย์จะบอกล่วงหน้า
เลเซอร์ต่างจากหัวกรอตรงไหน
หัวกรอหมุนเร็วเพื่อขูดเนื้อฟันออก ส่วนเลเซอร์ Waterlase ปล่อยพลังงานแสงที่ปลายหัวเลเซอร์ร่วมกับละอองน้ำเล็ก ๆ ตัดได้ทั้งเนื้อเยื่ออ่อนอย่างเหงือก และเนื้อเยื่อแข็งอย่างเนื้อฟันและกระดูก ปลายหัวเลเซอร์ไม่ได้หมุน คนไข้จึงมักรู้สึกสั่นและได้ยินเสียงน้อยกว่า
ทันตแพทย์เลือกหัวเลเซอร์ตามงาน มีหัวสำหรับเนื้อฟัน สำหรับเหงือก และหัวบางสำหรับสอดเข้าคลองรากฟัน เครื่องเดียวจึงทำได้หลายอย่าง แต่ "ทำได้หลายอย่าง" ไม่ได้แปลว่าเหมาะกับทุกฟัน
เลเซอร์ไม่ได้แทนการตรวจและการวางแผน เอกซเรย์ การเลือกวัสดุอุดหรือครอบ ยังเหมือนเดิมทุกอย่าง
ฟันผุ: เลเซอร์แทนหัวกรอได้เมื่อไร
ในฟันผุเล็กถึงปานกลางที่ยังไม่ลึกจนใกล้เส้นประสาท และยังไม่เคยอุดมาก่อน ทันตแพทย์บางครั้งใช้เลเซอร์เอาส่วนผุออกและเตรียมโพรงฟัน แล้วอุดด้วยวัสดุสีเหมือนฟันตามขั้นตอนปกติ คนที่ไม่ชอบเสียงและแรงสั่นของหัวกรอ มักรู้สึกสบายกว่า
งานวิจัยรวมที่มีอยู่บอกว่า เลเซอร์อาจทำให้ปวดน้อยลงและใช้ยาชาน้อยลง แต่หลักฐานยังไม่พอจะสรุปว่าใช้แทนหัวกรอได้ทุกกรณี และงานรวมนี้เก่าแล้ว เลเซอร์ที่ใช้ศึกษาส่วนใหญ่ก็ไม่ใช่รุ่นเดียวกับที่คลินิกใช้ ทันตแพทย์จึงมองเลเซอร์เป็นอีกเครื่องมือหนึ่งให้เลือกใช้ ไม่ใช่ตัวแทนหัวกรอ
ฟันผุเล็กบางซี่ก็ไม่เหมาะกับเลเซอร์ เช่น ผุใต้วัสดุอุดเดิม หรือผุลึก ทันตแพทย์จะบอกเหตุผล และบางครั้งสลับใช้ทั้งสองเครื่องมือในฟันซี่เดียวกัน
งานที่ยังต้องใช้หัวกรอ
ทันตแพทย์มักเลือกหัวกรอในงานเหล่านี้
- ฟันผุโพรงใหญ่ เอาส่วนผุออกและจัดรูปโพรงด้วยหัวกรอได้เร็วและคุมรูปร่างได้ดีกว่า
- วัสดุอุดโลหะ เลเซอร์ตัดโลหะไม่ได้ ต้องกรอเอาออก ดู รื้ออุดฟันอะมัลกัม
- เตรียมฟันทำครอบ ต้องปรับรูปฟันหลายด้านให้ได้ตามแบบ ใช้หัวกรอเป็นหลัก บางเคสทันตแพทย์ใช้เลเซอร์ช่วยบางขั้นตอน
- ฟันที่ปวดตุบ ๆ หรือสงสัยว่าติดเชื้อ ต้องวินิจฉัยก่อนว่าต้องรักษารากฟันหรือไม่
สรุปง่าย ๆ คืองานที่ต้องเอาวัสดุแข็งหรือโลหะออก หรือปรับรูปฟันละเอียด หัวกรอยังเป็นเครื่องมือหลัก
งานอื่นที่คลินิกใช้เลเซอร์ช่วย
ที่คลินิก ทันตแพทย์ใช้เลเซอร์เป็นเครื่องมือเสริมในแผนรักษา ไม่ได้เป็นการรักษาแยกต่างหาก งานที่ใช้บ่อยมี 7 กลุ่ม
ช่วยถอดวีเนียร์และครอบเก่า เลเซอร์ช่วยถอดวีเนียร์และครอบได้ แต่ยังต้องขัดเอาผิวกาวเดิมออก และขัดฟันให้เรียบร้อยก่อนทำชิ้นใหม่ บางเคสต้องกรอร่วมด้วย และครอบที่มีโลหะใช้วิธีกรอตามปกติ อ่านรายละเอียดที่ รื้อวีเนียร์ ครอบฟันเก่า
ช่วยรักษารากฟัน ที่คลินิก เลเซอร์ Waterlase ช่วยให้การรักษารากฟันได้ผลดีขึ้น พลังงานเลเซอร์ช่วยให้น้ำยาล้างคลองรากไหลไปถึงซอกเล็ก ๆ ที่เครื่องมือเข้าไปไม่ถึง ส่วนการเปิดฟันและขยายคลองรากยังทำด้วยเครื่องมือรักษารากฟันตามปกติ อ่านเรื่องรักษารากฟันที่ รักษารากฟัน
ตัดเนื้อเยื่ออ่อน เลเซอร์ตัดเนื้อเยื่ออ่อนในช่องปากได้ เช่น เอ็นยึดลิ้นหรือพังผืดที่ดึงริมฝีปากจนลิ้นหรือริมฝีปากเคลื่อนไหวไม่สะดวก และการตกแต่งเหงือก ทันตแพทย์ตรวจก่อนว่าจุดไหนควรตัด
ช่วยรักษาถุงน้ำ (cyst) ในกระดูก ทันตแพทย์ใช้เลเซอร์ช่วยในการรักษาถุงน้ำที่อยู่ในกระดูกขากรรไกร ดูเอกซเรย์และอธิบายก่อนว่าเคสของคุณต้องรักษาแบบไหน
ช่วยลดอาการเสียวฟัน ฟันที่เสียวเวลากินของเย็น ร้อน หรือหวาน มักเป็นเพราะเหงือกร่นหรือผิวฟันสึกจนเนื้อฟัน (dentin) โผล่ ภายในเนื้อฟันมีท่อเล็ก ๆ ที่ส่งความรู้สึกไปถึงเส้นประสาท ทันตแพทย์ใช้เลเซอร์ปรับพลังงานต่ำฉายที่บริเวณเนื้อฟันที่โผล่ ช่วยลดอาการเสียวได้ในหลายคน ใช้เวลาไม่นานและมักไม่ต้องกรอฟัน แต่ถ้าสาเหตุยังอยู่ เช่น แปรงฟันแรงหรือเหงือกร่น อาการอาจกลับมาได้ ทันตแพทย์จึงดูสาเหตุและแนะนำการดูแลควบคู่กันไป ผลของแต่ละคนไม่เท่ากัน
ช่วยดูแลรากเทียมอักเสบ รากเทียมอักเสบคือการอักเสบของเหงือกและกระดูกรอบรากเทียม เลเซอร์ใช้เสริมการทำความสะอาดผิวรากเทียมและเนื้อเยื่อรอบ ๆ แต่ตัวตัดสินว่าจะหายหรือไม่ไม่ใช่เลเซอร์ หลักฐานที่มียังไม่ชี้ว่าเสริมเลเซอร์แล้วให้ผลต่างจากการรักษาแบบไม่ผ่าตัดอย่างเดียว ถ้ากระดูกรอบรากเทียมละลายมาก มักต้องผ่าตัด ทันตแพทย์จะดูเอกซเรย์และอธิบายก่อนว่าเคสของคุณอยู่ระดับไหน
ดูแลเหงือก งานเหงือกด้วยเลเซอร์ไม่ได้มีแค่ตัดเหงือก
- ช่วยทำความสะอาดร่องเหงือกในโรคเหงือกอักเสบ ใช้คู่กับการขูดหินปูนใต้เหงือก ไม่ได้แทนกัน
- ตัดแต่งแนวเหงือกให้เท่ากัน เช่น ก่อนทำวีเนียร์ เมื่อกระดูกอยู่ในระดับที่ทำได้
- ลดความคล้ำของเหงือก หลังทันตแพทย์ตรวจสาเหตุแล้ว
ในโรคเหงือก งานวิจัยรวมพบว่าเลเซอร์ชนิดเดียวกับ Waterlase ช่วยได้เล็กน้อยในช่วงแรก แต่ราว 6 เดือนต่อมาผลไม่ต่างจากวิธีปกติ หัวใจของการรักษายังเป็นการทำความสะอาดละเอียดและการดูแลตัวเองที่บ้าน ดูเพิ่มที่หน้า โรคเหงือก
ใช้เลเซอร์แล้วรู้สึกอย่างไร
ยาชา หลายงานยังใช้ยาชาเฉพาะที่ ทันตแพทย์จะบอกล่วงหน้าว่างานของคุณต้องใช้หรือไม่ และถามความรู้สึกระหว่างทำ ขอหยุดได้เสมอ ถ้ากังวลมาก คลินิกมียาคลายกังวลชนิดสูดดมและชนิดกินให้ปรึกษา
ความรู้สึก ส่วนใหญ่เป็นละอองน้ำเย็น เสียงเบา ๆ และบางครั้งอุ่นที่ฟัน ความรู้สึกต่างกันไปตามงานและตามคน ไม่ได้แปลว่าจะไม่รู้สึกอะไรเลย
ความปลอดภัย ทุกคนในห้อง รวมถึงคนไข้ ต้องสวมแว่นป้องกันที่ใช้กับเลเซอร์ชนิดนี้ และคุณจะเซ็นใบยินยอมก่อนเริ่ม
หลังทำ แผลหายเร็วแค่ไหนขึ้นกับงานที่ทำ สุขภาพ และการดูแลตัวเอง ไม่ว่าจะใช้เลเซอร์หรือไม่ ทันตแพทย์จะแจ้งวิธีดูแลและวันนัดติดตาม
ก่อนตัดสินใจ ถามหมออะไรดี
- ฟันซี่นี้เหมาะกับเลเซอร์หรือไม่ ถ้าไม่เหมาะ เพราะอะไร
- ขั้นตอนไหนใช้เลเซอร์ ขั้นตอนไหนยังใช้หัวกรอ
- งานนี้ต้องใช้ยาชาไหม
- มีค่าเลเซอร์เพิ่มไหม คิดต่อซี่หรือต่อรายการ
- ถ้ามีโรคประจำตัวหรือกินยาประจำ ต้องแจ้งอะไรเพิ่มไหม
ทันตแพทย์ที่รักษาคุณเป็นผู้ตัดสินว่าจะใช้เลเซอร์หรือไม่ ตามสภาพฟันและงานที่ต้องทำ
คำถามที่พบบ่อย
ทำฟันด้วยเลเซอร์ไม่ต้องกรอจริงไหม
ไม่จริงทุกงาน ฟันผุเล็กถึงปานกลางบางซี่ ใช้เลเซอร์เอาส่วนผุออกและเตรียมโพรงได้ แต่โพรงใหญ่ วัสดุอุดโลหะ และการเตรียมฟันทำครอบ ยังต้องใช้หัวกรอ บางครั้งใช้ทั้งสองอย่างในฟันซี่เดียวกัน
ใช้เลเซอร์แล้วไม่ต้องฉีดยาชาใช่ไหม
ไม่เสมอไป หลายงานยังใช้ยาชาเฉพาะที่ ทันตแพทย์จะบอกล่วงหน้า
เลเซอร์ปลอดภัยไหม
ใช้กันทั่วไปในทันตกรรมเมื่อทำตามขั้นตอนความปลอดภัย เหมือนการรักษาอื่น ทันตแพทย์จะอธิบายข้อควรระวังของงานนั้นก่อนเริ่ม
เลเซอร์ถอดวีเนียร์ได้ไหม
ช่วยถอดวีเนียร์และครอบได้ แต่ต้องขัดเอาผิวกาวเดิมออกและขัดฟันให้เรียบร้อยทุกครั้ง บางเคสต้องกรอร่วม และครอบที่มีโลหะใช้วิธีกรอตามปกติ
ค่าเลเซอร์เพิ่มเท่าไร
งานเลเซอร์ส่วนใหญ่เป็นค่าบริการเพิ่มจากงานหลัก บางรายการคิดต่อซี่ ดูหมวด เลเซอร์ในหน้าราคา และ วิธีคิดค่าบริการ ทันตแพทย์จะแจ้งก่อนเริ่ม
สรุป
- เลเซอร์ Waterlase ใช้ได้กับทั้งเหงือกและเนื้อฟัน แต่ตัดโลหะไม่ได้
- ฟันผุเล็กถึงปานกลางบางซี่ ใช้เลเซอร์แทนหัวกรอได้ โพรงใหญ่ งานโลหะ และการเตรียมฟันทำครอบ ยังต้องกรอ
- ที่คลินิก เลเซอร์ช่วยถอดวีเนียร์และครอบ รักษารากฟัน ตัดเนื้อเยื่ออ่อน ช่วยรักษาถุงน้ำในกระดูก ดูแลเหงือก และรากเทียมอักเสบ
- ก่อนตัดสินใจ ถามทันตแพทย์ว่าฟันซี่ของคุณเหมาะไหม และขั้นตอนไหนใช้อะไร
อยากรู้ว่าฟันของคุณเหมาะกับเลเซอร์หรือไม่ นัดหมายได้ ที่ กิจจาคลินิกทันตกรรม โทร +66 53 200 201 หรือ LINE @kitchaclinic ดูข้อมูลบริการเพิ่มที่ เลเซอร์ทันตกรรม อุดฟัน และ รักษารากฟัน
ที่มา
- Cochrane Collaboration: งานทบทวนเรื่องการใช้เลเซอร์เอาฟันผุออกในฟันน้ำนมและฟันแท้ ปี 2016
- งานวิจัยและงานทบทวนวิชาการเรื่องเลเซอร์ในงานรักษารากฟัน รากเทียมอักเสบ และโรคเหงือก ปี 2014–2026
- Laser Institute of America: มาตรฐาน ANSI Z136.3 ความปลอดภัยของเลเซอร์ในสถานพยาบาล
- ประสบการณ์การให้บริการของคลินิก และข้อมูลหน้า เลเซอร์ทันตกรรม